Dầu cá từ lâu đã được tôn vinh như một loại "siêu thực phẩm" cho trí não nhờ sự hiện diện của hai axit béo Omega-3 quan trọng là DHA và EPA. Với khả năng hỗ trợ bao bọc màng tế bào, cải thiện trí nhớ và thậm chí là giảm cholesterol, những viên nang này đã trở thành vật bất ly thân của hơn 19 triệu người Mỹ.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Cell Reports ngày 25/3 đang làm lung lay niềm tin phổ quát này khi chỉ ra rằng, trong một số trường hợp, dầu cá có thể thực sự cản trở khả năng phục hồi của não bộ sau chấn thương thay vì mang lại lợi ích như mong đợi.
Nghiên cứu mới cho thấy trong một số trường hợp, dầu cá có thể thực sự cản trở khả năng phục hồi của não bộ sau chấn thương. Ảnh minh họa: Shutterstock
Trọng tâm của vấn đề nằm ở sự khác biệt giữa 2 thành phần chính cấu thành nên dầu cá. Trong khi DHA vẫn duy trì vai trò tích cực trong việc bảo vệ cấu trúc neuron mà không gây ra tác dụng phụ đáng kể, thì EPA (axit eicosapentaenoic) lại bộc lộ một mặt tối không ngờ tới khi não bộ bị tổn thương.
Trong các mô hình chấn thương sọ não lặp lại - tình trạng tương tự chấn thương nhẹ thường gặp ở các vận động viên bóng bầu dục hoặc người bị tai nạn vùng đầu, EPA bị ghi nhận là làm chậm quá trình sửa chữa tế bào và can thiệp trực tiếp vào chức năng phục hồi mạch máu não.
Quá trình này làm giảm các tín hiệu hỗ trợ mạch máu ổn định và thúc đẩy sự chuyển hóa axit béo theo hướng tiêu cực, dẫn đến sự tích tụ của protein tau độc hại quanh mạch máu - một dấu hiệu đặc trưng của bệnh Alzheimer và bệnh não chấn thương mãn tính (CTE).
Đội ngũ nghiên cứu, do phó giáo sư Onder Albayram dẫn dắt tại Đại học Y khoa Nam Carolina (MUSC), đã thực hiện thí nghiệm trên nhiều mô hình nghiêm ngặt, từ chuột đến tế bào nội mô vi mạch người và thậm chí là mô não của những người đã qua đời vì CTE.
Giáo sư Albayram nhấn mạnh, dù các chất bổ sung dầu cá hiện nay xuất hiện tràn lan với giá thành rẻ và có thể mua dễ dàng mà không cần đơn thuốc, chúng ta vẫn chưa thực sự hiểu rõ tác động dài hạn của chúng đối với khả năng tự chữa lành của não bộ.
Nghiên cứu này là hồi chuông cảnh báo cho thấy sinh học là một lĩnh vực phụ thuộc rất lớn vào ngữ cảnh, và những gì vẫn được xem là "bổ não" đôi khi lại trở thành rào cản cho chính quá trình phục hồi của cơ thể.
Dù vậy, người tiêu dùng không cần phải quá hoang mang hay ngay lập tức vứt bỏ lọ dầu cá trong tủ thuốc, vì EPA không phải là một "độc tố phổ quát". Trong điều kiện sức khỏe bình thường, nó vẫn mang lại những lợi ích nhất định cho cơ thể.
Tuy nhiên, khi não bộ đã ở trạng thái nhạy cảm sau chấn thương, EPA sẽ thay đổi chương trình gen và ức chế các tín hiệu hình thành mạch máu mới.
Phát hiện này mở ra một hướng tiếp cận mới mang tên "dinh dưỡng chính xác", trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt rạch ròi giữa DHA và EPA. Thay vì tin vào những lời quảng cáo vạn năng, người tiêu dùng - đặc biệt là những người có tiền sử chấn thương đầu - nên tham khảo ý kiến bác sĩ để có lộ trình bổ sung phù hợp và an toàn.
