Mặt sau của Mặt Trăng và hành trình khám phá bí mật ẩn giấu trong Hệ Mặt Trời

Hành trình khám phá mặt sau của Mặt Trăng hoàn tất

Ông Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam nhận định, phi hành đoàn và tàu Orion đã lập nên những kỷ lục mới trước khi an toàn về tới Trái Đất vào sáng nay theo giờ Việt Nam (11/4/2026, tức tối 10/4 ở Mỹ).

Với việc đạt tới khoảng cách 406.777 km tính từ Trái Đất, tàu Orion cùng 4 nhà du hành đã phá kỷ lục được giữ suốt hơn nửa thế kỷ mà Apollo 13 đã xác lập. Mặc dù việc chênh lệch chỉ hơn 6.000 km có vẻ không thực sự ấn tượng, điều quan trọng là nó cho thấy khả năng của khoa học và các công nghệ hiện đại, và mở ra cánh cửa mới cho những sứ mệnh dài ngày hơn và xa hơn.

Hệ thống hỗ trợ sự sống, hệ thống điều khiển và các tấm chắn nhiệt cùng nhiều chi tiết khác đều hoạt động ổn và tất cả đã về nhà an toàn. Tất cả đều được tính toán kỹ lưỡng từ trước khi sứ mệnh bắt đầu. Đây không còn là những chuyến bay để cắm cờ hay để lại dấu chân, nó là chuyến bay để chuẩn bị cho cả một hành trình dài hơn của nhân loại. Các phi hành gia thậm chí có được trực tiếp chứng kiến các thiên thạch lao vào bề mặt Mặt Trăng.

Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa bốn phi hành gia bay tới Mặt Trăng, thực hiện nhiệm vụ có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn được ví "đại diện cho thế giới", khi lần đầu có phụ nữ, người da màu và thành viên không phải người Mỹ bay tới Mặt Trăng.

Artemis II cũng là chuyến bay có người lái đầu tiên của tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) và tàu Orion. Rất nhiều công nghệ thử nghiệm trên tàu cũng lần đầu được sử dụng ngoài không gian như Hệ thống Liên lạc Quang học Orion Artemis II, sử dụng tia laser để gửi và nhận dữ liệu từ Trái Đất. Ngoài ra, tàu cũng trang bị nhà vệ sinh hoạt động đầy đủ đầu tiên trong chuyến bay tới Mặt Trăng.

Phi hành đoàn Artemis II ước tính đã di chuyển quãng đường 1.117.659 km trong toàn bộ hành trình vòng quanh Trái Đất và Mặt Trăng. Tổng thời gian bay ước tính là 9 ngày 1 giờ và 31 phút.

Điểm nhấn của nhiệm vụ là chuyến bay vòng qua phía sau Mặt Trăng ngày 6/4 (ngày 7/4 theo giờ Hà Nội), tới cách thiên thể này gần nhất 6.545 km. Trong chuyến bay, phi hành đoàn quan sát cảnh tượng Trái Đất lặn, Trái Đất mọc, nhật thực và nhiều cấu trúc trên bề mặt Mặt Trăng. Bên cạnh đó, họ cũng phá vỡ kỷ lục của Apollo 13 về khoảng cách xa Trái Đất nhất mà con người từng bay, thiết lập năm 1970. Cụ thể, Artemis II đã bay cách Trái Đất khoảng 406.771 km, xa hơn 6.616 km so với Apollo 13.

Nhiệm vụ được thiết kế như một bước đệm cho chương trình Artemis của NASA, hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau nhiều đợt hoãn và hủy phóng. Nếu không có vấn đề lớn nào phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.

Bí mật nào ẩn giấu trong Hệ Mặt Trời?

Ông Đặng Vũ Tuấn Sơn cho biết, một nghiên cứu mới của Cong Liu và Ronald Cohen thuộc Viện Carnegie được đăng trên Nature Communications đầu tuần này cho biết phần bên trong của các hành tinh băng khổng lồ như Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương có thể chứa một trạng thái vật chất chưa từng được biết tới trước đây. Họ dự đoán rằng một trạng thái "siêu ion" gần như một chiều của carbon hydride tồn tại dưới các điều kiện áp suất và nhiệt độ cực đoan ở sâu bên trong những thiên thể vùng ngoài Hệ Mặt Trời này.

Đến nay, người ta đã phát hiện hơn 6.000 ngoại hành tinh. Khi con số này tiếp tục tăng, các nhà thiên văn, nhà khoa học hành tinh và nhà khoa học Trái Đất đang vượt qua ranh giới giữa các chuyên ngành, kết hợp quan sát, thực nghiệm và lý thuyết để xác định và khảo sát những yếu tố giúp chúng ta hiểu được các quá trình động lực đã định hình chúng, trong đó có cả sự hình thành từ trường.

Vì thế, mối quan tâm đối với những quá trình diễn ra sâu dưới bề mặt các hành tinh và vệ tinh trong chính Hệ Mặt Trời của chúng ta cũng ngày càng lớn, bởi điều đó có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn động lực học hành tinh, thậm chí cả khả năng ở được của các hành tinh ở những vùng không gian xa hơn.

Trong khi đó, một câu hỏi khác liên quan tới Sao Mộc và Sao Thổ - hay cụ thể hơn là sự phong phú và khác biệt trong hệ vệ tinh của chúng - đang thách thức các nhà khoa học hành tinh. Trong khi Sao Mộc có tới 4 vệ tinh rất lớn, thì Sao Thổ - mặc dù có tổng số vệ tinh đã được biết tới lớn hơn nhiều - lại chỉ có Titan là vệ tinh thực sự lớn duy nhất. Điều gì đã làm nên khác biệt này? Các nhà khoa học không cho đó là sự trùng hợp.

Một nghiên cứu được công bố trên Nature Astronomy mới đây cho rằng từ trường của mỗi hành tinh đóng vai trò rất quan trọng quyết định việc này. Mặc dù đây có lẽ chưa phải kết luận cuối cùng, cũng như vẫn còn những yếu tố khác có thể tham gia, nó vẫn là một đề tài đáng chú ý để chúng ta hiểu hơn về những quá trình phức tạp ở ngay Hệ Mặt Trời.

Ông Đặng Vũ Tuấn Sơn nhận định, đáng chú ý thực sự trong cuối tuần này và toàn bộ tuần tới sẽ là sao chổi C/2025 R3 (PanSTARRS). Nếu thời tiết thuận lợi và có một bầu trời ít ô nhiễm, có thể bạn sẽ thấy được nó bằng mắt thường, nếu không thì với một chiếc kính thiên văn học ống nhòm nhỏ. Vào rạng sáng, sao chổi này sẽ ở đây đó trong khu vực "Hình vuông lớn của Pegasus".

Cú hạ cánh nghẹt thở, phi hành đoàn Artemis II hoàn thành sứ mệnh khám phá Mặt Trăng

SKĐS - Khoảng hai ngày sau khi rời không gian Mặt Trăng, tàu Orion chở phi hành đoàn Artemis II đã chính thức trở lại Trái Đất bằng cú hạ cánh xuống đại dương với vận tốc khoảng 32 km/h ngoài khơi San Diego, Hoa Kỳ.