Mật ong: Giá trị thật và những hiểu lầm phổ biến

1. Những ai không nên uống mật ong?

Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang (Trưởng Khoa Tiết chế - dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8) cho biết mật ong từ lâu được xem là món quà quý từ thiên nhiên. Tuy nhiên không phải ai cũng dùng được mật ong. Vậy những ai không nên uống mật ong?

• Trẻ dưới 1 tuổi – tuyệt đối cấm: Vì nguy cơ ngộ độc Clostridium botulinum (CDC, AAP khuyến cáo).
• Người đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường: Mật ong có thể được xem như đường đơn và khiến tăng đường huyết nhanh.
• Người béo phì, rối loạn mỡ máu: Thực phẩm này có năng lượng cao sẽ khiến tích mỡ.
• Người đang dùng mật ong mỗi sáng để giải độc cơ thể: Đây là quan niệm sai lầm, dễ gây tăng cân và tăng đường huyết.

Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang khuyến cáo xung quanh loại thực phẩm này hiện tồn tại không ít quan niệm được thổi phồng như: tăng cường miễn dịch, giải độc gan, thay thế đường an toàn cho người tiểu đường, thậm chí có thể chữa ung thư. Dưới góc nhìn dinh dưỡng lâm sàng Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang thông tin dựa trên các bằng chứng quốc tế, mật ong cần được nhìn nhận đúng bản chất: một thực phẩm chứa nhiều đường đơn, có giá trị sinh học nhất định – nhưng không phải là thuốc.

2. Mật ong có tác dụng gì?

Theo USDA, FAO và các nghiên cứu tổng quan (Bogdanov et al., J Am Coll Nutr 2008) trong 100g mật ong sẽ có:

• Năng lượng: 300–320 kcal
• Carbohydrate: ~80%
• Fructose: ~38%
• Glucose: ~31%
• Nước: 17–18%
• Protein: ~0,3 g (rất thấp)
• Vitamin: lượng nhỏ (B1, B2, B3, B6, vitamin C) – số lượng này không đủ để xem là "nguồn vitamin".
• Khoáng chất: kali, canxi, magie, sắt… nhưng hàm lượng thấp.
• Hoạt chất sinh học: polyphenol, flavonoid, enzyme (glucose oxidase…).

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của mật ong nằm ở năng lượng nhanh và hoạt tính chống oxy hóa nhẹ, không phải ở vitamin, khoáng chất hay "dược tính cao" như quảng cáo.

Tiến sĩ Lê Thi Hương Giang thông tin đã có một số bằng chứng về tác dụng của mật ong đối với sức khỏe như:

Giảm ho nhẹ ở trẻ >1 tuổi và người lớn

Mật ong có giảm ho không? Theo WHO (2018) và BMJ Evidence-Based Medicine, mật ong tốt hơn siro ho thông thường trong ho do virus. Tác dụng này do tính nhớt của mật ong và polyphenols sẽ làm dịu niêm mạc.

Cung cấp năng lượng nhanh

Nhờ đường đơn fructose–glucose có trong mật ong khi hấp thu trực tiếp tại ruột sẽ phục hồi tạm thời khi cơ thể mệt mỏi.

Mật ong có tính kháng khuẩn nhẹ

Do pH thấp, hydrogen peroxide tự nhiên trong mật ong sẽ có hiệu quả với vết thương nhẹ.

Ngược lại, cũng có rất nhiều công dụng của mật ong được thổi phồng và bạn cần tỉnh táo khi tiếp nhận những thông tin sau:

• Mật ong không chữa được đái tháo đường: Mật ong làm tăng đường huyết giống đường thông thường. Tạp chí Journal of Diabetes & Metabolic Disorders đã đưa ra cảnh báo không dùng mật ong như chất thay đường tốt cho người tiểu đường.
• Mật ong không giải độc gan và không tăng đề kháng thần kỳ: Không có nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh điều này.
• Mật ong không thể phòng/chữa ung thư: Polyphenol trong mật ong có tính chống oxy hóa nhưng hoàn toàn không có giá trị điều trị ung thư (theo NIH và Cancer Research UK).
• Ăn mật ong có giảm cân không? Mật ong không giúp giảm cân, ngược lại, mật ong năng lượng cao, dùng nhiều gây tăng cân.

3. Cách dùng mật ong tốt cho sức khỏe

Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang khuyến cáo liều lượng hợp lý cho người khỏe mạnh là 1–2 thìa cà phê/ngày (10–15 g). Lưu ý dùng thay toàn bộ lượng đường trong ngày.

Cách dùng:

• Pha nước < 40°C (enzyme tự nhiên bị phá hủy khi nóng)
• Không pha nước sôi
• Không uống lúc đói kéo dài
• Không dùng mật ong trị bệnh thay thuốc

4. Mật ong giả gây ảnh hưởng sức khỏe như thế nào?

Theo nghiên cứu của Oxford University & International Honey Market Report, hơn 27–35% mật ong trên thị trường thế giới bị pha trộn (glucose syrup, siro bắp, hương liệu). Mật ong giả gây ra những ảnh hưởng đến sức khỏe như:

• Tăng đường huyết mạnh đặc biệt nguy cơ với người tiểu đường
• Mất hoàn toàn giá trị sinh học
• Gây hiểu nhầm "mật ong tốt nên uống càng nhiều càng khỏe"

Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang khuyến cáo người dùng nên chọn mật ong có: Giấy kiểm nghiệm, nguồn gốc rõ ràng và không theo quảng cáo "rừng - nguyên chất - thần dược".

Người dùng cần nhớ, mật ong là thực phẩm không phải thuốc. Mật ong tốt khi dùng đúng lượng, đúng hoàn cảnh nếu lạm dụng nó sẽ trở thành gánh nặng chuyển hóa.

Vì sao bác sĩ khuyên nên uống chanh gừng mật ong khi trời lạnh?

SKĐS - Những ngày thời tiết chuyển lạnh kèm theo mưa phùn, gió bấc chính là thời điểm hệ miễn dịch của chúng ta dễ bị tấn công nhất. Bác sĩ khuyến cáo một ly chanh gừng mật ong ấm nóng không chỉ là thức uống thơm ngon mà còn được các bác sĩ y học cổ truyền ví như lá chắn bảo vệ cơ thể khỏi khí lạnh.