Một người vừa tham gia thu gom gia cầm chết xuất hiện mắt đỏ, chảy nước mắt. Người giết mổ thấy đau mắt, ho nhẹ sau khi xử lý đàn gà ốm. Trẻ nhỏ chơi gần khu vực có xác gia cầm rồi liên tục dụi mắt.
- 1. Mắt đỏ cũng có thể là biểu hiện ban đầu
- 2. Những nhóm nào phải đặc biệt chú ý?
- 3. Bị mắt đỏ sau tiếp xúc cần khai báo những gì?
- 4. Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid?
- 5. Có phải cách ly với gia đình ngay không?
- 6. Khẩu trang, kính và găng tay bảo vệ như thế nào?
- 7. Khi nào cần đi khám ngay?
- 8. Đừng bỏ qua mắt đỏ, cũng đừng tự kết luận mắc H5N1
Phần lớn trường hợp mắt đỏ có thể do bụi bẩn, dị ứng hoặc viêm kết mạc thông thường. Tuy nhiên, khi triệu chứng xuất hiện sau khi tiếp xúc trực tiếp với gia cầm ốm, chết hoặc môi trường nghi nhiễm virus, tiền sử phơi nhiễm này cần được khai báo ngay với nhân viên y tế.
1. Mắt đỏ cũng có thể là biểu hiện ban đầu
Virus cúm gia cầm chủ yếu lây sang người trong những trường hợp tiếp xúc gần, kéo dài và không được bảo vệ với gia cầm nhiễm bệnh, xác gia cầm, phân, dịch tiết hoặc môi trường bị ô nhiễm. Virus có thể xâm nhập qua mắt, mũi, miệng hoặc đường hô hấp. Hiện virus cúm gia cầm chưa lây dễ dàng, bền vững giữa người với người, nhưng những người trực tiếp làm việc với đàn gia cầm bệnh có nguy cơ cao hơn cộng đồng.
Nhiễm cúm gia cầm ở người không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng sốt cao hoặc viêm phổi. Các biểu hiện đã được ghi nhận gồm:
- Mắt đỏ, kích ứng mắt, đau hoặc cộm mắt;
- Chảy nước mắt hoặc có dịch tiết ở mắt;
- Sốt hoặc cảm giác ớn lạnh;
- Ho, đau họng, sổ mũi;
- Đau đầu, đau mỏi cơ thể, mệt mỏi;
- Khó thở;
- Ít gặp hơn là nôn hoặc tiêu chảy.
Một số ca nhiễm virus cúm A(H5) ở người từng chỉ biểu hiện bằng viêm kết mạc. Triệu chứng tại mắt có thể xuất hiện khoảng 1–2 ngày sau phơi nhiễm, trong khi triệu chứng hô hấp thường xuất hiện sau khoảng 2–7 ngày.
Điều quan trọng là mắt đỏ không đồng nghĩa đã mắc cúm gia cầm. Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng với loại tiếp xúc, thời gian tiếp xúc, tình trạng đàn gia cầm và kết quả xét nghiệm.
Người trực tiếp thu gom, tiêu hủy gia cầm chết cần sử dụng khẩu trang, kính bảo hộ, găng tay và trang phục phù hợp để hạn chế virus xâm nhập qua mắt và đường hô hấp. Hình minh họa (AI)
2. Những nhóm người nào phải đặc biệt chú ý?
Người chăn nuôi bắt, nhặt gia cầm ốm hoặc chết
Nguy cơ tăng khi người chăn nuôi dùng tay không bắt gia cầm, nhặt xác, làm sạch phân và dịch tiết hoặc ở lâu trong chuồng kín mà không có khẩu trang và kính bảo vệ.
Ngay cả khi chưa có triệu chứng, người đã tiếp xúc với gia cầm nghi nhiễm bệnh nên tự theo dõi sức khỏe từ ngày đầu tiếp xúc đến 10 ngày sau lần tiếp xúc cuối cùng. Các dấu hiệu cần ghi nhận gồm mắt đỏ, chảy nước mắt, sốt, ho, đau họng và khó thở.
Người tham gia thu gom, vận chuyển và tiêu hủy gia cầm
Việc gom xác, cho gia cầm vào bao, vận chuyển hoặc phun rửa khu vực tiêu hủy có thể làm phát tán bụi, lông, phân và các giọt dịch nhỏ. Virus có thể đi vào mắt khi người thực hiện không đeo kính bảo hộ hoặc đưa tay bẩn lên dụi mắt.
Sau công việc, không nên mặc nguyên quần áo bảo hộ về nhà. Găng tay, trang phục, ủng và dụng cụ phải được tháo bỏ, làm sạch hoặc xử lý theo hướng dẫn của lực lượng thú y và y tế địa phương.
Người giết mổ, làm lông và vệ sinh chuồng trại
Người giết mổ có thể tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch hô hấp, phân và các bề mặt ô nhiễm. Các thao tác làm lông, xịt rửa bằng vòi nước mạnh hoặc cọ chuồng có thể tạo giọt bắn đi vào mắt và đường thở.
Không giết mổ, chế biến hoặc tiêu thụ gia cầm đang ốm, chết không rõ nguyên nhân. Gia cầm chết cần được báo cho chính quyền hoặc cơ quan thú y địa phương, không tự vứt xuống ao hồ, kênh mương hoặc bán tháo ra thị trường.
Trẻ em chơi gần khu vực có gia cầm chết
Trẻ có thể nhặt lông, chạm vào xác chim, gà, vịt chết rồi dụi mắt hoặc đưa tay lên miệng. Cha mẹ không nên để trẻ đến gần khu vực chuồng trại đang có dịch, hố tiêu hủy hoặc nơi xuất hiện gia cầm chết.
Khi phát hiện trẻ đã chạm vào gia cầm chết, cần cho trẻ rửa tay kỹ bằng xà phòng, thay quần áo, tránh dụi mắt và theo dõi các triệu chứng trong 10 ngày. Không tự gây hoang mang hoặc cho trẻ uống thuốc kháng virus khi chưa được bác sĩ đánh giá.
3. Bị mắt đỏ sau tiếp xúc cần khai báo những gì?
Khi liên hệ trạm y tế, trung tâm y tế hoặc cơ sở khám chữa bệnh, người bệnh cần nói rõ ngay từ đầu:
- Đã tiếp xúc với gà, vịt, chim hoặc gia cầm nào;
- Gia cầm đang ốm, chết bất thường hay đã được xác nhận có dịch;
- Công việc đã thực hiện: bắt, giết mổ, vận chuyển, tiêu hủy hay vệ sinh chuồng;
- Có đeo khẩu trang, kính, găng tay và đồ bảo hộ hay không;
- Ngày tiếp xúc gần nhất;
- Mắt đỏ xuất hiện sau tiếp xúc bao lâu;
- Có kèm sốt, ho, đau họng, khó thở, đau mỏi hoặc tiêu chảy không;
- Có người cùng làm việc xuất hiện triệu chứng tương tự hay không.
Thông tin này giúp nhân viên y tế đánh giá nguy cơ, tổ chức lấy mẫu phù hợp và quyết định có cần điều trị thuốc kháng virus sớm hay không. Trong trường hợp đau, đỏ hoặc khó chịu ở mắt, bác sĩ có thể cần lấy mẫu từ mắt bên cạnh mẫu mũi, họng.
4. Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid?
Không nên. Thuốc nhỏ mắt chứa corticoid có thể nhanh chóng làm giảm đỏ và khó chịu, khiến người dùng tưởng bệnh đã khỏi. Tuy nhiên, corticoid có thể che lấp biểu hiện nhiễm trùng, làm chậm quá trình loại bỏ tác nhân gây bệnh và gây biến chứng nếu dùng sai chỉ định. Dùng kéo dài còn có nguy cơ tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể.
Đặc biệt, người vừa tiếp xúc với gia cầm nghi nhiễm bệnh không nên tự mua thuốc nhỏ mắt “phối hợp nhiều thành phần”, thuốc còn thừa từ lần điều trị trước hoặc dùng chung thuốc với người khác.
Trong lúc chờ được khám, người bệnh nên:
- Không dụi mắt;
- Rửa tay trước và sau khi chạm vào vùng mặt;
- Không dùng chung khăn, gối hoặc thuốc nhỏ mắt;
- Không đeo kính áp tròng;
- Không tự dùng kháng sinh, corticoid hoặc thuốc kháng virus;
- Có thể lau dịch mắt nhẹ nhàng bằng gạc sạch và nước muối sinh lý riêng cho từng mắt.
5. Có phải cách ly với gia đình ngay không?
Người chỉ có tiền sử tiếp xúc nhưng hoàn toàn chưa có triệu chứng không nhất thiết phải tự cách ly tuyệt đối với gia đình. Người đó cần theo dõi sức khỏe trong 10 ngày, giữ vệ sinh tay, không chạm tay bẩn lên mặt và tránh tiếp tục tiếp xúc không bảo hộ với gia cầm.
Nếu trong vòng 10 ngày xuất hiện mắt đỏ, chảy nước mắt, sốt, ho, đau họng hoặc khó thở, người bệnh nên:
- Ở nhà và hạn chế tiếp xúc gần với người thân;
- Đeo khẩu trang khi phải ở chung không gian;
- Không đi làm, đi học hoặc đến nơi đông người;
- Gọi trước cho trạm y tế hoặc cơ sở khám chữa bệnh để được hướng dẫn;
- Không tự đi qua nhiều phòng khám, nhà thuốc khi chưa thông báo tiền sử tiếp xúc.
CDC khuyến cáo người xuất hiện triệu chứng sau khi tiếp xúc với gia cầm nghi nhiễm nên tách khỏi người trong gia đình cho đến khi được đánh giá và xác định không mắc cúm gia cầm.
Người thân không cần hoảng loạn nhưng nên theo dõi sức khỏe, tăng vệ sinh tay và tránh tiếp xúc trực tiếp với dịch mắt, dịch mũi hoặc đồ dùng cá nhân của người có triệu chứng.
Người xuất hiện mắt đỏ, sốt, ho hoặc khó thở trong vòng 10 ngày sau khi tiếp xúc gia cầm nghi nhiễm cần gọi trước cho cơ sở y tế và khai báo rõ tiền sử phơi nhiễm. Hình minh họa (AI)
6. Khẩu trang, kính và găng tay bảo vệ như thế nào?
Ba vị trí virus có thể xâm nhập là mắt, mũi và miệng. Vì vậy, chỉ đeo khẩu trang nhưng để mắt hoàn toàn không được bảo vệ vẫn chưa đủ trong công việc có nguy cơ cao.
Người trực tiếp xử lý gia cầm bệnh, xác gia cầm hoặc chất thải nên sử dụng:
- Khẩu trang bảo vệ hô hấp phù hợp, ôm sát mặt;
- Kính bảo hộ che kín mắt, không chỉ dùng kính cận thông thường;
- Găng tay dùng một lần, có thể kèm găng bảo hộ bên ngoài khi làm việc nặng;
- Quần áo hoặc bộ bảo hộ che da; Ủng có thể vệ sinh, khử khuẩn;
- Tấm che mặt khi công việc có nhiều nguy cơ bắn dịch.
CDC khuyến nghị thiết bị bảo vệ hô hấp, kính bảo hộ và găng tay cho những người làm việc trong môi trường có nguy cơ tiếp xúc với virus cúm gia cầm.
Trang bị chỉ có tác dụng khi được dùng đúng. Tay bẩn có thể làm nhiễm vào mắt trong lúc tháo kính hoặc khẩu trang. Bởi vậy, trình tự tháo bỏ đồ bảo hộ và vệ sinh tay sau công việc cũng quan trọng không kém việc đeo đồ bảo hộ.
7. Khi nào cần đi khám ngay?
Người từng tiếp xúc với gia cầm ốm, chết hoặc môi trường có dịch cần liên hệ cơ sở y tế ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu:
Mắt đỏ, đau, cộm hoặc chảy nước mắt bất thường;
- Sốt hoặc rét run; Ho, đau họng, sổ mũi;
- Đau đầu, đau mỏi cơ thể, mệt nhiều;
- Khó thở, thở nhanh hoặc đau tức ngực;
- Nôn hoặc tiêu chảy kèm sốt;
- Triệu chứng tăng nhanh sau vài giờ hoặc vài ngày.
Người bệnh nên gọi trước cho trạm y tế xã, phường, trung tâm y tế địa phương hoặc cơ sở khám chữa bệnh gần nhất, nói rõ mình vừa tiếp xúc với gia cầm nghi nhiễm. Trường hợp khó thở, tím tái, đau ngực, lơ mơ hoặc suy kiệt cần gọi cấp cứu 115.
Thuốc kháng virus có thể được bác sĩ chỉ định sớm đối với trường hợp nghi nhiễm phù hợp. Người dân không nên tự mua oseltamivir để uống phòng hoặc điều trị khi chưa được đánh giá.
8. Đừng bỏ qua mắt đỏ, cũng đừng tự kết luận mắc H5N1
Mắt đỏ sau khi làm việc với gia cầm bệnh là dấu hiệu cần được lưu ý, nhưng không phải bằng chứng khẳng định người đó mắc cúm gia cầm. Điều quyết định là khai báo đầy đủ tiền sử tiếp xúc và được cơ sở y tế đánh giá, lấy mẫu khi cần thiết.
Với người chăn nuôi, người giết mổ và lực lượng tiêu hủy, kính bảo hộ không phải món đồ phụ. Với cha mẹ, cách bảo vệ con tốt nhất là giữ trẻ tránh xa gia cầm chết và khu vực xử lý dịch. Với người đã có triệu chứng, hành động đúng là hạn chế tiếp xúc, gọi trước cho cơ sở y tế và không tự nhỏ thuốc corticoid để che đi đôi mắt đang đỏ.
