Khi vào các bệnh viện, mỗi chúng ta đều có chung một cảm giác: Sao mà bệnh tật nhiều đến thế và một thực tế từ lâu là các bệnh viện tuyến trên luôn luôn quá tải.
Các nhà quản lý luôn trăn trở, các dự án y tế cũng đã được thực hiện nhiều, Bộ Y tế cũng đã có nhiều giải pháp nhưng đi tới đâu người dân đến khám chữa bệnh cũng thấy dân mình thật "lắm nỗi gian truân" cho sức khỏe.
Người bệnh thích vượt tuyến gây quá tải tuyến trên?
Nếu làm một phép tính chúng ta sẽ thấy bên cạnh các cơ sở y tế công, các cơ sở y tế tư cũng được mở ra rất nhiều (bệnh viện tư, phòng mạch tư, các nhà thuốc...). Ngoài ra, hàng năm có rất nhiều bác sĩ, dược sĩ về hưu lại có không ít người trong số đó sẽ mở thêm phòng mạch và nhà thuốc (thậm chí một người có thể đứng tên từ 3 - 5 - 7 cơ sở) chính thức và không chính thức. Vậy số lượng người tham gia vào mạng lưới khám chữa bệnh, bán thuốc trên các địa bàn dân cư trong phạm vi cả nước cũng không phải là ít. Trước đây những bệnh thông thường thường được tuyến dưới điều trị, những bệnh khó chữa chưa chẩn đoán hoặc đã chẩn đoán được nhưng vì phương tiện, kỹ thuật chuyên môn hạn chế nên tuyến dưới phải chuyển người bệnh lên tuyến trên. Sự quy định khám và điều trị tại mỗi tuyến cũng ít nhiều tạo nên được những trật tự trong hoạt động chuyên môn đồng thời là cơ sở tạo mối quan hệ mật thiết giữa tuyến trên, tuyến dưới (tổ chức hội thảo, tập huấn trao đổi về chuyên môn và rút kinh nghiệm cho các tuyến) và qua đó cũng là điều kiện để mỗi tuyến đánh giá lại chính mình để vươn lên.
 Quá tải tại các bệnh viện tuyến trên. |
Thực trạng hoạt động của các tuyến và vai trò điều tiết
Hoạt động của tuyến y tế cơ sở: Đành rằng hiện nay y tế cơ sở ở một số địa phương còn quá thiếu thốn đủ mọi thứ từ cơ sở vật chất, nhân lực cũng như trình độ chuyên môn, nhưng cũng có nhiều nơi trạm y tế, trung tâm y tế, bệnh viện huyện cũng được đầu tư khá đầy đủ, khang trang mà hiệu quả vẫn thấp. Nếu để tình trạng này kéo dài sẽ là rất lãng phí (việc này cần được khảo sát và thống kê).
Những năm qua đã có nhiều chương trình y tế liên quan tới sức khỏe trẻ em đã được triển khai và thực hiện ở cộng đồng với sự tài trợ của Tổ chức Y tế Thế giới, Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc... Mặc dù các tuyến, đặc biệt tuyến cơ sở được tập huấn rất nhiều về các chương trình, nhưng hiệu quả còn hạn chế. Tình trạng đó thực sự cũng gây lãng phí do những gì đã được tập huấn không phát huy tác dụng (tốn kém thời gian, tiền bạc, nhân lực...).
Mối quan hệ tuyến trên, tuyến dưới: Rất nhiều trẻ em chỉ mắc bệnh thông thường thôi nhưng đều bỏ qua tuyến dưới và lên thẳng dịch vụ tuyến trên hoặc đến phòng mạch tư của bác sĩ tuyến trên. Quy trình khám chữa bệnh cũng như phác đồ điều trị mà các tuyến đã từng được tập huấn có vẻ như đang bị "biến thiên" dần (lẽ ra các tuyến kể cả dịch vụ công tư cần phải làm để có một hướng chung). Cách làm của mỗi dịch vụ khác nhau đã tạo nên những mâu thuẫn ngay trong những phác đồ điều trị do Bộ Y tế đã ban hành. Có nhiều dịch vụ đã nghiêm trọng hóa vấn đề dẫn đến lạm dụng kỹ thuật chẩn đoán, lạm dụng thuốc, dùng thuốc không dựa trên cơ sở nào. Mỗi một dịch vụ đều tỏ ra vượt trội đã tạo nên những nhận thức chưa đúng cho người dân khiến họ lại càng không tin tưởng ở tuyến dưới.
Báo chí từng nêu vấn đề hậu quả khôn lường của lạm dụng thuốc (lạm dụng kháng sinh, corticoid, truyền dịch...) nhưng chưa thống kê được ở đâu lạm dụng, tuyến nào lạm dụng... Việc này cần phải làm rõ. Cách đây khá lâu cứ nói là tuyến cơ sở hay lạm dụng nhóm thuốc corticoid, dùng thuốc chia theo từng gói không cho người bệnh biết tên thuốc... đến nay thực tế đó có vẻ như đang đổi chiều giữa dịch vụ tư nhân tuyến trên và tuyến dưới. Nhiều người bệnh mua thuốc không tên ngay cả ở những cơ sở của thầy thuốc ưu tú, thạc sĩ, tiến sĩ...vốn làm việc ở những bệnh viện có thương hiệu... Ngoài ra, sự lạm dụng dịch truyền cũng rất phổ biến. Nơi nào lạm dụng corticoid, truyền dịch thì nơi đó rất đông. Hầu như các cơ sở bỏ qua khâu tư vấn (tư vấn chăm sóc, tư vấn dùng thuốc).
Để giảm tải cho bệnh viện tuyến trên, thời gian qua Bộ Y tế đã có chủ trương đưa cán bộ tuyến trên về hỗ trợ giúp đỡ tuyến dưới theo Đề án 1816. Đề án này bước đầu đã thu được những kết quả đáng khích lệ và đến nay đang được tiếp tục thực hiện tốt. Thực tế sự thành công được ghi nhận nhiều ở những chuyên khoa mang tính kỹ thuật (tuyến dưới được cầm tay chỉ việc). Tuy nhiên cũng còn một số vấn đề cốt lõi nữa cần được ngành quan tâm đó là công tác tư vấn - giáo dục sức khỏe cho người dân, đặc biệt là các bà mẹ. Đây là công việc cần phải có trong quy trình khám chữa bệnh đối với trẻ em. Nhiều người nói rằng vì đông nên không làm được việc này nhưng chính là vì không làm được việc này nên mới dẫn đến đông. Không phải tuyến dưới không biết việc để xử lý những bệnh thông thường nhưng vì tuyến trên đã làm thay họ nhiều quá, lương của họ lại quá thấp, nhận thức của người dân chưa đúng (coi thường tuyến dưới) nên họ cũng chẳng muốn có ý kiến gì và cứ như vậy tuyến trên có quá tải thì tuyến dưới cứ "bình bình tại chỗ". Những gì đã được tập huấn theo thời gian cứ "đi vào quá khứ". Trình độ chuyên môn của tuyến dưới cũng vì thế mà phôi phai dần.
Thời gian tới các bác sĩ của Viện nhi TW và Viện dinh dưỡng về làm việc cùng các cơ sở tuyến dưới sẽ giúp họ xử lý các bệnh thông thường, tư vấn giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức cho người dân sao cho các bà mẹ không mang con mình vượt tuyến. Tuyến trên, tuyến dưới hợp tác trao đổi củng cố, rút kinh nghiệm những gì từng được tập huấn cũng như phác đồ điều trị đã từng được ứng dụng.
BS. Hà Thu