Theo phong tục lâu đời của người Việt, ngày 23 tháng Chạp hằng năm là ngày Táo quân cưỡi cá chép bay về trời để báo cáo mọi việc lớn nhỏ trong gia đình với Ngọc Hoàng. Năm nay, ngày ông Công ông Táo sẽ rơi vào thứ Ba, ngày 10/02/2026.
Mọi người cần chuẩn bị những gì để lễ cúng được trang trọng, tươm tất, thể hiện lòng thành kính của gia chủ?
1. Các lễ vật cần chuẩn bị ngày ông Công ông Táo
Để chuẩn bị đồ lễ cúng ông Công ông Táo đầy đủ, cần có đủ bộ trang phục cho các Táo gồm mũ, áo, hia (giày). Ba bộ mũ, áo, hia bằng giấy tượng trưng cho trang phục của ba vị Táo Quân (hai ông và một bà). Mũ của hai ông Táo thường có hai cánh chuồn, còn mũ của bà Táo thì không. Màu sắc của mũ áo thường được chọn theo ngũ hành của năm hoặc màu đỏ/vàng truyền thống.
Đây là lễ vật mang tính biểu tượng để các Táo quân "diện kiến" Ngọc Hoàng. Tuy nhiên, xu hướng hiện đại khuyến khích các gia đình hạn chế đốt vàng mã để bảo vệ môi trường và phòng chống cháy nổ, chỉ cần cúng tượng trưng.
Theo truyền thống, gia chủ cần chuẩn bị 3 chú cá chép đỏ còn sống, khỏe mạnh thả trong chậu hoặc tô nước sạch đặt cạnh mâm cúng. Sau khi lễ xong, cá sẽ được mang đi phóng sinh ra ao, hồ tự nhiên. Hành động này vừa mang ý nghĩa tâm linh (đưa ông Táo về trời), vừa mang ý nghĩa nhân văn (phóng sinh, bảo vệ môi trường). Ở một số vùng miền khác (như miền Trung, miền Nam), người dân có thể thay thế bằng ngựa giấy hoặc cá lóc nướng.
Chuẩn bị mâm cúng ông Công ông Táo đầy đủ lễ nghi, vẹn tròn thành kính.
2. Chuẩn bị mâm cỗ cúng theo phong tục truyền thống
Mâm cúng ông Công ông Táo không cần quá cầu kỳ mâm cao cỗ đầy mà cốt ở sự tinh khiết và lòng thành. Tùy vào điều kiện kinh tế và văn hóa vùng miền, mâm cỗ có thể là cỗ mặn hoặc cỗ chay, nhưng tựu trung lại vẫn cần sự chỉn chu, sạch sẽ. Một mâm cỗ mặn tiêu chuẩn thường bao gồm các món sau:
- Gà luộc ngậm hoa hồng: Đây là món chủ đạo. Gà trống thiến hoặc gà ri luộc da vàng óng, mỏ ngậm bông hoa hồng đỏ tượng trưng cho sự may mắn và báo hiệu điều tốt lành.
- Đĩa xôi gấc hoặc bánh chưng: Màu đỏ của gấc được tin là sẽ mang lại vận đỏ (son) cho cả năm. Bánh chưng vuông vức tượng trưng cho sự sung túc của đất trời.
- Giò lụa/Chả quế: Được cắt thái gọn gàng, bày biện đẹp mắt.
- Món xào và canh: Thường là một đĩa rau củ xào thập cẩm (lòng gà, nấm, su hào...) và một bát canh măng nấu móng giò hay canh mọc nấu thả hoặc canh rau củ thập cẩm. Hai món này giúp cân bằng khẩu vị và bổ sung chất xơ cho mâm cỗ.
- Chè kho hoặc chè trôi nước: Món tráng miệng ngọt ngào với ý nghĩa mong muốn mọi việc trong năm mới được trôi chảy, hanh thông.
Ngoài ra, lễ vật cúng ông Táo không thể thiếu đĩa trái cây đa dạng, nhiều màu được bày biện đẹp, lọ hoa tươi (nên sử dụng các loại hoa thơm, màu sắc rực rỡ như hoa cúc, hoa hồng, hoa ly), trầu cau, trà và rượu.
Nếu gia đình không có điều kiện chuẩn bị mâm cỗ mặn hay chay phức tạp, chỉ cần chuẩn bị mâm lễ đơn giản gồm: Hoa quả tươi, trầu cau, một đĩa xôi, một khổ thịt luộc và 3 chú cá chép là đã đủ lễ nghi. Tuyệt đối tránh cúng các món làm từ thịt chó, thịt vịt, thịt chim hoặc trứng vịt lộn trong dịp này.
3. Thời điểm và nghi thức thực hiện cúng ông Công ông Táo
Theo quan niệm dân gian, lễ cúng Táo quân cần được hoàn tất trước giờ Ngọ (12 giờ trưa) ngày 23 tháng Chạp. Đây là thời điểm "cổng trời đóng lại", nếu cúng muộn hơn, các Táo sẽ không kịp giờ lên chầu Ngọc Hoàng.
Gia chủ có thể linh động làm lễ từ chiều tối ngày 21, cả ngày 22 hoặc sáng sớm ngày 23 tháng Chạp. Khi cúng, cần ăn mặc chỉnh tề, thái độ nghiêm trang, thành tâm khấn nguyện.
Sau khi hương tàn, gia chủ sẽ tiến hành hóa vàng mã và mang cá chép đi thả để cá kịp "hóa rồng" đưa ông Táo lên đường. Để việc thả cá giữ trọn ý nghĩa, cần lưu ý:
- Chọn môi trường nước sạch: Thả cá ở ao, hồ, sông, suối có dòng chảy, nước không quá ô nhiễm.
- Thả nhẹ nhàng: Nghiêng chậu/túi để cá tự bơi ra, tránh đứng từ trên cao (như trên cầu) ném cá xuống làm cá bị thương hoặc chết.
- Không xả rác: Tuyệt đối không vứt cả túi nilon xuống sông hồ. Hãy thu gom túi nilon và chân hương đúng nơi quy định để bảo vệ mỹ quan đô thị.
Việc chuẩn bị mâm cúng ông Công ông Táo không cần quá cầu kỳ, phô trương gây lãng phí. Điều quan trọng nhất là sự thành tâm, giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống và không khí ấm cúng, sum vầy của gia đình trước thềm năm mới.
