Phục dựng lại hình ảnh vị vua đã từng chiến thắng nhà Đường hùng mạnh thuở nào, xưng đế và giữ vững ngôi vị bên cạnh cường quốc lân bang luôn mộng bành trướng… quả là công việc cần thiết. Lâu nay, câu chuyện xung quanh vị vua Mai Hắc Đế có nhiều thêu dệt khác nhau.
Đã hơn 13 thế kỷ trôi qua sau triều đại của ông, sử sách sơ sài, đôi khi không chính xác như năm khởi nghĩa bị nhầm là năm cuộc khởi nghĩa bị đàn áp. Dã sử dù được truyền tụng nhằm mục đích đề cao ông cũng mắc những lỗi sơ đẳng, làm mất đi tầm vóc của Mai Thúc Loan - Mai Hắc Đế như cho rằng ông bột khởi kêu gọi người dân đứng lên chống kẻ thù chỉ vì một vài nông phu bị đánh đập tàn bạo, trong khi vị anh hùng dân tộc đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho cuộc khởi nghĩa này từ hàng chục năm… Tất cả những hiểu biết còn sai lầm đó là lý do khiến tác giả Nguyễn Thế Kỷ bắt tay vào viết kịch bản, quyết đưa lại cho đông đảo công chúng yêu nghệ thuật hình ảnh sống động và chính xác về vị vua này.
Một cảnh trong vở cải lương Mai Hắc Đế.
Sử dụng phương pháp sân khấu hóa những kiến thức lịch sử được tìm hiểu thấu đáo, ê-kíp sáng tạo (đạo diễn NSƯT Triệu Trung Kiên; âm nhạc Trọng Đài; họa sĩ thiết kế mỹ thuật sân khấu Doãn Bằng) đã lần giở cuộc đời Mai Hắc Đế từ khi cất tiếng khóc chào đời trong cảnh khốn khó tới khi lãnh đạo thành công cuộc khởi nghĩa Hoan Châu lừng danh. Cách kể chuyện chân thực, vận dụng mọi thủ pháp có thể tạo được sự hấp dẫn cho khán giả như kết hợp giữa hành động sân khấu và chuyển động của màn hình LED hiện đại với những thủ pháp điện ảnh đặc biệt nhưng vẫn không quên ngôn ngữ chính của cải lương là ca diễn, là sự lãng mạn của những mối tình trai tài gái sắc như màn gặp thần thi Vương Bột với sự “gài” chi tiết cô gái bí ẩn… hay những số phận nhi nữ thời chiến như cuộc đời éo le của Bạch Vân, cam chịu lấy kẻ thù là viên quan tổng trấn để trả thù cho cha mẹ và nghĩa phụ. Với sự tính toán chi tiết, các tín hiệu vật chất từ màu sắc trang phục, âm thanh ánh sáng... cũng có những dụng công thực sự. Đạo diễn quyết định không lạm dụng thủ pháp ước lệ của sân khấu truyền thống: Thốn thổ thị triều đình châu quận/ Thiên binh vạn mã ngũ lục nhân… nên đã huy động rất đông diễn viên cho những cảnh diễn lớn. Đội ngũ nghệ sĩ đông đảo đã làm toát lên được sự hừng hực khí thế của cuộc khởi nghĩa lớn trong lịch sử dân tộc.
Nét khám phá từ lịch sử, có lý và chân thực là những chi tiết cần được thông tin chính xác tới khán giả hôm nay. Đó là cách nhìn mới, ca ngợi, nhấn mạnh vào sức mạnh đoàn kết của các dân tộc nhỏ cùng đứng lên chống kẻ thù chung. Là tư tưởng phân biệt rạch ròi, không gieo rắc hận thù dân tộc mà chỉ rõ: ai thù, ai bạn. Ngay từ thuở xưa, người dân Việt đã hiểu rõ, người dân Hán không phải là thù địch mà kẻ thù là lũ quan quân bạo tàn. Chính vì thế, tác giả, đạo diễn đã rất dụng công cho cảnh chàng trai trẻ họ Mai gặp thần thi Vương Bột.
Nhưng tất cả những ý tưởng sáng tạo đó phải được đội ngũ nghệ sĩ ca hay, diễn giỏi. NSƯT Vương Hà không hổ là giọng ca vàng của sân khấu phía Bắc khi vào vai Bạch Vân. Quang Khải (Mai Thúc Loan), Dạ Hương (Mai Thị - mẹ Mai Thúc Loan), Minh Lý (Ngọc Tô - vợ Mai Thúc Loan), Hoàng Tùng (Đinh Thế - bố vợ Mai Thúc Loan)… cùng tập thể nghệ sĩ Nhà hát Cải lương Việt Nam đã đầu tư rất nhiều công sức để vở diễn đạt tới mức độ mà tác giả kịch bản phải thán phục: “Với tư cách tác giả kịch bản, tôi rất cảm động khi tập thể nghệ sĩ đã thể hiện trên cả mong ước của tôi”.
Tuy nhiên, do bị bó buộc trong mục đích chính là vừa giải trí, vừa tuyên truyền, phải chuyển tải đầy đủ thông tin về nhân vật lịch sử nên vở diễn không tránh khỏi đôi chỗ còn tản mạn, tiết tấu chậm. Và do cố gắng sân khấu hóa cuộc đời nhân vật lịch sử nên tính kịch chưa cao, đôi chỗ thiếu sự súc tích, hàm ẩn ý tứ qua ngôn ngữ thoại…
Dù vậy, đây cũng là vở diễn rất được khán giả nồng nhiệt đón nhận, đã thu được cảm tình của đông đảo người xem với những giây phút xúc động, qua đó nâng cao thêm tinh thần tự hào dân tộc, tinh thần yêu nước, quyết bảo vệ toàn vẹn chủ quyền của Tổ quốc.
Ngọc Bảo
