TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết, gần đây, không ít bệnh nhân đến phòng khám dinh dưỡng với câu hỏi: "Em thấy trên TikTok mọi người pha bột magie với nước ép sơ ri và soda để uống trước khi ngủ, gọi là 'sleepy girl mocktail', vậy có nên thử không?". Không chỉ dạng bột uống, magie còn được bán dưới dạng lotion bôi chân, xịt xúc tiến giấc ngủ, viên "magie glycinate cho hệ thần kinh"...
Xu hướng này lan rất nhanh trên mạng xã hội, khiến magie trở thành một trong những vi chất được tìm mua nhiều nhất hiện nay, nhưng liệu khoa học có ủng hộ mạnh mẽ như quảng cáo hay không?
TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.
1. Vai trò thực sự của magie trong cơ thể
TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt cho biết, magie là khoáng chất tham gia vào hơn 300 phản ứng enzyme trong cơ thể: Chuyển hóa năng lượng, tổng hợp protein, dẫn truyền xung thần kinh, co – giãn cơ, điều hòa đường huyết và huyết áp, đồng thời góp phần vào cấu trúc xương cùng canxi.
Vai trò sinh lý của magie là có thật và quan trọng – đây là lý do các tuyên bố về magie nghe có vẻ đáng tin, dù không phải tuyên bố nào cũng được chứng minh đầy đủ.
2. Vì sao magie được gắn mác 'thuốc ngủ tự nhiên'?
Cơ chế được nhắc đến nhiều là magie có thể tương tác với thụ thể GABA – chất dẫn truyền thần kinh ức chế, giúp làm dịu hệ thần kinh trung ương, đồng thời tham gia điều hòa nhịp sinh học liên quan đến melatonin.
Về mặt lý thuyết sinh hóa, đây là cơ chế hợp lý và không phải bịa đặt. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều nội dung lan truyền trên mạng xã hội đã đi xa hơn bằng chứng hiện có: Từ 'magie có liên quan đến chất lượng giấc ngủ' bị đơn giản hóa thành 'uống magie chắc chắn sẽ ngủ ngon hơn' – một bước nhảy logic mà bằng chứng khoa học chưa hoàn toàn ủng hộ, TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt cho biết.
3. Bằng chứng khoa học nói gì?
Magie tham gia nhiều quá trình sinh học trong cơ thể và có liên quan đến chức năng thần kinh, nhưng bằng chứng về hiệu quả cải thiện giấc ngủ khi bổ sung magie ở người không thiếu hụt vẫn còn chưa nhất quán. Ảnh AI.
Các nghiên cứu quan sát cho thấy người có tình trạng magie thấp trong máu có xu hướng ngủ kém hơn, gợi ý mối liên quan giữa magie và giấc ngủ. Tuy nhiên, đây là bằng chứng dạng liên hệ – không chứng minh việc uống magie sẽ cải thiện giấc ngủ ở người không thiếu. Nhiều thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (RCT) – tiêu chuẩn cao hơn để đánh giá hiệu quả điều trị – lại không cho kết quả nhất quán về việc bổ sung magie cải thiện chất lượng giấc ngủ ở người khỏe mạnh, không thiếu vi chất này. Nói cách khác, bằng chứng hiện tại phù hợp nhất với nhóm người thực sự thiếu magie, chứ không phải như một "thuốc ngủ" áp dụng đại trà.
Với magie bôi ngoài da (lotion, dầu xịt lên chân trước khi ngủ) – trào lưu rất phổ biến trên mạng xã hội – các chuyên gia da liễu và dược lý học đều lưu ý rằng khả năng hấp thu magie qua da vào máu ở mức đủ tạo tác dụng sinh lý vẫn chưa được chứng minh rõ ràng bằng nghiên cứu chất lượng cao.
Tương tự, tuyên bố magie giúp giảm đau bụng kinh cũng được nhiều người có ảnh hưởng trên mạng xã hội lặp lại, nhưng mối liên hệ nhân quả trực tiếp giữa bổ sung magie và giảm đau bụng kinh vẫn chưa được xác lập chắc chắn qua các thử nghiệm lâm sàng.
4. Ai thực sự nên quan tâm đến việc bổ sung magie?
TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt cho biết, người có nguy cơ thiếu magie thực sự bao gồm:
- Người mắc bệnh đường tiêu hóa mạn tính gây kém hấp thu (Crohn, celiac).
- Người đái tháo đường type 2 kiểm soát kém (tăng đào thải magie qua nước tiểu).
- Người nghiện rượu.
- Người cao tuổi hấp thu kém.
- Người dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc ức chế bơm proton kéo dài.
- Người ăn uống rất thiếu rau xanh, các loại hạt, ngũ cốc nguyên cám – vốn là nguồn magie tự nhiên dồi dào nhất.
Các nhóm này, bổ sung magie theo chỉ định có thể thực sự hữu ích và nên được thực hiện dưới hướng dẫn y tế, kèm theo dõi qua xét nghiệm khi cần.
Với phần lớn người trẻ khỏe mạnh, ăn uống đa dạng, nhu cầu magie hằng ngày (khoảng 310–420mg tùy giới tính, độ tuổi) hoàn toàn có thể đáp ứng qua thực phẩm: rau lá xanh đậm, hạnh nhân, hạt điều, đậu, chuối, cá, ngũ cốc nguyên cám, sô-cô-la đen, TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt khuyến cáo.
5. Rủi ro khi lạm dụng magie theo trào lưu
Magie liều cao qua đường uống, đặc biệt dạng oxide hoặc citrate, dễ gây tiêu chảy, đau bụng do tác dụng thẩm thấu trong ruột. Với người có chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải magie kém đi khiến nguy cơ tích lũy quá mức, gây rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp, thậm chí nguy hiểm tính mạng trong trường hợp nặng – dù hiếm gặp ở người thận khỏe mạnh. Magie cũng có thể tương tác làm giảm hấp thu một số kháng sinh (nhóm quinolone, tetracycline) nếu uống cùng lúc.
Magie có vai trò sinh lý thật sự quan trọng và với người thiếu hụt, bổ sung đúng cách mang lại lợi ích rõ ràng. Nhưng phần lớn nội dung "magie chữa mất ngủ", "magie giảm đau bụng kinh" lan truyền trên mạng xã hội hiện nay đang phóng đại bằng chứng khoa học vốn còn nhiều hạn chế và mâu thuẫn, đặc biệt ở người không thiếu magie.
Theo TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, trước khi chi tiền cho bột pha "sleepy girl mocktail" hay lotion magie, cách tiếp cận hợp lý hơn vẫn là ưu tiên thực phẩm giàu magie tự nhiên, cải thiện vệ sinh giấc ngủ, và chỉ bổ sung viên uống khi có chỉ định dựa trên đánh giá y khoa cụ thể và theo chỉ định của bác sĩ.
Mời độc giả xem thêm:
