Trong những năm gần đây, hiện tượng thanh niên nghiện ma túy đang ngày càng phát triển và gia tăng nhanh chóng. Ma túy đe dọa toàn cầu, là hiểm họa cho mọi gia đình và là nguyên nhân gây nên những hành vi phạm tội, gây rối loạn an ninh trật tự xã hội. Ma túy đầu độc, hủy hoại sức khỏe con người, đi liền với tội ác và mọi tệ nạn xã hội khác.
Ma túy là gì?
Ma túy là tên gọi chung để chỉ các chất gây nghiện. Nghiện ma túy là hiện tượng các chất gây nghiện được đưa vào cơ thể qua các đường hút, hít, nhai, nuốt, tiêm tĩnh mạch... Nghiện ma túy là trạng thái ngộ độc kinh niên của cơ thể do sử dụng bừa bãi và lặp lại nhiều lần các chất gây nghiện, gây nguy hại cho sức khỏe của cá nhân và cộng đồng.
 Ma túy gây ảo giác cho người sử dụng. |
Ma túy được phân thành 4 nhóm:
Những chất ma túy thực sự: Thuốc phiện (opium), morphin, heroin (bạch phiến), cocain, các chất tổng hợp tương tự morphin: dolargan, demerol, methadol...
Những chất gây ảo giác (cần sa): Chất gây ảo giác là chất khi sử dụng sẽ bị rối loạn về mặt ý thức, nhận định sai lạc về không gian và thời gian, người nghiện cảm thấy mọi vật bập bềnh, lúc ẩn lúc hiện như những bóng ma. Người hút cần sa như hút thuốc lá để tìm ảo giác và kích thích.
Những chất kích thích hệ thần kinh trung ương: gồm các chất gây kích thích thật sự: amphetamin, methylphenidat dùng lâu sinh ra nghiện. Các chất thuộc nhóm này có tác dụng gây sự khoái cảm và lệ thuộc.
Những chất ức chế hệ thần kinh trung ương: gồm thuốc ngủ loại barbaturat như secobarbital, immenoctal, thuốc an thần loại benzodiazepin (seduxen).
Vấn đề cai nghiện và hòa nhập của người nghiện khi cai
Hiện nay chưa có thuốc chữa dứt được nghiện ma túy. Việc từ bỏ ma túy của người nghiện giống như chịu một cực hình, họ sẽ bị các hội chứng cai thuốc như nôn mửa, bứt rứt, khó chịu, đau đớn về thể chất, không thiết ăn, mất ngủ kéo dài, thể trạng giảm sút nhanh chóng. Ở các trung tâm cai nghiện thường áp dụng phương pháp kết hợp Đông Tây y như dùng các biện pháp vật lý trị liệu: châm cứu, xông hơi, uống thuốc giảm đau, an thần nhẹ, thuốc y học dân tộc làm êm dịu thần kinh và dễ ngủ, thể dục trị liệu để cắt cơn... Tuy nhiên, các phương pháp “cai nghiện” này chỉ có hiệu quả cắt được cơn đau sinh lý bắt nguồn từ việc “đói” chất ma túy của cơ thể, nhưng không cắt vĩnh viễn được cảm giác thích thú, đê mê khoái cảm, cảm giác lâng lâng đã ăn sâu vào các tế bào thần kinh và tâm trí của họ. Chỉ cần gặp lại bạn nghiện, ngửi thấy mùi khói thuốc phiện hoặc thậm chí nhìn thấy cảnh tiêm chích trên phim ảnh, ti vi là họ lại có cảm giác lơ mơ, người nổi da gà, sự ham muốn ma túy lại bùng lên tức khắc, làm lu mờ thậm chí xóa ngay những suy nghĩ lành mạnh trước đó và có nguy cơ tái nghiện. Theo số liệu thống kê của Trung tâm cai nghiện TP. HCM thì 75% những người cai nghiện bị tái nghiện. Ở các nước khác tỷ lệ tái nghiện cũng chiếm tỷ lệ khá cao: Mỹ 80%, Thái Lan 85%...
Vấn đề hòa nhập cho những người đã cai nghiện ma túy trong xã hội vô cùng nan giải. Việc duy trì để người nghiện từ bỏ hẳn ma túy và hòa nhập vào cộng đồng là điều hết sức khó khăn. Những người nghiện ma túy thường có mặc cảm hư hỏng, tội lỗi, ngại tiếp xúc với những người xung quanh, kể cả người trong gia đình. Những thành kiến khắc nghiệt của gia đình và xã hội, những cái nhìn khinh rẻ của người đời là những trở ngại rất lớn đối với họ khi hòa nhập vào cộng đồng. Hơn nữa, khi ra khỏi trại và về với đời thường, họ thường không kiếm được việc làm, đi đến đâu cũng bị từ chối vì cái “án” nghiện ma túy trong quá khứ. Dưới tác động của nhiều yếu tố khách quan (thất nghiệp, bạn bè xấu lôi kéo, xã hội và gia đình khinh rẻ...), nhiều người đã bị tái nghiện.
 Sau cai nghiện ma túy lao động là cách tốt để hòa nhập cộng đồng và tránh tái nghiện. |
Vì vậy, để giúp người cai nghiện ma túy hòa nhập vào cộng đồng, trách nhiệm trước hết thuộc về gia đình. Những người thân trong gia đình (bố mẹ, vợ chồng, anh em) cần có thái độ bao dung, xóa bỏ mọi thành kiến, thương yêu, chăm sóc, nâng đỡ về tinh thần và vật chất để người nghiện không bị mặc cảm cô đơn, xa lánh. Những lúc lên cơn vật vã thèm thuốc, cho ăn uống bồi dưỡng phục hồi sức khỏe. Gia đình cần quan tâm, chăm sóc, không cho tiếp xúc với những người nghiện khác để tránh bị lôi kéo trở lại con đường cũ. Điều quan trọng là không khinh ghét, không phân biệt đối xử. Trong gia đình cần tạo bầu không khí vui vẻ, đầm ấm, hòa thuận, thực sự thương yêu lẫn nhau giúp người nghiện có ý chí vượt lên, có niềm tin vào cuộc sống và quyết tâm làm lại từ đầu. Sau khi khôi phục được niềm tin và ý chí quyết tâm của người nghiện, gia đình giúp đỡ họ tạo công ăn việc làm ở những nơi chân chính, kiếm sống bằng chính sức lao động của họ, tránh xa những nơi dễ làm được nhiều tiền, nhưng đầy rẫy những cạm bẫy hư hỏng. Tiền nhiều dễ dẫn họ đến với ma túy, trái lại, làm việc trong môi trường có nhiều người sẽ giúp họ không tái sử dụng ma túy.
Chính quyền, đoàn thể địa phương đóng vai trò rất quan trọng đối với người cai nghiện. Sau khi tiếp nhận người cai nghiện từ các trung tâm về, cán bộ địa phương cần gặp gỡ gia đình và đối tượng để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng, đồng thời giải thích những vấn đề còn vướng mắc, tuyên truyền tác hại của ma túy để họ quyết tâm từ bỏ và duy trì lối sống lành mạnh, động viên, giúp đỡ, dạy nghề và tạo công ăn việc làm cho họ để hòa nhập với cộng đồng. Ngoài ra, ở phường nên thành lập một đội thanh niên tình nguyện nhằm đi sâu đi sát hơn với những người cai nghiện, luôn cận kề giúp đỡ họ có thêm nghị lực dứt khoát hẳn với ma túy, đồng thời phát hiện sớm những dấu hiệu tái nghiện của họ để kịp thời ngăn chặn và điều trị. Hưởng ứng các đợt tuyên truyền phòng chống tệ nạn xã hội do thành phố phát động, đội thanh niên tình nguyện sẽ là hạt nhân xung kích ở phường để phân phát tờ rơi, tuyên truyền vận động mọi người tránh xa ma túy và báo cáo với cơ quan chức năng nếu trong phạm vi phường có tụ điểm mua bán, chích hút, nghiện ngập. Để đấu tranh dứt điểm với tệ nạn này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, đội thanh niên tình nguyện và gia đình người cai nghiện. Có như vậy mới hy vọng ngăn chặn được tệ nạn ma túy và tạo điều kiện cho người cai nghiện tái hòa nhập được với cộng đồng, giúp cho xã hội ngày càng trong sạch và văn minh hơn.
TS. Phạm Xuân Ninh