Quét mã để biết thêm về sản phẩm
Mã QR ngày càng xuất hiện trên bao bì các sản phẩm dược liệu, từ trà thảo dược, dược liệu khô đến những sản phẩm được chế biến và đóng gói sẵn. Chỉ với điện thoại thông minh, người mua có thể truy cập thông tin điện tử thay vì chỉ dựa vào nội dung in trên nhãn. Tuy nhiên, những thông tin hiển thị sau khi quét mã không giống nhau ở mọi sản phẩm, bởi mỗi doanh nghiệp có thể sử dụng hệ thống cung cấp dữ liệu khác nhau.
Nếu mã QR được kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc có dữ liệu đầy đủ, người mua có thể kiểm tra tên sản phẩm, tên và địa chỉ cơ sở sản xuất, thông tin về vùng nguyên liệu, thời điểm thu hoạch, sơ chế, chế biến, đóng gói hoặc lưu thông. Với những hệ thống ghi nhận thông tin theo từng lô, người mua còn có thể xác định sản phẩm thuộc lô nào, được sản xuất vào thời điểm nào và trải qua những công đoạn nào trước khi đến điểm bán.
Minh bạch thông tin từ vùng trồng.
Đối với dược liệu, thông tin về vùng nguyên liệu đặc biệt hữu ích. Tên loài cây, địa điểm trồng hoặc thu hái, đơn vị cung cấp và cách thức sơ chế giúp người mua hiểu rõ hơn về nguồn gốc sản phẩm. Với một số mặt hàng, dữ liệu có thể cung cấp thêm thông tin về tiêu chuẩn sản xuất, chứng nhận liên quan hoặc kết quả kiểm nghiệm được công bố.
Những dữ liệu này có ý nghĩa thực tế khi lựa chọn sản phẩm. Chẳng hạn, nếu người mua muốn biết một loại dược liệu được thu hái ở đâu, do cơ sở nào cung cấp, có thông tin về lô sản xuất hay không, hệ thống truy xuất có thể giúp tìm câu trả lời nhanh hơn. Khi thông tin về nguồn nguyên liệu, cơ sở sản xuất và quá trình chế biến được thể hiện rõ ràng, người tiêu dùng có thêm căn cứ để so sánh giữa các sản phẩm.
Mã QR không thay thế kiểm tra chất lượng
Mã QR trước hết là phương tiện giúp truy cập thông tin. Độ tin cậy của thông tin phụ thuộc vào nguồn dữ liệu, cách cập nhật, khả năng kiểm tra và trách nhiệm của đơn vị cung cấp.
Thông tin về chứng nhận cần được đọc cụ thể. Người mua nên xem chứng nhận do đơn vị nào cấp, áp dụng cho cơ sở, vùng trồng hay sản phẩm nào, phạm vi và thời hạn.
Với dược liệu và sản phẩm có nguồn gốc từ dược liệu, mã QR cũng không thay thế việc đọc nhãn và hướng dẫn sử dụng. Người mua cần kiểm tra tên sản phẩm, thành phần, cơ sở chịu trách nhiệm, số lô, ngày sản xuất, hạn dùng và các thông tin bắt buộc khác theo loại sản phẩm.
Một sản phẩm có thể truy xuất được nguồn gốc nhưng vẫn cần được đánh giá chất lượng theo các yêu cầu tương ứng. Ngược lại, việc quét mã không hiển thị dữ liệu cũng chưa đủ để kết luận ngay sản phẩm là hàng giả; có thể mã bị lỗi, hệ thống chưa cập nhật hoặc đường dẫn gặp sự cố. Trong trường hợp đó, người mua nên đề nghị nơi bán hoặc nhà sản xuất cung cấp thông tin, đồng thời cân nhắc kỹ trước khi sử dụng nếu không xác minh được nguồn gốc.
Cần hệ thống dữ liệu đáng tin cậy
Về quản lý truy xuất nguồn gốc, Thông tư số 02/2024/TT-BKHCN ngày 28/3/2024 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, quy định về quản lý truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa, có hiệu lực từ ngày 1/6/2024, là văn bản cần tham chiếu khi tìm hiểu việc xây dựng và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc. Văn bản có thể tra cứu tại Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
Truy xuất nguồn gốc cần nhiều hơn một mã in trên bao bì. Hệ thống phải có dữ liệu gắn với sản phẩm, lô hàng hoặc các công đoạn trong chuỗi cung ứng; thông tin cần được ghi nhận, cập nhật và chia sẻ theo cách có thể kiểm tra. Nếu chỉ có một đường dẫn đến trang quảng cáo, người mua chưa thể theo dõi đầy đủ quá trình sản xuất, chế biến và phân phối.
Đối với doanh nghiệp dược liệu, đầu tư hệ thống truy xuất cần đi cùng việc chuẩn hóa quy trình ghi chép tại vùng trồng, thu hái, sơ chế, chế biến và đóng gói. Thông tin phải thống nhất giữa các khâu, có khả năng đối chiếu với hồ sơ thực tế và được cập nhật khi có thay đổi. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp xác định nguồn nguyên liệu khi phát sinh vấn đề, khoanh vùng lô hàng liên quan và phối hợp xử lý.
Cơ quan quản lý, đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ và doanh nghiệp cần chú trọng chất lượng dữ liệu, tránh tình trạng mỗi khâu sử dụng một hệ thống rời rạc hoặc thông tin chỉ được nhập một lần rồi không cập nhật. Nếu dữ liệu thiếu, sai lệch hoặc không thể đối chiếu, lợi ích của truy xuất nguồn gốc sẽ bị hạn chế dù sản phẩm có gắn mã QR.
Đối với người tiêu dùng, cách sử dụng mã QR hiệu quả nhất là xem đây như một công cụ hỗ trợ kiểm tra, không phải căn cứ duy nhất để quyết định mua hàng. Sau khi quét, cần xem đường dẫn có phù hợp với tên sản phẩm và đơn vị chịu trách nhiệm hay không; thông tin có cụ thể, nhất quán với nhãn hay không; dữ liệu về lô sản xuất, nguồn gốc và chứng nhận có đủ rõ ràng hay không. Khi phát hiện thông tin bất thường, người mua nên liên hệ đơn vị sản xuất hoặc nơi bán để xác minh.
Mã QR có thể giúp thông tin về dược liệu minh bạch và dễ tiếp cận hơn. Điều quan trọng là dữ liệu phía sau mã có đầy đủ, chính xác, được cập nhật và có thể kiểm chứng. Khi công nghệ đi cùng quản lý chất lượng và trách nhiệm cung cấp thông tin, người mua mới có thêm căn cứ để lựa chọn sản phẩm phù hợp.