Nguyên nhân khiến người béo phì khó giảm cân
Dưới đây là những nguyên nhân chính khiến người béo phì khó giảm cân và dễ tăng cân trở lại nếu không có phương pháp phù hợp.
Ảnh hưởng từ môi trường sống xung quanh
Cuộc sống hiện đại với nhịp độ nhanh, áp lực công việc cao khiến nhiều người phụ thuộc vào thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều đường, nhiều chất béo thay vì tự chuẩn bị bữa ăn cân đối tại nhà. Việc ăn uống thất thường, bỏ bữa hoặc ăn quá nhiều vào buổi tối là những thói quen phổ biến, góp phần làm rối loạn chuyển hóa và tích lũy mỡ thừa.
- Nguyên nhân khiến người béo phì khó giảm cân
- Ảnh hưởng từ môi trường sống xung quanh
- Yếu tố di truyền
- Giấc ngủ không đảm bảo – nguyên nhân thường bị bỏ qua
- Một số bệnh lý và tác dụng phụ của thuốc
- Nguyên tắc giảm cân thành công và bền vững
- Ăn uống cân đối và đầy đủ dưỡng chất
- Tăng cường vận động thể chất đều đặn
Bên cạnh đó, quỹ thời gian hạn hẹp khiến nhiều người ít vận động, ngồi nhiều, ít tập thể dục. Sinh hoạt không điều độ, thức khuya, ngủ không đủ giấc cũng là những yếu tố âm thầm làm tăng cân nhanh hơn. Ngoài ra, thói quen ăn uống và lối sống của gia đình, môi trường làm việc hoặc xã hội xung quanh cũng ảnh hưởng lớn đến nỗ lực kiểm soát cân nặng của mỗi cá nhân.
Yếu tố di truyền
Di truyền đóng vai trò quan trọng trong khả năng tích trữ mỡ và cách cơ thể tiêu hao năng lượng. Nếu trong gia đình có cha mẹ hoặc người thân bị béo phì, nguy cơ thừa cân, béo phì ở các thành viên khác thường cao hơn so với người không có yếu tố di truyền.
Một số gen có liên quan đến cảm giác đói – no, tốc độ chuyển hóa và cách cơ thể phản ứng với thức ăn. Ngoài ra, một số bệnh lý bẩm sinh hoặc rối loạn di truyền hiếm gặp cũng khiến cơ thể dễ tăng cân và khó giảm cân hơn người bình thường, dù chế độ ăn uống và sinh hoạt không quá dư thừa.
Giấc ngủ không đảm bảo – nguyên nhân thường bị bỏ qua
Thiếu ngủ hoặc ngủ không chất lượng có ảnh hưởng rất lớn đến cân nặng. Khi cơ thể không được nghỉ ngơi đầy đủ, quá trình sản sinh hormone bị rối loạn, đặc biệt là các hormone kiểm soát cảm giác đói và no. Điều này khiến người thiếu ngủ thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, căng thẳng và thèm ăn nhiều hơn, nhất là các thực phẩm giàu năng lượng.
Thói quen ăn vặt ăn nhanh làm cho quá trình giảm cân càng thêm khó khăn.
Về lâu dài, thiếu ngủ làm giảm khả năng kiểm soát khẩu phần ăn, tăng nguy cơ ăn vặt, ăn khuya và làm cho việc giảm cân trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Yếu tố tâm lý và stress kéo dài
Áp lực công việc, cuộc sống, tài chính hay các mối quan hệ xã hội có thể dẫn đến stress kéo dài. Nhiều người có xu hướng ăn uống để giải tỏa cảm xúc, đặc biệt là ăn đồ ngọt, đồ béo hoặc ăn không kiểm soát khi căng thẳng.
Ngoài ra, người béo phì thường chịu áp lực tâm lý lớn từ ngoại hình, dễ tự ti, chán nản, thậm chí né tránh các hoạt động xã hội và thể thao. Điều này khiến họ ít vận động hơn, giảm động lực thay đổi lối sống và làm tình trạng tăng cân ngày càng nghiêm trọng.
Một số bệnh lý và tác dụng phụ của thuốc
Một số bệnh lý nội tiết và rối loạn chuyển hóa như suy giáp, hội chứng buồng trứng đa nang, hội chứng Cushing… có thể khiến cơ thể dễ tích mỡ và khó giảm cân. Bên cạnh đó, một số loại thuốc điều trị bệnh như thuốc corticoid, thuốc trầm cảm, thuốc nội tiết… có thể gây tăng cảm giác thèm ăn, giữ nước hoặc làm chậm quá trình đốt mỡ.
Những yếu tố này khiến quá trình giảm cân ở người béo phì không đạt được kết quả như mong muốn nếu không được theo dõi và điều chỉnh đúng cách.
Nguyên tắc giảm cân thành công và bền vững
Cơ thể luôn cần năng lượng để duy trì các hoạt động sống thiết yếu như hô hấp, tiêu hóa, vận động và duy trì nhiệt độ cơ thể. Nguồn năng lượng này đến từ thực phẩm và đồ uống hằng ngày. Phần năng lượng dư thừa sẽ được dự trữ chủ yếu dưới dạng mỡ, một phần nhỏ tồn tại dưới dạng glycogen trong gan và cơ bắp.
Khi lượng calo nạp vào thấp hơn nhu cầu tiêu hao, cơ thể sẽ sử dụng glycogen dự trữ trước. Nếu tình trạng thiếu hụt năng lượng kéo dài, cơ thể bắt đầu huy động mỡ thừa để tạo năng lượng. Đây chính là nguyên lý cốt lõi của quá trình giảm cân.
Stress cũng là một trong những nguyên nhân gây béo phì.
Ăn uống cân đối và đầy đủ dưỡng chất
Nhiều người cho rằng nhịn ăn khắt khe hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột sẽ giúp giảm cân nhanh. Trên thực tế, cách làm này dễ gây mệt mỏi, suy nhược, thiếu vi chất và làm chậm chuyển hóa, khiến việc giảm cân về lâu dài trở nên khó khăn hơn.
Phương pháp giảm cân lành mạnh cần đảm bảo khẩu phần ăn cân đối, đầy đủ carbohydrate (tinh bột), protein (chất đạm), chất béo tốt, vitamin và khoáng chất. Khi cơ thể được cung cấp đủ dưỡng chất, quá trình trao đổi chất diễn ra ổn định, sức khỏe được duy trì và việc giảm cân trở nên bền vững.
Tăng cường vận động thể chất đều đặn
Tập luyện không chỉ giúp tiêu hao thêm calo mà còn giúp cải thiện thể lực, tăng khối cơ, thúc đẩy trao đổi chất và kiểm soát cân nặng hiệu quả hơn. Mỗi người có thể lựa chọn hình thức vận động phù hợp với thể trạng và sở thích như đi bộ, chạy bộ, bơi lội, đạp xe, tập gym hoặc các môn thể thao khác.
Điều quan trọng nhất là duy trì thói quen vận động đều đặn, kết hợp giữa bài tập cardio và bài tập tăng cơ để bảo toàn khối cơ, từ đó hỗ trợ giảm mỡ hiệu quả.
Tóm lại, người béo phì khó giảm cân không phải do lười biếng hay thiếu ý chí, mà vì cơ thể đã trải qua sự rối loạn cơ chế sinh học trong thời gian dài. Để giảm cân hiệu quả và an toàn, cần có cách tiếp cận toàn diện và lâu dài, bao gồm:
Điều chỉnh chuyển hóa và hormone; Ăn đúng, ăn đủ, không nhịn đói; Tập luyện nhằm bảo toàn khối cơ; Ngủ đủ giấc, giảm stress; Kiên trì và xây dựng chiến lược dài hạn.
Khi coi giảm cân là một quá trình chăm sóc và chữa lành cơ thể, chứ không phải là sự "trừng phạt bản thân", người béo phì hoàn toàn có thể giảm cân bền vững, cải thiện sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.
