1. Cảm lạnh dưới góc nhìn Y học cổ truyền và y học hiện đại
Trong sinh hoạt hằng ngày, thời tiết thay đổi, mưa lạnh hoặc giao mùa có thể tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh nhiễm virus đường hô hấp xuất hiện. Người bệnh thường có biểu hiện hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, đau họng, ho, đau đầu và mệt mỏi.
Theo Y học cổ truyền (YHCT), cảm mạo là bệnh ngoại cảm do các yếu tố phong, hàn, thử, thấp, táo, nhiệt xâm nhập cơ thể. Trong đó, cảm mạo phong hàn thường xuất hiện khi ngoại tà phong hàn xâm phạm phần biểu, làm mất sự điều hòa của phế vệ.
Người mắc thể phong hàn thường có các biểu hiện như sợ lạnh, sợ gió, sốt nhẹ hoặc sốt vừa, đau đầu, đau mình, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, ho, đờm loãng, không ra mồ hôi hoặc ra ít mồ hôi. Lưỡi thường có rêu trắng mỏng, mạch phù. Với thể bệnh này, nguyên tắc điều trị của YHCT là tân ôn giải biểu, sơ tán phong hàn, tuyên phế, hóa đàm khi có ho đờm. Tía tô và gừng tươi là hai vị thuốc thường được sử dụng theo nguyên tắc trên.
Theo y học hiện đại, cảm lạnh thông thường là bệnh nhiễm virus đường hô hấp trên, có thể do nhiều loại virus gây ra. Cúm mùa là bệnh nhiễm virus cúm, thường có biểu hiện sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi và ho rõ rệt hơn. Hai bệnh không hoàn toàn giống nhau và không thể xác định chỉ dựa vào cảm giác bị nhiễm lạnh.

Chữa cảm lạnh từ lá tía tô và gừng (Ảnh AI)
2. Công dụng của lá tía tô và gừng trong Y học cổ truyền với cảm lạnh
Lá tía tô – vị thuốc giải biểu, tán hàn
Tía tô có tên thuốc là tô diệp, tên khoa học Perilla frutescens (L.) Britton, thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae).
Theo YHCT, tô diệp có vị cay, tính ấm, quy kinh Phế và Tỳ, có công năng giải biểu tán hàn, hành khí hòa vị. Vị thuốc thường được dùng trong các trường hợp cảm mạo phong hàn, biểu hiện sợ lạnh, đau đầu, nghẹt mũi, ho, đồng thời có thể phối hợp trong những trường hợp đầy bụng, buồn nôn do khí trệ.
Tía tô có tinh dầu và nhiều hợp chất thực vật, trong đó có các thành phần như perillaldehyde, limonene và các hợp chất phenolic. Một số nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm của các thành phần trong tía tô. Những kết quả này gợi mở tiềm năng nghiên cứu về sức khỏe hô hấp, nhưng chưa đủ để khẳng định lá tía tô có tác dụng điều trị cảm lạnh ở người.
Gừng tươi – vị thuốc ôn trung, tán hàn
Gừng tươi có tên thuốc là sinh khương, tên khoa học Zingiber officinale Roscoe, thuộc họ Gừng (Zingiberaceae). Theo YHCT, Sinh khương có vị cay, tính ấm, quy kinh Phế, Tỳ và Vị. Công năng chủ yếu là phát tán phong hàn, ôn trung, chỉ ẩu, hóa đàm, chỉ khái. Vị thuốc thường được sử dụng trong các trường hợp cảm mạo phong hàn, lạnh bụng, buồn nôn, nôn và ho có đờm loãng.
Gừng chứa các hợp chất hoạt tính như gingerol, shogaol và zingerone. Nghiên cứu hiện đại cho thấy gừng có một số hoạt tính chống viêm và có tiềm năng hỗ trợ giảm buồn nôn. Tuy nhiên, chưa thể khẳng định uống trà gừng có thể rút ngắn thời gian mắc cảm lạnh hoặc điều trị cúm.
Lợi ích khi kết hợp tía tô với gừng
Trong phối ngũ YHCT, tía tô có tác dụng giải biểu tán hàn, hành khí hòa vị; gừng tươi có tác dụng tán hàn, ôn trung, chỉ ẩu. Khi phối hợp, hai vị thuốc có thể bổ trợ cho nhau trong các trường hợp cảm mạo phong hàn kèm lạnh bụng, buồn nôn hoặc khó chịu đường tiêu hóa.
Cách phối hợp này phù hợp với nguyên tắc tân ôn giải biểu, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào thể bệnh, tình trạng sức khỏe và cách sử dụng.
Tóm lại: Tía tô và gừng là hai vị thuốc quen thuộc trong YHCT, có thể phối hợp theo nguyên tắc tân ôn giải biểu để hỗ trợ chăm sóc người có biểu hiện cảm mạo phong hàn nhẹ. Sử dụng đúng thể bệnh, đúng cách và không lạm dụng là điều quan trọng để bảo đảm an toàn. Khi có biểu hiện nghi ngờ cúm hoặc bệnh diễn biến nặng, người bệnh cần được thăm khám và điều trị phù hợp.
Mời bạn xem thêm video:
Cảm lạnh: Chọn thuốc như thế nào cho đúng?

