Kể từ khi xung đột toàn diện tại Ukraine bùng phát đầu năm 2022, T-14 liên tục xuất hiện trong các báo cáo về thử nghiệm, huấn luyện và khả năng triển khai, nhưng chưa có bằng chứng độc lập rõ ràng cho thấy loại xe tăng này được sử dụng thường xuyên trên chiến trường.
Nguyên mẫu xe tăng T-14. (Ảnh: MW)
T-14 từng được Nga quảng bá như một bước tiến lớn trong thiết kế xe tăng, nhưng trong thời chiến, chương trình này lại gắn với những thông tin về thử nghiệm kéo dài, khả năng triển khai hạn chế, khó khăn sản xuất và những lần xuất hiện tại các triển lãm quân sự nhiều hơn là hình ảnh trên chiến trường.
T-14 chưa chứng minh được vai trò trên chiến trường
T-14 từng xuất hiện trong lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng tại Moscow vào tháng 5/2022 cùng T-90M và nhiều khí tài hiện đại khác của Nga. Đến tháng 8 cùng năm, xe tăng này tiếp tục được trưng bày tại diễn đàn kỹ thuật quân sự Army 2022, trong đó Rosoboronexport giới thiệu cả phiên bản dành cho thị trường xuất khẩu.
Việc Nga tiếp tục quảng bá T-14 ra nước ngoài đáng chú ý ở chỗ vào thời điểm đó chưa có chiếc xe tăng nào được xác nhận đã được bàn giao cho quân đội Nga với số lượng đáng kể.
Cuối năm 2022, một số báo cáo bắt đầu cho rằng T-14 có thể được chuẩn bị để triển khai tới Ukraine với quy mô hạn chế. Hình ảnh và video xuất hiện trong tháng 11 và 12/ cho thấy các xe tăng này tham gia huấn luyện, trong đó có những khu vực được sử dụng bởi binh sĩ Nga được huy động.
Tháng 12/2022, người dẫn chương trình truyền hình Nga Vladimir Solovyov công bố một đoạn video mà ông mô tả là hoạt động phối hợp tác chiến của một tiểu đoàn xe tăng T-14. Một số nguồn tin Nga và nước ngoài khi đó coi đây là dấu hiệu cho thấy xe tăng có thể đang được chuẩn bị đưa tới Ukraine. Tuy nhiên, không có xác nhận độc lập cho thấy T-14 thực sự xuất hiện trên chiến trường vào thời điểm đó.
Khả năng triển khai T-14 được chú ý nhiều hơn vào tháng 1/2023, khi Tình báo Quốc phòng Anh đánh giá Nga có thể đang cân nhắc đưa một số lượng nhỏ loại xe tăng này tới khu vực tiền tuyến. Hình ảnh vệ tinh được cho là cho thấy T-14 tại một khu huấn luyện ở miền nam nước Nga liên quan đến quá trình chuẩn bị triển khai.
Nga nhiều lần tuyên bố T-14 đã tham chiến
Ngày 25/4/2023, RIA Novosti dẫn một nguồn tin cho biết T-14 đã bắt đầu khai hỏa vào các vị trí của Ukraine nhưng không trực tiếp tham gia các hoạt động tấn công. Theo nguồn tin này, xe tăng được bổ sung lớp bảo vệ hai bên sườn và kíp lái đã được huấn luyện phối hợp tác chiến.
Các tuyên bố tương tự tiếp tục xuất hiện trong những tháng sau đó.
Ngày 19/7/2023, TASS dẫn một nguồn tin trong ngành công nghiệp quốc phòng cho biết một số T-14 thuộc Cụm tác chiến phía Nam đã được sử dụng trong chiến đấu nhằm đánh giá khả năng hoạt động, sau đó được rút khỏi tiền tuyến. Một nguồn tin khác nói rằng T-14 đã được đưa vào biên chế một số đơn vị thuộc Quân khu phía Nam, dù các cuộc thử nghiệm cần thiết vẫn đang được tiến hành.
Đến ngày 22/8/2023, TASS tiếp tục dẫn một nguồn tin trong ngành công nghiệp quốc phòng nói rằng T-14 đã được sử dụng nhiều lần tại Ukraine và đang được cải tiến dựa trên kinh nghiệm thu được từ chiến trường.
Tuy nhiên, những tuyên bố này không đi kèm bằng chứng độc lập đủ rõ ràng để xác nhận quy mô cũng như mức độ sử dụng thực tế của T-14 tại Ukraine.
Chi phí cao tiếp tục là trở ngại lớn
Tháng 3/2024, người đứng đầu tập đoàn Rostec Sergey Chemezov, cho biết quân đội Nga không sử dụng T-14 tại Ukraine do chi phí quá cao. Ông đồng thời vẫn đánh giá xe tăng này có năng lực vượt trội về mặt chức năng so với các dòng xe tăng hiện có.
Tuyên bố trên đặt ra câu hỏi về cách Nga cân bằng giữa yêu cầu đưa một thiết kế mới vào thực tế chiến đấu và chi phí sản xuất, vận hành nó trong điều kiện chiến sự.
T-14 được phát triển với nhiều đặc điểm khác biệt so với các xe tăng Nga trước đây, trong đó đáng chú ý là tháp pháo không người, khoang kíp lái được bảo vệ riêng và hệ thống bảo vệ chủ động Afghanit. Những thiết kế này hướng tới việc nâng cao khả năng sống sót của kíp lái và cải thiện năng lực tác chiến.
Một thiết kế phức tạp hơn cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về công nghệ, sản xuất, bảo dưỡng và chi phí. Đây là một trong những yếu tố khiến Nga vẫn phải dựa nhiều vào các dòng xe tăng đã được phát triển và sản xuất ổn định như T-90M.
Tháng 4/2024, một đoạn video mới từ một trường bắn thử nghiệm của Nga cho thấy binh sĩ huấn luyện vận hành T-14 trong các cuộc tập trận. Hình ảnh này một lần nữa làm dấy lên suy đoán rằng chương trình vẫn đang được duy trì và xe tăng có thể được đưa vào biên chế trong tương lai.
Ngay sau đó, TASS đưa tin T-14 đang trải qua các cuộc thử nghiệm cấp nhà nước và cấp quân đội, đồng thời dự kiến được đưa vào phục vụ trước tháng 1/2025.
Mốc thời gian này cuối cùng đã không trở thành hiện thực. Điều đó càng làm nổi bật khoảng cách giữa kỳ vọng ban đầu và tiến độ thực tế của chương trình. T-14 từng được kỳ vọng trở thành xe tăng thế hệ mới đầu tiên trên thế giới được đưa vào biên chế từ những năm 2010, nhưng quá trình phát triển kéo dài đã khiến chương trình phải đối mặt với nhiều câu hỏi về tính khả thi.
Trong khi đó, đến năm 2025, Trung Quốc được cho là đã đạt một bước tiến quan trọng với xe tăng Type 100, được mô tả là có thiết kế tiên tiến và mức độ hoàn thiện cao hơn.
Việc T-14 tiếp tục xuất hiện trong các cuộc thử nghiệm cho thấy chương trình Armata chưa biến mất. Dù vậy, những lần xuất hiện này cũng cho thấy chiếc xe tăng từng được kỳ vọng sẽ mở ra một thế hệ thiết giáp mới cho Nga vẫn chưa có được vị trí rõ ràng trong lực lượng vũ trang nước này.
Trong hơn một thập kỷ, T-14 đã đi qua nhiều giai đoạn khác nhau, từ trình diễn công khai, quảng bá xuất khẩu, thử nghiệm, huấn luyện cho đến những tuyên bố về khả năng triển khai tại Ukraine. Điều chưa rõ là Nga cuối cùng sẽ đưa T-14 vào biên chế với quy mô đáng kể, tiếp tục duy trì nó như một chương trình công nghệ và thử nghiệm, hay tập trung vào việc ứng dụng một phần công nghệ của Armata trên những dòng xe tăng có chi phí thấp và dễ sản xuất hơn.
