Sau gãy xương, bên cạnh các phương pháp điều trị như bó bột, kết hợp xương hoặc phẫu thuật, phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng giúp người bệnh lấy lại khả năng vận động, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tập luyện đúng cách không chỉ giúp xương liền tốt mà còn phòng ngừa cứng khớp, teo cơ và giảm nguy cơ tàn phế.
Dù áp dụng phương pháp điều trị nào, người bệnh cũng cần kiên trì tập luyện hằng ngày theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Việc tập quá sớm, quá sức hoặc sai kỹ thuật đều có thể ảnh hưởng đến quá trình liền xương.
Phục hồi chức năng sau gãy xương quan trọng như thế nào?
Sau khi gãy xương, vùng tổn thương thường phải được bất động trong một thời gian để tạo điều kiện cho xương liền. Tuy nhiên, việc bất động kéo dài cũng khiến cơ bắp suy yếu, khớp cứng, giảm biên độ vận động và tuần hoàn máu kém.
Nếu không phục hồi chức năng đúng thời điểm, người bệnh có thể gặp các biến chứng như teo cơ, co rút gân cơ, cứng khớp, giảm sức mạnh chi, suy giảm khả năng vận động hoặc đi lại khó khăn, đặc biệt ở người cao tuổi.
Vì vậy, phục hồi chức năng cần được triển khai ngay khi tình trạng tổn thương cho phép và phải tuân thủ đúng phác đồ điều trị.
Chườm nóng, chườm lạnh đúng thời điểm
Nhiệt lạnh và nhiệt nóng đều có tác dụng hỗ trợ quá trình phục hồi, nhưng cần được sử dụng đúng giai đoạn. Ngay sau khi chấn thương hoặc khi vùng tổn thương còn sưng nóng, chườm lạnh là lựa chọn phù hợp. Phương pháp này giúp giảm đau, giảm sưng nề, hạn chế xuất huyết và làm dịu tình trạng co cứng cơ.
Khi giai đoạn viêm cấp đã qua và bắt đầu tập phục hồi chức năng, chườm nóng trước khi tập sẽ giúp tăng tuần hoàn máu, làm mềm mô, giảm co cứng cơ và nâng cao hiệu quả vận động. Đối với người bệnh đã được kết hợp xương bằng nẹp vít hoặc đinh kim loại, cần tránh sử dụng các phương pháp nhiệt sâu như sóng ngắn vì có thể làm nóng kim loại, gây đau hoặc ảnh hưởng đến vùng phẫu thuật.
Tập vận động khớp càng sớm càng tốt
Cứng khớp do bất động kéo dài là một trong những biến chứng thường gặp sau gãy xương. Khi khớp không được vận động, bao khớp và các mô quanh khớp sẽ dần mất tính đàn hồi, sụn khớp mỏng đi và lượng dịch khớp tiết ra cũng giảm.
Theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh có thể bắt đầu tập vận động các khớp không bị cố định từ rất sớm. Trong nhiều trường hợp, các bài tập vận động nhẹ nhàng có thể được thực hiện từ ngày thứ ba sau phẫu thuật hoặc sau khi bó bột nhằm duy trì độ linh hoạt của khớp.
Việc tập luyện cần được thực hiện từ từ, tăng dần biên độ vận động, tránh cố gắng quá mức gây đau hoặc ảnh hưởng đến ổ gãy.
Tập luyện đúng phương pháp sẽ giúp người bệnh phục hồi khả năng vận động, sớm trở lại sinh hoạt bình thường.
Tập đi đúng kỹ thuật
Đối với người bị gãy xương chi dưới, tập đi là bước quan trọng trong quá trình phục hồi chức năng.
Ngay cả khi xương chưa liền hoàn toàn, người bệnh vẫn có thể tập đi bằng nạng nếu được bác sĩ cho phép. Khi tập, cần giữ lưng thẳng, hai vai cân bằng, mắt nhìn về phía trước thay vì cúi nhìn xuống chân để duy trì tư thế đúng và hạn chế nguy cơ mất thăng bằng.
Khi xương đã liền tốt hơn, người bệnh có thể chuyển sang tập đi bằng gậy. Gậy nên được cầm ở tay đối diện với chân bị tổn thương để giảm áp lực lên chân bị đau. Khi bước đi, chân lành bước trước, sau đó mới đến chân bị tổn thương.
Khi bác sĩ xác nhận xương đã liền vững, người bệnh có thể bỏ dụng cụ hỗ trợ, tập đi bình thường và tăng dần quãng đường cũng như cường độ vận động.
Duy trì sức mạnh cơ bắp
Trong thời gian bất động, cơ bắp rất dễ bị teo và suy giảm sức mạnh. Vì vậy, các bài tập co cơ và gồng cơ giữ vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi.
Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể thực hiện các bài tập gồng cơ tĩnh nhằm duy trì sức cơ mà không làm di chuyển ổ gãy. Khi mức độ đau giảm và xương ổn định hơn, có thể chuyển sang các bài tập co cơ chủ động để tăng sức mạnh và cải thiện khả năng vận động.
Việc tập luyện cần được hướng dẫn cụ thể bởi nhân viên y tế để bảo đảm an toàn và phù hợp với từng loại tổn thương.
Tập các hoạt động sinh hoạt hằng ngày
Bên cạnh các bài tập chuyên biệt, người bệnh nên luyện tập các hoạt động sinh hoạt thường ngày như đứng lên, ngồi xuống, lên xuống cầu thang, cầm nắm đồ vật, mở cửa, lật sách hoặc sử dụng đũa.
Những bài tập này giúp người bệnh sớm lấy lại khả năng tự chăm sóc bản thân và thích nghi với cuộc sống sau chấn thương.
Thời gian phục hồi hoàn toàn có thể kéo dài từ vài tháng đến hai năm, tùy thuộc vào vị trí gãy xương, mức độ tổn thương, tuổi tác và tình trạng sức khỏe của từng người.
Những lưu ý quan trọng
Người bệnh chỉ nên tập luyện khi xương và khớp đã đủ ổn định theo đánh giá của bác sĩ. Đối với các trường hợp có biến chứng như nhiễm trùng, chậm liền xương hoặc tổn thương thần kinh, chương trình phục hồi chức năng cần được điều chỉnh phù hợp.
Bên cạnh việc luyện tập, người bệnh cần bổ sung đầy đủ protein, canxi, vitamin D và các vi chất cần thiết; ngủ đủ giấc; không hút thuốc lá và hạn chế rượu bia để thúc đẩy quá trình liền xương.
Kiên trì tập luyện đúng phương pháp, kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý và tái khám đúng hẹn sẽ giúp người bệnh phục hồi khả năng vận động, sớm trở lại sinh hoạt bình thường và hạn chế tối đa các di chứng sau gãy xương.
