1. Vai trò của I-131 trong điều trị ung thư tuyến giáp
Nếu được chỉ định đúng và tuân thủ hướng dẫn an toàn, điều trị bằng iod phóng xạ I-131 có thể giúp tiêu diệt mô giáp còn sót lại sau phẫu thuật, giảm nguy cơ tái phát ung thư tuyến giáp và hỗ trợ điều trị tổn thương di căn.
Phẫu thuật cắt tuyến giáp là phương pháp điều trị chính trong ung thư tuyến giáp. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể: Cắt thùy tuyến giáp, cắt toàn bộ tuyến giáp, nạo vét hạch cổ nếu có di căn hạch. Ở các trường hợp nguy cơ thấp, người bệnh có thể chỉ cần phẫu thuật mà chưa cần điều trị thêm bằng iod phóng xạ I-131. Ngược lại, ở những trường hợp: Khối u lớn, xâm lấn ngoài tuyến giáp, di căn hạch cổ, hoặc có nguy cơ tái phát cao, bệnh nhân có thể được chỉ định điều trị I-131 sau mổ nhằm tiêu diệt mô giáp còn sót lại hoặc điều trị tổn thương di căn.
Tế bào tuyến giáp có khả năng hấp thu iod rất mạnh thông qua hệ thống vận chuyển iod đặc hiệu (sodium-iodide symporter). I-131 là một dạng iod phóng xạ phát ra tia beta và gamma. Sau khi được hấp thu vào tế bào tuyến giáp, tia beta sẽ phá hủy ADN và làm chết các tế bào tuyến giáp còn sót lại hoặc tế bào ung thư bắt iod.
Do phần lớn các mô khác trong cơ thể không có khả năng hấp thu iod mạnh như tuyến giáp nên tác động của I-131 lên các cơ quan khác thường thấp hơn so với nhiều phương pháp xạ trị khác.
Sau điều trị bằng iod phóng xạ I-131, bệnh nhân cần được cách ly và uống nhiều nước. Ảnh AI.
2. Lưu ý khi điều trị bằng I-131
Trước điều trị
- Ngưng hormone tuyến giáp theo hướng dẫn bác sĩ: Trước điều trị I -131, nhiều bệnh nhân sẽ được yêu cầu ngưng hormone tuyến giáp trong khoảng 4 - 6 tuần để làm tăng nồng độ TSH, giúp mô giáp hấp thu iod phóng xạ tốt hơn.
- Ăn chế độ ít iod: Người bệnh thường được hướng dẫn áp dụng chế độ ăn ít iod khoảng 1 - 2 tuần trước điều trị. Mục tiêu là làm giảm lượng iod trong cơ thể để các mô tuyến giáp "khát iod" hơn và hấp thu I - 131 hiệu quả hơn. Các thực phẩm thường cần hạn chế: rong biển, hải sản, muối iod, thực phẩm chế biến sẵn chứa iod.
- Chụp xạ hình và đánh giá: Trước điều trị, bệnh nhân có thể được xét nghiệm TSH, thyroglobulin (Tg), anti-Tg, chụp xạ hình I-131, siêu âm, hoặc các xét nghiệm hình ảnh khác tùy tình trạng bệnh. Các bước này giúp bác sĩ đánh giá mô giáp còn sót, phát hiện di căn, lựa chọn liều điều trị phù hợp.
Trong điều trị
Mặc dù tương đối an toàn, I-131 vẫn là dược chất phóng xạ nên cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn bức xạ.
- Cách ly: Khi sử dụng liều điều trị cao, bệnh nhân thường cần nằm viện cách ly trong khoảng 2–3 ngày nhằm:
- Hạn chế phơi nhiễm phóng xạ cho cộng đồng,
- Quản lý chất thải phóng xạ an toàn.
Sau khi xuất viện, người bệnh vẫn cần tiếp tục thực hiện cách ly tương đối trong khoảng 1–3 tuần tùy liều điều trị.
Sau điều trị
- Hạn chế tiếp xúc gần: Trong thời gian đầu sau điều trị, người bệnh nên tránh tiếp xúc gần với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ; ngủ riêng, giữ khoảng cách phù hợp với người xung quanh, hạn chế ở nơi đông người trong thời gian dài.
- Uống nhiều nước: Uống nhiều nước giúp tăng đào thải iod phóng xạ qua nước tiểu và giảm thời gian lưu phóng xạ trong cơ thể.
- Kích thích tiết nước bọt: Người bệnh có thể ngậm chanh, nhai kẹo cao su không đường giúp tăng tiết nước bọt để giảm nguy cơ viêm tuyến nước bọt do phóng xạ.
Những tác dụng phụ có thể gặp
Điều trị I-131 nhìn chung dung nạp khá tốt và ít tác dụng phụ nghiêm trọng. Một số tác dụng phụ ngắn hạn có thể gặp: Buồn nôn, nôn, đau hoặc sưng vùng cổ, viêm tuyến nước bọt, giảm vị giác, khô miệng, viêm dạ dày nhẹ. Đa số triệu chứng thường cải thiện sau vài ngày đến vài tuần.
Ở những bệnh nhân điều trị nhiều lần, dùng liều tích lũy cao, có thể tăng nhẹ nguy cơ: Khô miệng kéo dài, giảm chức năng tuyến nước bọt, giảm khả năng sinh sản tạm thời, hoặc rất hiếm gặp là ung thư thứ phát. Tuy nhiên, nguy cơ này nhìn chung thấp và bác sĩ luôn phải cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ trước khi chỉ định điều trị.
Điều trị bằng iod phóng xạ I-131 hiện vẫn là một trong những phương pháp quan trọng trong quản lý ung thư tuyến giáp thể biệt hóa. Nếu được chỉ định đúng và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, phương pháp này có thể giúp: giảm nguy cơ tái phát, hỗ trợ điều trị di căn, cải thiện tiên lượng sống cho người bệnh. Điều quan trọng là người bệnh cần hiểu đúng về phương pháp điều trị, không quá lo lắng về phóng xạ nhưng cũng không chủ quan trong việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn sau điều trị.
Mời độc giả xem thêm video:
Nguy cơ thiếu canxi ở người bệnh ung thư tuyến giáp - SKĐS
