Tại phiên thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) sáng 2/11, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) nhấn mạnh, pháp luật phải bảo vệ tối đa người hiến, người bệnh và thầy thuốc, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ bị lợi dụng, cưỡng ép hiến tạng.
Toàn cảnh phiên thảo luận sáng 2/11. Ảnh: Media Quốc hội
Bảo đảm quyền tự nguyện
Phát biểu tại nghị trường, đại biểu Trịnh Xuân An khẳng định, hiến mô, hiến tạng là nghĩa cử cao đẹp, trao cơ hội sống cho người bệnh. Trách nhiệm của pháp luật là bảo vệ nghĩa cử ấy bằng những quy định chặt chẽ, nhân văn để người hiến được bảo vệ, người dân tin tưởng và thầy thuốc có cơ sở pháp lý vững chắc để cứu chữa bệnh nhân.
Đại biểu ghi nhận Chính phủ, Bộ Y tế đã lắng nghe, tiếp thu và điều chỉnh các quy định liên quan đến người dưới 18 tuổi; đồng thời tán thành những điều chỉnh thận trọng này. Tuy nhiên, ông đề nghị làm rõ việc bỏ quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với cấm mọi trường hợp hiến của người dưới 18 tuổi.
Theo đại biểu, Điều 10 chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến. Tuy nhiên, điểm d khoản 1 Điều 12 cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và có sự đồng ý của cha mẹ. Điều 12, Điều 20 cũng cho phép lấy mô, tạng sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn khi người đại diện đồng ý bằng văn bản.
Do đó, những quy định này cần được truyền thông, tuyên truyền đầy đủ, tránh hiểu lầm và quy chụp. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế ghi nhận ý kiến của người dưới 18 tuổi theo khả năng nhận thức; không lấy mô khi người đó có khả năng nhận thức và thể hiện sự phản đối, tránh để tình cảm, trách nhiệm gia đình trở thành sức ép hoặc sự ép buộc.
ĐBQH Trịnh Xuân An - Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai. Ảnh: Quang Vinh
Đối với Điều 15, đại biểu đề nghị xác lập vai trò thực chất của Hội đồng tư vấn ghép mô. Theo đó, sự đồng ý của người hiến và kết luận đủ điều kiện lấy mô là hai yêu cầu độc lập, phải đồng thời được đáp ứng. Người hiến hoặc người đại diện quyết định việc tự nguyện hiến theo pháp luật; Hội đồng có trách nhiệm đánh giá điều kiện pháp lý, chuyên môn, mức độ an toàn và nguy cơ bị lợi dụng.
Đặc biệt, với người hiến dưới 18 tuổi, cần có kết luận bằng văn bản của Hội đồng, làm rõ nguy cơ trước mắt và lâu dài, tính tự nguyện, căn cứ xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp và dấu hiệu xung đột lợi ích. Khi chưa đủ căn cứ hoặc còn nghi vấn thì chưa được tiến hành.
Củng cố niềm tin, lan tỏa nghĩa cử cao đẹp trong xã hội
Một nội dung được đại biểu Trịnh Xuân An đặc biệt nhấn mạnh là phải kiểm soát chặt chẽ quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn, ngăn chặn việc lợi dụng để vội vàng lấy tạng.
Đại biểu cho rằng, mọi người bệnh phải được điều trị, cấp cứu đầy đủ; khả năng hiến tạng không được chi phối, tác động đến quá trình điều trị. Hội đồng xác định chết não có nhiệm vụ xác định tình trạng chết theo tiêu chuẩn chuyên môn, không có quyền cho phép làm người bệnh chết để hiến tạng.
Theo Điều 21, Hội đồng xác định chết não gồm các bác sĩ chuyên khoa trực tiếp khám, đánh giá độc lập. Người điều trị, tư vấn, vận động hiến hoặc kíp lấy, ghép không được tham gia Hội đồng. Việc kết luận chỉ được thực hiện khi tất cả thành viên chuyên môn thống nhất và chịu trách nhiệm về kết luận của mình.
ĐBQH tham dự phiên thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội
Đại biểu đề nghị truyền thông rõ rằng chết não là tình trạng chết hoàn toàn, không thể phục hồi chức năng toàn bộ não; chết tuần hoàn là mất chức năng tuần hoàn, hô hấp không thể phục hồi. Hôn mê, sử dụng máy thở hoặc ngừng tim tại một thời điểm không tự nó là căn cứ để kết luận đủ điều kiện lấy tạng.
Cùng với đó, luật cần đặt ra nguyên tắc bắt buộc về kiểm tra nguyên nhân, diễn biến bệnh, rà soát thuốc và các can thiệp nhằm loại trừ yếu tố có thể làm sai lệch đánh giá, nhất là ảnh hưởng có khả năng phục hồi do thuốc khiến ngộ nhận chết não. Quy trình chuyên môn phải ghi nhận đầy đủ thời điểm, kết quả, người thực hiện và kết luận để phục vụ kiểm tra, truy xuất.
Kết thúc phát biểu, đại biểu Trịnh Xuân An khẳng định, luật phải bảo vệ tối đa sức khỏe, sinh mệnh người dân, tạo cơ hội cứu chữa an toàn và có cơ chế hữu hiệu ngăn chặn hành vi cưỡng ép hiến, mua bán, ghép tạng trái pháp luật, đồng thời xử lý nghiêm những hành vi giết người.
Kết thúc phát biểu, đại biểu Trịnh Xuân An khẳng định, luật phải bảo vệ tối đa sức khỏe, sinh mệnh người dân, tạo cơ hội cứu chữa an toàn và có cơ chế hữu hiệu ngăn chặn hành vi cưỡng ép hiến, mua bán, ghép tạng trái pháp luật, đồng thời xử lý nghiêm những hành vi giết người. Bảo vệ người hiến, người bệnh và thầy thuốc chính là nền tảng củng cố niềm tin, lan tỏa nghĩa cử hiến mô, hiến tạng cao đẹp trong xã hội.
Đại biểu nhấn mạnh, mục tiêu của Chính phủ và Quốc hội khi ban hành luật là vì sức khỏe, vì người dân và vì sự an toàn của xã hội, không có mục tiêu nào cao cả hơn những giá trị đó.
