Việc đặt trang trọng sư tử đá “ngoại lai”, “linh vật lạ” không đúng với truyền thống văn hóa Việt từ hình tượng mỹ thuật đến yếu tố tâm linh tại nhiều di tích, cơ quan công quyền... ở nhiều địa phương nước ta từng làm nóng dư luận, thời gian gần đây lại tiếp tục “dậy sóng”.
Quyết liệt “đuổi” sư tử đá “ngoại lai”
Cách đây gần 1 tháng, Bộ VH-TT&DL đã có Công văn số 2662/BVHTTDL-MTNATL khuyến cáo các tổ chức, cá nhân không trưng bày, sử dụng biểu tượng, linh vật - đặc biệt sư tử đá “ngoại lai” với tạo hình, hình thức không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam ở cổng, cửa, khu di tích, đình, chùa, công sở cơ quan... Điều này phản ánh thực trạng đáng buồn, thời gian qua, sư tử đá ngoại lai đã “sống lâu, sống khỏe” ở nhiều di tích, cổng, cửa cơ quan...tại nước ta. Thật ra, vấn đề này không mới vì nếu thường xuyên theo dõi báo chí, nhiều người sẽ thấy câu chuyện sư tử đá ngoại lai “án ngữ khắp công sở, chùa chiền” đã được nhắc đến nhiều. Khoảng 5 năm trở lại đây, không ít tờ báo đã có bài viết đề cập đến sư tử đá ngoại lai mang yếu tố Trung Quốc ở nhiều di tích lịch sử trên cả nước. Giới chuyên gia nghiên cứu văn hóa, lịch sử và cả người dân cũng trong 5 năm phải ôm nỗi bức xúc vì cơ quan quản lý văn hóa “án binh bất động” trước vấn đề sư tử ngoại lai tấn công chùa, đình, đền...
Di dời sư tử đá ngoại lai cần có quy định khép kín và tinh thần tự nguyện.
Tuy nhiên, thời điểm hiện tại và tương lai, những sư tử đá ngoại lai có hình thù kỳ dị như nhe nanh, trợn mắt, khoe móng vuốt đầy hung tợn không đúng với văn hóa, truyền thống Việt Nam sẽ bị tách xa khu vực linh thiêng và trang nghiêm trong đời sống tinh thần, sự nghiệp. Người dân cả nước mới đây đã thấy đích thân Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Đặng Thị Bích Liên trực tiếp thanh tra nhiều di tích trên địa bàn Hà Nội, khi phát hiện sư tử đá ngoại lai trong di tích lập tức yêu cầu người đứng đầu di tích đó phải có trách nhiệm di dời sư tử đá “không thuần Việt” trong thời gian sớm nhất để đúng tinh thần văn hóa “thuần Việt”.
Vậy nên, đôi sư tử đá lạ với hình thù hung tợn tại chùa Gia Quất (quận Long Biên) “đứng gác” ở khu vực cổng vào đã được “nhổ” ngay sau khi đoàn thanh tra phát hiện. Hoặc tại chùa Mỗ Lao (quận Hà Đông) có tất cả bốn con sư tử đá, Thanh tra Bộ VH-TT&DL sau khi mục sở thị đã đưa vào “danh sách đen”, sư trụ trì chùa Mỗ Lao cũng nhận được yêu cầu phải di dời sư tử đá khỏi khu vực nhà chùa.
Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên cho biết, Công văn số 2662 của Bộ VH-TT&DL đã được gửi đến các ban, ngành trên cả nước. Bộ yêu cầu các Sở VH-TT&DL trên toàn quốc làm công tác tuyên truyền, thuyết phục người dân, các vị trụ trì, những người trông nom các di tích trong cả nước di dời các linh vật, hiện vật không phù hợp trong khoảng thời gian từ nay đến cuối năm 2014. Sau khoảng thời gian đó, nếu mọi thứ cơ bản không thay đổi thì Luật Di sản sẽ được áp dụng để giải quyết.
Tinh thần tự nguyện và cần quy định khép kín
Tuy rằng Bộ VH-TT&DL đã có những động thái kiên quyết và cứng rắn nhằm “nhổ tận gốc” những sư tử đá ngoại lai, song thực tế nhiều người vẫn tỏ ra lo ngại vì sau khi đã di dời khỏi nơi không cho phép, rất có thể sư tử đá lại “sống” ở một nơi công cộng, khu vực cơ quan, tổ chức nào đó. Vì lẽ hầu hết các sư tử đá ngoại lai đặt ở các chùa, đình, đền... hiện nay đều là vật cung tiến của cá nhân, tổ chức. Trong khi đó, đại diện Bộ VH-TT&DL cho biết “để ở đâu, chủ nhân hiện vật chịu trách nhiệm”. Thế nên, khi sư tử đá ngoại lai bị “tuýt còi”, chủ nhân cung tiến sư tử đá đến nhận lại rồi đem tới bất kỳ nơi nào như nhà riêng (hoặc cơ quan) khác gì lại “thả sư tử đá về rừng” hay để “chạy vòng quanh”?
Bên cạnh đó, nhiều tỉnh thành nước ta, người quản lý do chưa nhận biết được đâu là “sư tử đá thuần Việt” nên chủ quan hoặc khách quan đã đặt sư tử đá ngoại lai án ngữ trước cổng, cửa của di tích, cơ quan hành chính sự nghiệp, doanh nghiệp... Như vậy, sư tử đá ngoại lai ở nước ta không ít, đi đến đâu cũng có thể bắt gặp. Thế nên yêu cầu được đặt ra lúc này, chúng ta phải có giải pháp đồng bộ, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để kiểm soát nhằm “cả nhà cùng vui”, nếu không công cuộc dẹp bỏ, xóa sổ và di dời sư tử đá ngoại lai sẽ gặp không ít khó khăn.
Thiết nghĩ, thay vì để “giọt nước tràn ly” khi Bộ VH-TT&DL phải dùng đến biện pháp mạnh Luật Di sản; chủ nhân các sư tử đá ngoại lai trên khắp cả nước hơn bao giờ hết cần chủ động đưa những “chú sư tử nước ngoài” trở về đúng với môi trường sống và bản chất thật của nó. Tinh thần tự nguyện, tự nhận ra điều hay lẽ phải vốn dĩ là phẩm chất tốt đẹp của người Việt Nam. Đó cũng là hành động, nghĩa cử cho thấy tinh thần yêu nước, giữ gìn bản sắc, truyền thống văn hóa của dân tộc Việt Nam.
Hoa Quỳnh
