Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi phân cấp mạnh quản lý môi trường, 95% giấy phép sẽ do địa phương cấp

Việc cấp giấy phép môi trường được giao cho địa phương thực hiện

Tại Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu với chủ đề "Từ chính sách đến hành động", TS. Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình bày những điểm mới trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đang được xây dựng với nhiều thay đổi lớn nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hoàn thiện các công cụ quản lý môi trường.

Theo TS. Tăng Thế Cường, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã tạo ra nhiều chuyển biến trong công tác quản lý nhà nước thông qua các công cụ như giấy phép môi trường, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và thị trường carbon. 

Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, nhiều quy định hiện hành được đánh giá chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi xanh, hội nhập quốc tế và ứng dụng công nghệ số. Việc sửa đổi luật cũng nhằm thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Dự thảo luật được xây dựng trên quan điểm kế thừa và phát huy các chính sách tiến bộ của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; bám sát chủ trương của Đảng về phát triển bền vững, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; đồng thời cập nhật kết quả giám sát tối cao của Quốc hội về thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường trong năm 2025.

Theo dự thảo, luật được bố cục gồm 2 điều, sửa đổi, bổ sung 82 trong tổng số 171 điều của Luật Bảo vệ môi trường 2020, đồng thời bổ sung mới 2 điều.

Một trong những nhóm nội dung lớn nhất của dự thảo là cải cách thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp cho địa phương. Theo TS. Tăng Thế Cường, dự thảo đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, gồm 7 thủ tục cấp bộ và 2 thủ tục cấp tỉnh. Việc sửa đổi này được kỳ vọng giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết thủ tục cũng như chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, dự thảo sửa đổi cách phân loại dự án theo tiêu chí môi trường, giảm từ 4 nhóm xuống còn 3 nhóm. Qua đó, số dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và xin giấy phép môi trường được cắt giảm trên 90%.

Theo giới chuyên môn, đây là thay đổi lớn trong cách tiếp cận quản lý môi trường, theo hướng chuyển từ tiền kiểm diện rộng sang quản lý theo mức độ rủi ro. Thay vì tập trung kiểm soát hành chính với số lượng lớn dự án, cơ quan quản lý sẽ tập trung nguồn lực vào các nguồn có nguy cơ gây ô nhiễm cao.

Cùng với đó, dự thảo tiếp tục đẩy mạnh phân cấp cho địa phương, với 96% hoạt động thẩm định báo cáo ĐTM và 95% việc cấp giấy phép môi trường được giao cho cấp địa phương thực hiện. Cơ chế "một cửa liên thông" cũng được bổ sung nhằm cho phép giải quyết đồng thời thủ tục môi trường với thủ tục đầu tư và xây dựng.

Địa phương tự quyết cách phân loại rác thải

Theo ông Tăng Thế Cường, một nội dung đáng chú ý là việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho quản lý chất thải và phát triển kinh tế tuần hoàn. Đối với chất thải rắn sinh hoạt, dự thảo giao UBND cấp tỉnh quyết định linh hoạt hình thức phân loại phù hợp với điều kiện thực tế địa phương thay vì áp dụng cứng nhắc một mô hình chung.

Số liệu của Cục Môi trường cho thấy đến giữa năm 2025 mới có 34/63 tỉnh trước sáp nhập triển khai mô hình phân loại rác tại nguồn nhưng chưa có địa phương nào thực hiện trên phạm vi toàn tỉnh. Khoảng 63% chất thải rắn sinh hoạt trên cả nước vẫn được chôn lấp, trong đó nhiều bãi chôn chưa bảo đảm yêu cầu vệ sinh. Rác thực phẩm chiếm hơn một nửa tổng lượng chất thải sinh hoạt phát sinh, nhưng năng lực xử lý thành phân hữu cơ mới đạt khoảng 13%.

Tại không ít địa phương, người dân đã phân loại rác tại nguồn nhưng chất thải vẫn được thu gom chung do thiếu phương tiện và hệ thống xử lý riêng biệt. Nhiều địa phương cũng gặp khó khăn về quỹ đất, nguồn vốn đầu tư và vẫn phụ thuộc vào các dự án xử lý rác theo công nghệ chôn lấp đã ký kết từ nhiều năm trước.

Đơn cử như Hải Phòng, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng chôn lấp có thời điểm lên tới khoảng 85%, cao hơn nhiều so với mục tiêu giảm tỷ lệ chôn lấp xuống dưới 30% theo định hướng quản lý chất thải quốc gia.

Một trong những nội dung được quan tâm tại dự thảo lần này là việc thay đổi cách tiếp cận trong quản lý biến đổi khí hậu và phát thải khí nhà kính. Theo đó, dự thảo chuyển từ "giảm nhẹ phát thải" sang "quản lý phát thải", đồng thời rút ngắn chu kỳ kiểm kê khí nhà kính xuống hằng năm và thực hiện theo hình thức trực tuyến.

Dự thảo cũng bổ sung Điều 139a về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon, đồng thời quy định rõ cơ chế quản lý sàn giao dịch carbon. Đây được xem là bước chuẩn bị pháp lý quan trọng cho quá trình hình thành và vận hành thị trường carbon trong nước thời gian tới.

Bên cạnh đó, nhiều chính sách ưu đãi đầu tư, ưu đãi thuế được đề xuất nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp môi trường, sản xuất công nghệ, thiết bị và sản phẩm môi trường trong nước. Các cơ chế khuyến khích thu hồi, tái chế môi chất lạnh cũng được bổ sung nhằm phục vụ mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Dự thảo cũng bổ sung Điều 72a về quản lý vật liệu, sản phẩm tái chế, thu hồi từ chất thải nhằm phát triển thị trường nguyên liệu thứ cấp. Theo đó, chất thải không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ cần xử lý, mà từng bước được xem như nguồn nguyên liệu đầu vào cho các hoạt động sản xuất.

TS Tăng Thế Cường cho biết dự thảo Luật đang tiếp tục được lấy ý kiến để hoàn thiện, trong đó tập trung vào các nội dung như tăng cường hiệu quả hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro; cơ chế giám sát khi phân cấp cho địa phương; giải pháp nâng cao tính khả thi của chuyển đổi số trong quản lý môi trường; cũng như các chính sách huy động nguồn lực xã hội cho bảo vệ môi trường, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh.

Dự kiến, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.

Lễ phát động quốc gia kêu gọi toàn dân bảo vệ môi trường, xây dựng lối sống xanh từ mỗi gia đình

SKĐS - Tại lễ phát động quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới năm 2026 ở Nghệ An, lãnh đạo Đảng, Chính phủ kêu gọi xây dựng lối sống xanh từ mỗi gia đình, khu dân cư và cộng đồng; đưa bảo vệ môi trường trở thành thói quen thường xuyên, hành động tự giác và trách nhiệm chung của toàn xã hội.