Lời ru buồn tuổi thiếu niên

Bao lo lắng triền miên bám chặt lấy Y Liễu cũng bởi em lấy chồng và sinh con ở tuổi thiếu niên. Lời ru buồn càng ám ảnh hơn khi kéo dài qua nhiều buôn làng ở Kon Rẫy những sơn nữ tảo hôn như Y Liễu có đến hàng trăm người.

Tư tưởng chưa thông, thích lập gia đình tuổi thiếu niên nên vẫn luẩn quẩn với đói nghèo.

Chưa thạo mặt chữ đã mang bầu

Đã bao đêm trôi qua trong tiếng nấc nghẹn, Y Liễu cũng không nhớ nữa. Chỉ biết rằng sự đắng đót cứ dâng lên rồi lại chìm xuống đáy lòng để nỗi buồn nặng hơn theo năm tháng. Những khi để tâm trí trôi vào khuya vắng, Y Liễu như nghe rõ mồn một tiếng xào xạc của cây rừng, tiếng ve kêu râm ran tựa như những thanh âm ở trường học mà Y Liễu đã bỏ dở.

Bước qua tuổi 14, còn chưa hết nét ngây ngô của tuổi thơ, Y Liễu đem lòng thương A Sơn. Sau mấy lần trăng sáng hẹn hò nơi rẫy bắp thì bụng Y Liễu to dần lên. Cái thai quá lớn, gia đình đành cho Y Liễu lấy chồng mà không đăng ký kết hôn. Vì cả hai vợ chồng đều là trẻ con, không có kiến thức về sức khỏe sinh sản, con Y Liễu đã vĩnh viễn ra đi khi vừa chào đời. Từ đó, thân Y Liễu cũng quắt lại như tàu lá, phải thường xuyên đến trạm y tế.

Cách nhà Y Liễu vài trăm bước chân, nhiều ngày qua, Y Xuyên cũng miên man trong nỗi niềm khó tả. Chính bản thân Xuyên cũng không lý giải được vì sao mình lại yêu sớm và thích làm chuyện người lớn với Y Quyết khi chưa thạo mặt chữ. Y Xuyên bảo: Nghèo lắm, chưa thạo cái chữ mà đã có con nên càng vất vả hơn. Lúc sinh con mới có 15 tuổi, còn không biết cách bế, cách cho con bú nữa, người già phải chỉ cho mãi. Giờ kiếm được gì ăn cái đó thôi. Thấy cảnh con gái kham khổ và chưa biết làm mẹ trong bụng ông Y Long cũng bứt rứt khó tả lắm nhưng cũng đành cắn răng chịu vậy vì mọi việc... đã rồi.

Ở làng Kon Keng hôm ấy, giữa lúc bài hát ru con của Y Xuyên chưa dứt thì ngay cạnh nhà Y Xuyên, một gia đình khác đang nô nức làm những tấm hình kỳ quặc, vẽ hoa văn sặc sỡ để chuẩn bị cúng Yàng (trời) và đi bắt chồng cho một đứa trẻ tuổi 14. Bà A Thảo đã đi qua 72 mùa rẫy giãi bày đầy chua chát rằng: Ở đây trẻ con lấy trẻ con rồi đẻ ra trẻ con không còn hiếm nữa. Dân làng thì cứ thấy có đám cưới là mừng, là ăn uống linh đình rồi sau đó mọi chuyện mới tính sau. Trẻ con đi đám cưới người này thấy thích nên về cũng muốn nhanh được làm đám cưới. Nhiều gia đình cho con học nhiều chữ sợ ế chồng. Có người còn ví von: Không đâu bằng gái Kon Keng/ Mười ba, mười bốn bắt đôi chung tình. Mà chả phải Kon Keng, nhiều làng khác trẻ con 14, 15 cũng vô tư lập gia đình. Người ta nghĩ rằng ở cái tuổi đó, trẻ đã có thể tự lên rừng, lên rẫy kiếm cái ăn cho bản thân nên không cần sự bao bọc của gia đình nữa.

Có hai mặt con nhưng vừa qua tuổi 17, A Hải ở xã Đăk Tờ Re còn ngây ngô: Thấy các bạn mình 15 tuổi có chồng mình cũng tò mò làm theo. Ngày thích chồng mà không biết làm sao, phải nhờ người khác thông báo. Đứa con đầu giờ 3 tuổi, mỗi lần nó gọi mẹ còn thấy ngượng và có cảm giác lạ lắm. Nhiều kiến thức về chăm sóc trẻ sơ sinh được các bác sĩ phổ biến còn thấy mơ hồ.

Đẻ nhiều con nên đời sống của con cái nheo nhóc.

Đói nghèo đeo bám

Không chỉ có A Hải, ở xã Đăk Tờ Re còn có nhiều cặp vợ chồng tuổi 15 khác. Nhiều câu chuyện khiến người nghe phải cố kìm lại tiếng cười đầy chua chát. Y Hiếu năm nay vừa tròn 16 tuổi bộc bạch: Cứ thích là lấy vậy thôi. Đêm tân hôn uống rượu say nôn hết ra nhà nên không làm gì cả. Mãi hai hôm sau mới tỉnh rượu hoàn toàn, có vợ là được uống rượu ly bì nên thích lắm, lúc đó thích uống rượu hơn vợ nhưng mà mấy tháng sau vợ vẫn có bầu.

Sau khi cưới vợ, gánh nặng gia đình cùng việc sinh con đẻ cái đè nặng lên đôi vợ chồng trẻ con khiến cho Y Hiếu chìm sâu vào sự chán nản. Hiếu bảo: Có hôm có củ mỳ với ít bắp phải để nấu cháo cho con ăn, còn mình ăn gì cũng được. Biết như vậy cứ đi làm rẫy mấy năm nữa có lúa chất đầy bồ, mỳ chất đầy nhà rồi mới lấy vợ.

Cũng bởi còn trẻ con đã lập gia đình nên cái đói, cái nghèo như vòng kim cô vây quấn lấy nhiều gia đình trẻ con ở Kon Rẫy. Nguyễn Thị Giang ở thôn 11 (xã Đăk Tờ Re) bắt đầu cuộc sống vợ chồng năm 15 tuổi. Trước khi cưới, chồng Giang còn quanh năm đi chơi bắn bi cùng những bạn bè trẻ con cùng trang lứa. Giang buồn rầu chia sẻ rằng: Nhà mình nghèo lắm nhưng thích nhau thì lấy, ở đây toàn thế. Mình có bầu rồi quanh quẩn sinh con nên không làm được gì cả. Có những hôm phải ăn rau rừng thay cơm nên con đẻ ra còi cọc, nheo nhóc lắm.

Cùng thôn với Giang, Cao Thị Hà cũng lấy chồng năm 14 tuổi, không chỉ luẩn quẩn trong đói nghèo mà đứa con đầu lòng của Hà sinh trong tình trạng cơ thể Hà phát triển chưa đầy đủ nên cháu bé ốm liên miên. Có lúc thấy cuộc sống thật ngột ngạt, gạo, ngô, khoai trong nhà đều hết sạch, phải chạy vạy chỗ này đắp đổi chỗ kia qua ngày.

Chứng kiến nạn tảo hôn diễn ra ngày càng nhiều ở các thôn buôn, già làng Y Chung ở xã Đăk Tơ Lung thổn thức: Nói mãi với các cháu rồi đấy nhưng vì hầu hết các bậc cha mẹ đều ít quan tâm, ít thời gian gần gũi, tâm tình với con mình nên khi các cháu có thai rồi đành phải cưới. Hơn nữa, nhận thức bà con còn hạn chế nên muốn tuyên truyền phải từ từ, không làm gấp gáp được. Nhìn cảnh buôn này nối buôn kia cứ nghèo túng thêm vì nạn tảo hôn, chúng tôi cũng xót lòng.

Nhiều hệ lụy buồn

Theo thống kê của huyện Kon Rẫy, riêng từ năm 2013 đến hết năm 2017, trên địa bàn huyện đã có trên 100 trường hợp tảo hôn. Số trường hợp tảo hôn thường nằm ở độ tuổi 14-16. Việc tảo hôn đã gây ra nhiều hệ lụy buồn, ảnh hưởng lớn đến việc học hành, kéo giảm chất lượng sống. Những đứa trẻ chưa phát triển đã sinh con nên các cháu bé đều suy dinh dưỡng.

Các hộ dân cần nhận thức rõ tầm quan trọng của việc lập gia đình cho con em mình. Phải trên 18 tuổi thì phụ nữ mới đủ điều kiện để đăng ký kết hôn và đủ sức khỏe sinh đẻ và đàn ông mới đủ nhận thức và lo lắng về cuộc sống gia đình. Các bậc cha mẹ và các trường học, ngay từ đầu cấp 2 cũng cần tăng cường tuyên truyền, quản lý để các em không bỏ học sớm và yêu đương. Chính việc bỏ trường lớp và yêu đương sớm cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng tảo hôn.

Nhiều già làng ở Kon Rẫy cho biết đã thấy rõ những hệ lụy buồn hiện hữu trước mắt nên từ nay mỗi già làng sẽ như một tuyên truyền viên về dân số với hy vọng đến cuối năm 2018 và những năm sau đó nữa sẽ kéo giảm được tình trạng tảo hôn trên địa bàn. Thậm chí có thể bổ sung một số quy định vào hương ước của các thôn buôn để kêu gọi các gia đình phải có trách nhiệm tư vấn, dặn dò con cái mình kỹ càng hơn.

UBND xã Đăk Tơ Lung cũng đưa ra giải pháp, cùng với việc tuyên truyền trực tiếp, đánh trực diện vào nhận thức của các hộ dân thì các cấp chính quyền huyện cần sớm cung cấp tài liệu, sản phẩm tuyên truyền bằng tiếng Việt và tiếng dân tộc về hôn nhân, gia đình và ngăn ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Phối hợp nhiều biện pháp liên tục như vậy thì may ra mới chuyển biến được tình hình.