(SKDS) - Tình trạng thương nhân nước ngoài sang Việt Nam mua nông sản đã kéo dài từ nhiều năm nay. Cứ “đến hẹn lại lên”, nhiều người nông dân ở một số địa phương lại rơi vào tình trạng được mùa, rớt giá, nhưng dường như câu chuyện này vẫn chưa có hồi kết.
Lợi chưa thấy…
Theo số liệu của Cục Quản lý thị trường, Bộ Công thương, thời gian qua nhiều mặt hàng nông sản của Việt Nam như vải thiều, thanh long, dưa hấu, dứa, gạo... đã bị thương lái nước ngoài mua gom, sau đó rớt giá thê thảm, giảm xuống còn 30% - 70%. Tất cả đều theo một “kịch bản” đã được dàn dựng sẵn là thao túng - mua một phần - ngừng mua - mua lại và ép giá.
 Khoai lang tím, |
Từ cuối 2011 đến đầu năm 2012 khi các thương lái nước ngoài mua gom khoai lang tại huyện Bình Minh tỉnh Vĩnh Long, giá khoai lang tím tại địa phương được bán từ 800.000 - 900.000 đồng/tạ. Nhưng từ quý II/2012, khi họ không thu mua khoai lang, đến nay giá khoai lang tím chỉ còn khoảng 180.000 đồng - 190.000 đồng/tạ, việc tiêu thụ khoai đang gặp khó khăn rất lớn, đẩy hàng loạt người trồng khoai vào tình cảnh lao đao.
Tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, từ tháng 4 đến nay, thương nhân nước ngoài đổ xô tìm mua lúa với giá cao. Thậm chí, họ thu mua cả gạo thường trộn lẫn gạo thơm với giá gạo thơm… Tuy nhiên, việc kinh doanh của họ rất bất thường, lúc thì mua lúa thường, lúc lại mua lúa thơm, khiến thị trường luôn biến động. Chính vì vậy nên cuối vụ đông xuân vừa qua, giá lúa thường bất ngờ tăng ngang bằng với lúa hạt dài. Tuy nhiên, đây có thể chính là cách để thương lái nước ngoài thôn tính thị trường. Ban đầu khi họ ồ ạt thu mua một loại lúa nào đó họ sẽ dùng “chiêu” đẩy giá lên cao. Khi giá lên cao, họ lại bỏ không mua, khiến thị trường rối loạn…
Tương tự, nhiều loại nông sản cũng đang bị thương lái nước ngoài “thao túng”. Năm 2011, giá dừa khô tăng đột biến do thương lái ồ ạt thu mua dừa trái tại vùng nguyên liệu ở tỉnh Bến Tre. Theo đó, mỗi ngày có hàng chục tàu sắt chở dừa đi Trung Quốc, Campuchia, Thái Lan… tiêu thụ. Thế nhưng, năm nay, khi sản lượng dừa của tỉnh tăng từ 20 - 40% so với năm 2011, thì họ lại thu mua nhỏ giọt. Hiện tại, chỉ còn 1 - 2 tàu, thu mua vài trăm ngàn trái mỗi ngày, giá dừa khô còn khoảng 8.000 - 10.000 đồng/chục (12 trái), chỉ bằng 1/10 so với năm 2011.
Tại vùng nguyên liệu khóm ở Tiền Giang, Hậu Giang, Kiên Giang trong thời gian qua thương lái Trung Quốc đến đặt hàng mua dứa loại 1 (từ 1kg trở lên) với giá 4.000 đồng/kg. Nhiều thương lái đã thu gom dứa loại 1, thậm chí dứa còn xanh để cung cấp cho thương lái Trung Quốc với giá cao, kiếm lời. Tuy nhiên, thương lái Trung Quốc đột ngột biến mất khỏi vùng nguyên liệu làm cho việc tiêu thụ dứa gặp nhiều khó khăn.
Nhiều hộ dân ở vựa xoài Úc Cam Lâm (Khánh Hòa) cho biết, Cam Lâm là một vựa xoài Úc có thương hiệu của Việt Nam, mấy năm qua đã xuất sang một số thị trường quốc tế thông qua Công ty EMU Việt Nam (100% vốn của Úc). Gần đây, hàng chục thương lái Trung Quốc bỗng dưng xuất hiện và lùng sục khắp vùng để mua hàng. Họ ồ ạt xuất hiện, đẩy giá lên cao hơn và mua cả hàng xấu với số lượng lớn rồi dán nhãn xoài Úc Cam Lâm sau đó xuất sang nước ngoài theo đường tiểu ngạch.
Đây là một cách làm rất nguy hiểm vì khi thương lái Trung Quốc dụ nông dân bán giá cao mà không phân biệt chất lượng sản phẩm rồi tuồn sang nước khác sẽ khiến hình ảnh xoài Úc Cam Lâm giảm sút, có thể rơi vào nguy cơ không được chấp nhận trên thị trường quốc tế.
Vải thiều cũng là mặt hàng thường xuyên rơi vào tình trạng được mùa rớt giá do thương lái nước ngoài ép giá. Những mặt hàng nông, thủy sản khác như ong bầu, dứa xanh, cây hải đường, các loại thủy sản có thương hiệu của Việt Nam như tôm hùm, cá hố dài, cá ngừ, rong mơ… cũng đang bị thu gom theo kiểu tận thu, tận diệt.
… Hại lâu dài
Có một thực tế là, nhiều nông dân, thương nhân Việt Nam vì lợi ích trước mắt, dù biết rõ những hành vi sai trái, có dụng ý “tận diệt” thị trường nông sản Việt Nam của các thương lái nước ngoài nhưng vì lợi ích trước mắt đã tiếp tay cho các đối tượng này. Điều này đã và đang trở thành rào cản đối với các cơ quan quản lý trong việc kiểm soát các hoạt động của thương nhân nước ngoài tại Việt Nam.
 Dứa,... những mặt hàng nông sản đang bị rớt giá bởi thương lái nước ngoài. Ảnh:N.N |
Siết chặt quản lý
Việc thương lái nước ngoài trực tiếp tổ chức mạng lưới thu gom hàng hóa của người nông dân là vi phạm quy định của Việt Nam. Tuy nhiên, hiện vẫn thiếu cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi vi phạm. Để quản lý được hoạt động này, cần thắt chặt việc thu đổi ngoại tệ mới có thể kiểm soát việc thu mua hàng hóa. Đồng thời, cần có sự liên kết giữa sản xuất và tiêu dùng nhằm giữ giá ổn định, tránh chuyện tranh mua, tranh bán.
Trước tình hình trên, mới đây, Bộ Công thương đã tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật quy định về hoạt động của thương nhân nước ngoài tại Việt Nam để cảnh báo cũng như đưa ra biện pháp ngăn chặn kịp thời.
Theo đó, trong thời gian tới, Bộ sẽ tích cực phối hợp với các đơn vị liên quan tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát, kịp thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong hoạt động thu mua nông sản của thương nhân nước ngoài tại các địa phương, đặc biệt tại địa bàn trọng điểm; tập trung công tác xây dựng, tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hoạt động mua bán hàng hóa của thương nhân nước ngoài tại Việt Nam.
Nam Khánh