Khi nhắc đến vi khuẩn, nhiều người thường nghĩ đến những tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, không phải tất cả vi khuẩn đều có hại. Một số vi khuẩn và nấm men sống có lợi cho cơ thể, được gọi chung là probiotics (lợi khuẩn). Chúng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tổng thể, đặc biệt là hệ tiêu hóa.
1. Probiotics là gì?
Probiotics là các vi sinh vật sống, chủ yếu gồm vi khuẩn và một số loại nấm men, có thể mang lại lợi ích sức khỏe khi được bổ sung với lượng phù hợp. Tên gọi probiotic bắt nguồn từ các thành tố có nghĩa là “vì sự sống”.
Trong đường ruột, lợi khuẩn góp phần duy trì sự cân bằng của hệ vi sinh vật, hỗ trợ hoạt động tiêu hóa và hạn chế sự phát triển quá mức của một số vi sinh vật có hại. Tuy nhiên, tác dụng của probiotics phụ thuộc vào từng chủng vi sinh vật, liều lượng và tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Các lợi khuẩn không chỉ có ích cho sức khỏe đường ruột mà còn mang lại nhiều lợi ích với sức khỏe tổng thể. Ảnh minh họa.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia: Trong đường ruột có vi khuẩn có ích và vi khuẩn gây hại. Vi khuẩn có ích sẽ cạnh tranh với vi khuẩn gây hại, bám vào bề mặt của ruột, giúp virus không bám vào niêm mạc đường ruột, giảm nguy cơ mắc bệnh đường tiêu hóa. Giúp niêm mạc đường tiêu hóa phát triển tốt hơn, tiết dịch và enzyme tốt hơn, đảm bảo đường tiêu hóa khỏe mạnh. Nó góp phần tiêu diệt virus, vi khuẩn, giúp hệ tiêu hóa khỏe mạnh.
2. Lợi ích của probiotics đối với sức khỏe
Probiotics được nghiên cứu với nhiều tác động tiềm năng đối với cơ thể, trong đó có thể kể đến các lợi ích dưới đây:
- Hỗ trợ hệ miễn dịch: Góp phần duy trì hàng rào bảo vệ đường ruột và điều hòa hoạt động miễn dịch.
- Điều hòa phản ứng viêm: Một số chủng lợi khuẩn có thể ảnh hưởng đến các quá trình liên quan đến phản ứng viêm.
- Hỗ trợ tiêu hóa: Giúp duy trì cân bằng hệ vi sinh đường ruột và hỗ trợ chức năng tiêu hóa.
- Giảm triệu chứng hội chứng ruột kích thích (IBS): Một số chủng có thể giúp cải thiện tình trạng đầy hơi, đau bụng hoặc rối loạn đại tiện ở một số người.
- Hỗ trợ phòng ngừa và cải thiện tiêu chảy: Một số probiotics có thể giúp giảm nguy cơ hoặc rút ngắn thời gian tiêu chảy, đặc biệt là tiêu chảy liên quan đến sử dụng kháng sinh.
- Hỗ trợ sức khỏe đường tiết niệu: Một số chủng đang được nghiên cứu về khả năng hạn chế nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu, nhưng hiệu quả chưa được xác định chắc chắn.
- Góp phần bảo vệ sức khỏe răng miệng: Một số lợi khuẩn có thể hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh trong khoang miệng.
- Tác động đến chuyển hóa và tâm trạng: Probiotics đang được nghiên cứu về mối liên hệ với kiểm soát cân nặng, mức cholesterol, huyết áp và sức khỏe tinh thần.
Ngoài ra, một số nghiên cứu cũng xem xét vai trò của probiotics đối với bệnh chàm và dị ứng ở trẻ em, cũng như khả năng hỗ trợ chức năng nhận thức. Tuy nhiên, bằng chứng về những lợi ích này còn chưa đồng nhất.
3. Các loại probiotics phổ biến
Probiotics có nhiều chủng khác nhau, trong đó một số loại thường gặp gồm:
- Lactobacillus: Nhóm vi khuẩn phổ biến trong sữa chua và các thực phẩm lên men. Một số chủng có thể hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện tình trạng tiêu chảy.
- Bifidobacterium: Có mặt trong một số sản phẩm từ sữa và trong đường ruột. Một số chủng được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ giảm triệu chứng hội chứng ruột kích thích (IBS).
- Streptococcus thermophilus: Vi khuẩn thường được sử dụng trong quá trình lên men sữa chua, giúp chuyển hóa đường lactose trong sữa.
- Saccharomyces boulardii: Một loại nấm men có lợi, được sử dụng trong một số chế phẩm hỗ trợ phòng ngừa và cải thiện tiêu chảy.
- Bacillus subtilis: Vi khuẩn có khả năng tạo bào tử, được sử dụng trong một số sản phẩm bổ sung lợi khuẩn.
Có một số loài vi khuẩn như Lactobacillus và Bifidobacterium được tìm thấy tự nhiên trong ruột kết của con người và được coi là an toàn (không gây bệnh).
4. Cách bổ sung lợi khuẩn từ thực phẩm an toàn
Có thể bổ sung probiotics thông qua một số thực phẩm lên men như sữa chua có chứa lợi khuẩn sống, kefir, kim chi, dưa cải muối và một số sản phẩm lên men khác. Tuy nhiên, không phải thực phẩm lên men nào cũng chứa vi sinh vật sống có lợi, đặc biệt nếu sản phẩm đã qua xử lý nhiệt.
Để nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh, thay vì chỉ bổ sung những thực phẩm này vào chế độ ăn uống, hãy xây dựng một chế độ ăn uống lâu dài giàu các loại chất xơ khác nhau từ trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, các loại hạt và hạt giống hoạt động như prebiotic.
Probiotics có thể hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa nhưng không thay thế thuốc điều trị hoặc chế độ chăm sóc y tế. Người có bệnh lý nền, hệ miễn dịch suy giảm hoặc đang gặp vấn đề tiêu hóa kéo dài nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các sản phẩm bổ sung lợi khuẩn.
