Những năm gần đây, hệ thống y tế Việt Nam được đánh giá là tiếp tục đạt được những thành tựu thần kỳ. Nhiều chỉ số về sức khỏe đã đạt cao hơn so với những nước có cùng thu nhập. Tuy nhiên trong quá trình phát triển, bên cạnh những thuận lợi thì còn không ít vấn đề phải đặt ra, về cơ chế hoạt động của hệ thống y tế còn chậm đổi mới, chưa thoát khỏi cơ chế bao cấp, vai trò của đơn vị sự nghiệp y tế, quản lý nhà nước cũng đang thay đổi. Từ thực tế đó, đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính nhằm phù hợp với sự phát triển chung đang là vấn đề cấp thiết được ngành y tế đặt ra theo Kết luận 42 của Bộ Chính trị khóa X.
Tự chủ, tự chịu trách nhiệm toàn diện
Trong báo cáo Đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính theo Kết luận 42 của Bộ Chính trị khóa X, ông Phạm Lê Tuấn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch tài chính, Bộ Y tế cho biết, việc đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính theo hướng giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm toàn diện để phát huy tính tích cực của các cơ sở y tế, của đội ngũ cán bộ y tế nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, hiệu quả hoạt động. Cụ thể hơn, sẽ phân loại đơn vị sự nghiệp y tế thành 4 nhóm để trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho phù hợp với từng nhóm đơn vị là: Nhóm đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm được toàn bộ kinh phí hoạt động thường xuyên và kinh phí đầu tư phát triển; Nhóm đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm được toàn bộ kinh phí hoạt động thường xuyên; Nhóm đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần kinh phí hoạt động thường xuyên và Nhóm đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ được giao do Nhà nước bảo đảm toàn bộ.
Về cơ chế hoạt động mỗi nhóm đơn vị sẽ có cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính phù hợp để phát huy tính tích cực của đội ngũ cán bộ y tế, nâng cao chất lượng dịch vụ, hiệu quả hoạt động. Các đơn vị được phép mở rộng các họat động dịch vụ cho phù hợp với tinh thần đổi mới, giao tự chủ và được chi trả thu nhập cho lao động theo nguyên tắc thu nhập phải tỷ lệ thuận với năng suất, chất lượng hiệu quả công việc.
 Đổi mới cơ chế tài chính giúp y tế phát triển hơn và bệnh nhân được thụ hưởng nhiều hơn các dịch vụ y tế kỹ thuật cao. |
Gắn đổi mới cơ chế tài chính với lộ trình BHYT toàn dân
Cũng theo ông Phạm Lê Tuấn, trong thời gian vừa qua, Chính phủ đã chỉ đạo để ngành y tế bước đầu thực hiện cơ chế phân bổ ngân sách trực tiếp cho đối tượng thụ hưởng thông qua việc xây dựng và thực hiện cơ chế mua thẻ BHYT cho các đối tượng chính sách xã hội, người cao tuổi, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, trẻ em dưới 6 tuổi và hỗ trợ một phần để mua thẻ BHYT cho người cận nghèo, học sinh, sinh viên.
Đối với các BV, thực hiện phân loại các BV theo các nhóm, xác định và dành một phần ngân sách để cấp cho các BV được ngân sách nhà nước (NSNN) bảo đảm toàn bộ hoặc một phần chi phí hoạt động thường xuyên. Phần ngân sách còn lại sẽ được chuyển sang để hỗ trợ cho các đối tượng thụ hưởng, nhưng không hỗ trợ trực tiếp mà thông qua hỗ trợ toàn bộ hoặc một phần kinh phí để mua thẻ BHYT.
Việc chuyển đổi cơ chế phân bổ ngân sách theo hướng này sẽ tăng được mức đóng BHYT và tăng số đối tượng được hỗ trợ, Nhà nước có điều kiện dành ngân sách để tăng mệnh giá thẻ BHYT cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, trẻ em dưới 6 tuổi và các đối tượng thuộc diện chính sách xã hội khác, có nguồn tài chính để hỗ trợ với mức ngày càng cao cho người cận nghèo, học sinh sinh viên, người làm nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp và các đối tượng có mức sống trung bình khác theo quy định của Luật BHYT và lộ trình thực hiện BHYT toàn dân, mệnh giá thẻ BHYT tương xứng với chi phí, chất lượng dịch vụ y tế và đảm bảo khả năng cân đối quỹ BHYT.
Ưu tiên cho y tế cơ sở
Ðể bảo đảm chất lượng của các DVYT, Bộ Y tế sẽ rà soát và ban hành các quy định, quy trình kỹ thuật, các định mức kinh tế kỹ thuật của ngành; xây dựng các tiêu chí đánh giá mức độ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, các tiêu chí kiểm soát chất lượng dịch vụ y tế; Cơ quan chủ quản phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy chế bệnh viện, các quy định về chuyên môn, y đức và hạn chế việc lạm dụng trong cung cấp dịch vụ y tế. |
Còn đối với các đơn vị, BV có điều kiện thực hiện xã hội hóa, ngân sách chỉ hỗ trợ một phần chi đầu tư, còn lại phải huy động vốn (vay ngân hàng phát triển, các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước...), thực hiện cơ chế này sẽ làm tăng tổng vốn đầu tư cho y tế, sớm đưa các công trình dự án vào sử dụng. Đối với các BV huyện, các BV ở miền núi, vùng khó khăn - nơi có số thu của các dịch vụ, kỹ thuật y tế rất thấp, NSNN tiếp tục bảo đảm kinh phí duy tu, bảo dưỡng cơ sở hạ tầng và một phần tiền lương.
Ngoài ra, dành ngân sách chi thường xuyên ưu tiên cho các đơn vị không có nguồn thu hoặc nguồn thu thấp thuộc các lĩnh vực: YTDP, ATVSTP, DSKHHGĐ để thực hiện các nhiệm vụ được giao.
Giá dịch vụ y tế được xây dựng trên cơ sở tính đúng, tính đủ
Giá viện phí sẽ được thay đổi là giá dịch vụ y tế (DVYT) với nguyên tắc tính đầy đủ chi phí trừ phần Nhà nước đã bảo đảm. Nhà nước bảo đảm khoản nào thì không thu và ngược lại. Xây dựng và ban hành giá DVYT theo nguyên tắc “tính đúng, tính đủ chi phí”, phần nào được Nhà nước đầu tư và đã chi thì không được tính vào giá DVYT (ví dụ như chi đầu tư nhà cửa, trang thiết bị, tiền lương), phần nào Nhà nước không chi (gồm các chi phí trực tiếp cho người bệnh như thuốc, vật tư, hóa chất, điện, nước, xử lý chất thải...) thì phải huy động sự đóng góp của người bệnh, thông qua BHYT và đóng góp trực tiếp của người dân; nhằm bảo đảm phần chi của Nhà nước và đóng góp của dân phải bằng chi phí để thực hiện dịch vụ thì BV mới phát triển được. Từng bước chuyển đổi việc thu theo phí dịch vụ sang thu trọn gói theo ca bệnh, nhóm bệnh.
Ngoài ra giá DVYT cũng cần được kết cấu một phần để chi thù lao, bồi dưỡng chất xám nhằm khuyến khích, thu hút các chuyên gia, thầy thuốc giỏi nhằm thực hiện được nguyên tắc “đãi ngộ đặc biệt” đối với cán bộ y tế mà Nghị quyết 46-NQ/TW đã nêu, cần phải tính cả các chi phí như: chi phí để chi trả chế độ làm đêm, làm thêm giờ, làm theo ca kíp, bồi dưỡng các kíp trực để bảo đảm hoạt động 24 giờ/ngày tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Chi phí để chi trả phụ cấp độc hại, nặng nhọc, nguy hiểm, căng thẳng, tiền công phẫu thuật, thủ thuật cho những người trực tiếp tham gia thực hiện các dịch vụ y tế và chi trả thù lao để khuyến khích cán bộ y tế công tác ở tuyến dưới. Chi phí để trả thù lao, bồi dưỡng chất xám nhằm khuyến khích, thu hút các chuyên gia, thầy thuốc giỏi thực hiện các dịch vụ kỹ thuật cao.
TS - CT