Lợi bất cập hại từ dự án thủy điện

Còn nhớ ngày 29/9/2009, khi đỉnh lũ vùng hạ du sông Vu Gia đạt mức báo động 3 thì cũng là lúc thủy điện A Vương xả lũ để bảo vệ hồ. Tổng cộng thủy điện A Vương xả xuống hạ lưu gấp nhiều lần thông tin mà thủy điện này báo cáo với tỉnh, ngập gần như nhà dân toàn huyện. Lũ “nhân tạo” chồng lên lũ tự nhiên đã khiến mực nước lũ vượt hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1999 đến 1,5m, có nơi vượt đến 2m. Chính cơn lũ bất thường này đã làm cả chính quyền và người dân đều không kịp trở tay gây thiệt hại đáng kể cho chính quyền và nhân dân vùng hạ lưu. Ngay sau bão lũ tan, điều mà rất nhiều người không thể nào ngờ là cả thôn Đại Mỹ (Đại Hưng, huyện Đại Lộc, Quảng Nam) lại bị cát sỏi bồi lấp, có nơi lên tới cả mét. Ông Văn Bá Lý, Bí thư chi bộ thôn Đại Mỹ giọng trầm buồn nhớ lại những thiệt hại: Cơn lũ khiến 8 người chết, 380 người bị thương, 35.000 nhà dân bị ngập nước từ 1 - 4,5m, hơn 13.500 tấn lương thực bị trôi và ngập ướt hư hỏng. Lúc đó, có những gia đình bị chôn toàn bộ nhà cửa, tài sản trong lũ bùn. Muốn vào nhà chỉ còn cách trèo qua cửa sổ vì cửa chính không thể mở được. Anh Phan Văn Thạnh, một hộ dân ở thôn Đại Mỹ, chia sẻ: Nước lũ mang theo gỗ và bùn cát từ thượng nguồn về đánh sập ngôi nhà mà vợ chồng tôi tích góp sau 20 năm nhịn ăn nhịn mặc.

Điều mà người dân vùng hạ du lo ngại nhất là nếu sau này tất cả 33/48 thủy điện tại Quảng Nam đi vào hoạt động, nếu không có cơ chế phối hợp xả lũ mà mạnh ai nấy xả, lúc ấy những hồ chứa nước của các thủy điện phía thượng nguồn giống như những “quả bom nước” treo lơ lửng trên đầu người dân chờ… “thiên nhiên kích nổ”.

Xóa sổ nhiều dự án khôngkhả thi

Trong thời gian qua, các dự án thủy điện vừa và nhỏ đã và đang làm nảy sinh nhiều vấn đề về kinh tế và an sinh xã hội… gây bức xúc trong dư luận. Trước tình hình trên, tỉnh Quảng Nam đã xóa sổ các dự án thủy điện không hiệu quả, có thể tác động xấu đến môi trường…

 

Báo cáo của Sở Công Thương Quảng Nam cho thấy, trước những thực tế trên để bảo vệ rừng và đất của người dân đang sinh sống, UBND tỉnh Quảng Nam đã có quyết định thu hồi và tạm dừng cấp phép 15 dự án thủy điện, vì các dự án thủy điện này không khả thi, gây ngập đất sản xuất của người dân và làm thiệt hại lớn diện tích rừng đầu nguồn.

 

Còn ông Phạm Thanh Lâm - Chi cục trưởng, Chi cục Kiểm lâm Quảng Nam nhấn mạnh: Việc xây dựng thủy điện đồng nghĩa với việc toàn bộ số rừng nằm trong dự án thủy điện bị mất trắng. Bên cạnh đó, người dân được chuyển đi nơi khác tái định cư nhường đất cho thủy điện, nếu dân chuyển đi nơi khác khai hoang “đất rừng” để làm khu tái định cư và đất làm ruộng thì từ đó đất rừng tăng diện tích bị tàn phá lên gấp đôi. Cuối cùng các dự án thủy điện chỉ toàn là “hút” hết đất rừng…

Không thể phủ nhận những lợi ích từ các thủy điện tại Quảng Nam, vừa khai thác tốt tiềm năng khu vực này vừa góp phần cung cấp điện cho cả nước. Tuy nhiên, việc phát triển thủy điện theo kiểu… “phủ sóng” như ở Quảng Nam hiện nay cần phải cẩn trọng, nếu không sẽ trở thành mối đe dọa khôn lường đối với rừng núi và đồng bào vùng hạ du.

Phóng sự của: TRƯƠNG HỒNG PHONG