Thông tin được Văn phòng Chương trình F-35 (JPO) xác nhận, cho thấy những khó khăn trong quá trình triển khai gói nâng cấp Block 4 vẫn chưa được giải quyết và đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ bàn giao máy bay.
Máy bay F-35 của Mỹ. (Nguồn: EAT)
Theo Trung tướng Gregory Masiello, Giám đốc Văn phòng Chương trình F-35, Thủy quân lục chiến Mỹ đã tiếp nhận 6 chiếc F-35 không được trang bị radar AN/APG-85 theo tiêu chuẩn mới. Ông không nêu rõ biến thể của các máy bay, nhưng nhiều nguồn tin cho biết đây là các tiêm kích F-35B.
Thay vì lắp radar, phần mũi máy bay được gắn các khối đối trọng nhằm bảo đảm trọng tâm và đặc tính bay. Điều đó đồng nghĩa những chiếc F-35 này vẫn có thể cất cánh và huấn luyện cơ bản, nhưng chưa đủ khả năng thực hiện các nhiệm vụ tác chiến.
Thông tin trên xuất hiện chỉ vài tháng sau khi nhiều báo cáo hồi tháng 2/2026 cho rằng, quân đội Mỹ đã bắt đầu tiếp nhận các máy bay F-35 không có radar từ giữa năm 2025.
Radar AN/APG-85 bị chậm tiến độ nhiều năm
Radar AN/APG-85 là một trong những thành phần quan trọng nhất của chương trình nâng cấp Block 4 dành cho F-35. Đây là radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) sử dụng công nghệ Gallium Nitride (GaN), được kỳ vọng mang lại công suất phát lớn hơn, khả năng phát hiện mục tiêu tốt hơn và hiệu suất vượt trội so với radar AN/APG-81 đang được sử dụng trên toàn bộ các biến thể F-35 hiện nay.
Theo kế hoạch ban đầu, những chiếc F-35 đầu tiên sử dụng AN/APG-85 sẽ được bàn giao từ năm 2025. Tuy nhiên, quá trình phát triển và thử nghiệm gặp nhiều khó khăn kỹ thuật khiến thời điểm bàn giao bị lùi đến ít nhất năm 2028.
Một trong những nguyên nhân chính là radar mới tiêu thụ điện năng lớn hơn nhiều và đòi hỏi hệ thống làm mát phức tạp hơn, khiến việc chứng nhận và thử nghiệm kéo dài hơn dự kiến.
Các báo cáo mới nhất cũng cho biết Không quân và Hải quân Mỹ nhiều khả năng sẽ tiếp tục nhận những chiếc F-35 không có radar vào cuối năm 2026.
Vì sao không thể lắp radar cũ?
Nhiều người đặt câu hỏi vì sao Lockheed Martin không tạm thời lắp radar AN/APG-81 cũ để bàn giao máy bay.
Theo các thông tin được công bố, điều này không khả thi vì các máy bay thuộc lô sản xuất Lot 17 đã được thiết kế lại phần mũi để tối ưu riêng cho radar AN/APG-85. Cấu trúc bên trong, vị trí lắp đặt và các yêu cầu kỹ thuật đều không còn tương thích với radar thế hệ cũ.
Do đó, khi radar AN/APG-85 chưa sẵn sàng, các máy bay chỉ có thể rời dây chuyền sản xuất với khoang radar để trống và được thay thế bằng các khối đối trọng nhằm bảo đảm cân bằng khi bay.
Tạp chí Air & Space Forces Magazine cho biết, Bộ Quốc phòng Mỹ mua radar theo các hợp đồng riêng biệt. Vì vậy, Northrop Grumman – đơn vị sản xuất radar, là bên chịu trách nhiệm về việc chậm tiến độ, chứ không phải Lockheed Martin, nhà thầu chế tạo máy bay.
Văn phòng Chương trình F-35 cũng thừa nhận Bộ Quốc phòng Mỹ, Lockheed Martin và các quân chủng đã lựa chọn phương thức sản xuất "đồng thời", tức vừa chế tạo hàng loạt máy bay vừa phát triển các nâng cấp Block 4. Cách làm này giúp tăng tốc độ bàn giao F-35 nhưng cũng chấp nhận rủi ro rằng máy bay có thể hoàn thiện trước khi các hệ thống mới sẵn sàng.
F-35 vẫn bay được nhưng chưa đủ khả năng chiến đấu
Việc thiếu radar khiến những chiếc F-35 mới chỉ có thể phục vụ huấn luyện bay cơ bản. Chúng chưa đủ năng lực để thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu hoặc các bài huấn luyện chiến thuật nâng cao, do thiếu cảm biến quan trọng nhất để phát hiện và theo dõi mục tiêu.
Block 4 được xem là gói nâng cấp toàn diện nhất của F-35, nhằm duy trì ưu thế của dòng tiêm kích này trước các hệ thống phòng không hiện đại, máy bay tàng hình và các phương tiện tác chiến điện tử trong nhiều năm tới.
Thế nhưng, chương trình Block 4 liên tục chậm tiến độ và đội chi phí, bất chấp nhiều nỗ lực đẩy nhanh quá trình phát triển.
Bên cạnh vấn đề radar, chương trình F-35 còn phải đối mặt với những đánh giá không tích cực về khả năng sẵn sàng chiến đấu. Theo báo cáo công bố ngày 11/6/2026 của Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO), tỷ lệ "hoàn thành đầy đủ nhiệm vụ" của cả 3 biến thể F-35 đã giảm từ 38% trong năm tài chính 2021 xuống còn 25% vào năm tài chính 2025.
Trong cùng giai đoạn, tỷ lệ máy bay có thể thực hiện ít nhất một nhiệm vụ được giao cũng giảm từ 67% xuống còn 44%.
GAO cho biết, F-35A của Không quân Mỹ có tỷ lệ sẵn sàng cao nhất trong 3 biến thể, nhưng kết quả vẫn thấp hơn kỳ vọng. Hai biến thể F-35B của Thủy quân lục chiến và F-35C của Hải quân còn đạt mức thấp hơn.
Mặc dù Văn phòng Chương trình F-35 không đồng tình với phương pháp đánh giá của GAO, cơ quan này cũng không trực tiếp bác bỏ các số liệu được công bố.
Chi phí bảo dưỡng tiếp tục tăng
Các quan chức JPO thừa nhận, chương trình F-35 trong nhiều năm qua ưu tiên mua thêm máy bay hơn là đầu tư đầy đủ cho hệ thống bảo dưỡng và sửa chữa. Theo GAO, nếu không có những thay đổi lớn, việc mở rộng quy mô phi đội sẽ khiến hệ thống bảo đảm kỹ thuật vốn đã chịu áp lực càng trở nên quá tải.
Bộ Quốc phòng Mỹ hiện đang đề nghị bổ sung 13,7 tỷ USD nhằm cải thiện khả năng bảo đảm kỹ thuật cho toàn bộ phi đội F-35.
Bên cạnh đó, sáng kiến "Thiết lập lại giải pháp hỗ trợ toàn cầu" được triển khai nhằm nâng cao tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu của F-35 cũng sẽ tiêu tốn thêm hàng tỷ USD trong giai đoạn từ năm tài chính 2026 đến 2031.
GAO cảnh báo kế hoạch này vẫn tồn tại nhiều rủi ro, trong đó các quân chủng trực tiếp khai thác F-35 sẽ phải tự cân đối nguồn ngân sách để chi trả.
Không quân Mỹ cho biết có thể đáp ứng các khoản chi đối với F-35A, trong khi Hải quân và Thủy quân lục chiến cảnh báo những ưu tiên ngân sách khác có thể làm hạn chế nguồn lực dành cho F-35B và F-35C.
Theo kế hoạch ban đầu, toàn bộ 66 năng lực của Block 4 sẽ được hoàn thành trong năm 2026. Sau đó, thời hạn được lùi sang năm 2029. Báo cáo của GAO năm 2025 nhận định Lockheed Martin nhiều khả năng sẽ không thể hoàn tất ngay cả một phần trong số 66 năng lực này trước năm 2031.
Báo cáo thường niên của Văn phòng Giám đốc Thử nghiệm và Đánh giá Hoạt động (DOT&E) cũng cho rằng, chương trình chưa cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong việc phát triển và thử nghiệm phần mềm mới. Theo DOT&E, các cuộc thử nghiệm vận hành chuyên biệt đối với cấu hình TR-3 chỉ có thể bắt đầu từ giữa hoặc cuối năm tài chính 2026, chậm khoảng hai năm so với thời điểm các máy bay đầu tiên được bàn giao.
Việc bàn giao những chiếc F-35 không có radar tiếp tục làm gia tăng áp lực đối với chương trình tiêm kích đắt đỏ nhất thế giới. Trong bối cảnh các gói nâng cấp Block 4 và TR-3 liên tục chậm tiến độ, chi phí vòng đời của F-35 hiện đã vượt 2.000 tỷ USD.
Bên cạnh những khó khăn kỹ thuật, chương trình còn phải đối mặt với các thách thức về tài chính và tiến độ, trong khi một số khách hàng quốc tế đã cân nhắc hoặc điều chỉnh kế hoạch mua sắm.
