Nếu tiêu thụ thường xuyên các loại đồ uống có đường trong thời gian dài, chúng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ và làm tăng nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ thông qua nhiều cơ chế khác nhau.
Thường xuyên uống đồ uống có đường có thể làm tăng nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ. (Ảnh: EW)
Theo Maggie Moon, chuyên gia dinh dưỡng chuyên về sức khỏe não bộ, đồ uống có đường không nhất thiết trực tiếp gây ra chứng sa sút trí tuệ. Việc tiêu thụ quá nhiều trong thời gian dài có thể làm trầm trọng thêm những yếu tố nguy cơ đã được xác định, chẳng hạn như huyết áp cao, tiểu đường và bệnh tim mạch.
Các chuyên gia cho rằng mối liên hệ này có thể xuất phát từ ảnh hưởng của đường đối với quá trình điều hòa đường huyết, sức khỏe mạch máu và chất lượng tổng thể của chế độ ăn uống.
Đồ uống có đường có thể khiến lượng đường trong máu tăng nhanh, đặc biệt khi được sử dụng thường xuyên. Chuyên gia dinh dưỡng Diana Dibblee giải thích rằng, đường trong những loại đồ uống này tồn tại dưới dạng lỏng và thường không đi kèm protein, chất xơ hay chất béo với lượng đủ để làm chậm quá trình hấp thụ. Vì vậy, đường có thể nhanh chóng đi vào máu sau khi uống.
Thỉnh thoảng sử dụng đồ uống có đường không nhất thiết gây ra vấn đề nghiêm trọng, nhưng khi lượng đường trong máu liên tục tăng cao, cơ thể có thể dần phát triển tình trạng kháng insulin.
Insulin là hormone giúp vận chuyển đường từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi các tế bào phản ứng kém hơn với hormone này, cơ thể phải gặp nhiều khó khăn hơn trong việc kiểm soát đường huyết. Tình trạng kháng insulin kéo dài có thể góp phần dẫn đến bệnh tiểu đường type 2.
Điều này cũng có ý nghĩa đối với sức khỏe não bộ. Theo Dibblee, não cần các tín hiệu insulin để hỗ trợ những quá trình liên quan đến việc sử dụng năng lượng và ghi nhớ. Khi các quá trình này bị gián đoạn, chức năng não có thể chịu ảnh hưởng. Bên cạnh đó, những biến chứng liên quan đến bệnh tiểu đường cũng có thể làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.
Ủy ban Lancet về phòng ngừa, can thiệp và chăm sóc chứng sa sút trí tuệ năm 2024, đã xác định bệnh tiểu đường là một trong những yếu tố nguy cơ có thể tác động để giảm nguy cơ mắc bệnh.
Một nghiên cứu quy mô lớn được thực hiện năm 2023 cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiêu thụ nhiều đồ uống có đường và nguy cơ sa sút trí tuệ. Cụ thể, những người uống hơn hai loại đồ uống có đường mỗi ngày có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với những người không sử dụng. Kết quả này cho thấy mối liên hệ thống kê, chứ chưa chứng minh đồ uống có đường trực tiếp gây ra chứng sa sút trí tuệ.
Gây ảnh hưởng đến các mạch máu nuôi não
Não bộ cần được cung cấp oxy và chất dinh dưỡng liên tục để duy trì hoạt động. Hệ thống mạch máu khỏe mạnh đóng vai trò thiết yếu trong quá trình này, bất kỳ yếu tố nào làm tổn thương mạch máu cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng não.
Theo Dibblee, việc tiêu thụ nhiều đồ uống có đường trong thời gian dài có liên quan đến tăng cân, béo phì và huyết áp cao. Những tình trạng này có thể làm tổn thương mạch máu, khiến thành mạch trở nên kém đàn hồi hoặc làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.
Khi các mạch máu cung cấp máu cho não bị tổn thương, quá trình lưu thông máu và cung cấp oxy có thể bị ảnh hưởng. Tình trạng này có khả năng góp phần gây suy giảm nhận thức, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc một số dạng sa sút trí tuệ.
Béo phì và huyết áp cao cũng là những yếu tố nguy cơ đã được công nhận đối với chứng sa sút trí tuệ. Do đó, hạn chế đồ uống có đường có thể là một phần trong chiến lược bảo vệ sức khỏe tim mạch và não bộ về lâu dài.
Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng cần thêm nghiên cứu để xác định liệu đồ uống có đường có trực tiếp làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ hay không. Những bằng chứng hiện có chủ yếu cho thấy mối liên hệ giữa thói quen tiêu thụ loại đồ uống này với các yếu tố nguy cơ liên quan.
Làm giảm lượng thực phẩm có lợi cho não bộ trong chế độ ăn
Không chỉ ảnh hưởng đến đường huyết và mạch máu, đồ uống có đường còn có thể tác động gián tiếp đến sức khỏe não bộ bằng cách thay thế những lựa chọn giàu dinh dưỡng hơn.
Maggie Moon cho biết chất lượng tổng thể của chế độ ăn uống có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ chức năng não và hạn chế suy giảm nhận thức. Đồ uống có đường cung cấp thêm calo nhưng thường không mang lại nhiều dưỡng chất thiết yếu. Nếu được sử dụng thường xuyên, chúng có thể khiến một người tiêu thụ ít hơn các thực phẩm có lợi cho sức khỏe.
Một số nghiên cứu cho thấy những người hấp thụ nhiều đường bổ sung, bao gồm đường từ đồ uống, thường có chế độ ăn kém cân bằng hơn và tiêu thụ ít thực phẩm giàu dinh dưỡng hơn.
Điều này có thể làm giảm lượng chất chống oxy hóa, polyphenol và axit béo omega-3 mà cơ thể nhận được. Đây là những thành phần có trong nhiều thực phẩm có lợi cho não bộ, như quả mọng, rau lá xanh, các loại hạt và cá.
