1. Bỏ bữa có thể gây hạ đường huyết nguy hiểm
Thức ăn, đặc biệt là nhóm thực phẩm chứa carbohydrate (chất bột đường), cung cấp glucose cho cơ thể. Khi người bệnh bỏ bữa, lượng glucose từ thức ăn đưa vào cơ thể giảm. Trong khi đó, một số thuốc điều trị đái tháo đường vẫn tiếp tục làm giảm đường huyết hoặc kích thích tuyến tụy tiết insulin.
Sự mất cân đối giữa lượng thức ăn đưa vào và tác dụng của thuốc có thể khiến đường huyết hạ quá mức. Nguy cơ này không giống nhau ở tất cả người bệnh mà phụ thuộc vào loại thuốc, liều dùng, thời điểm uống hoặc tiêm thuốc và tình trạng sức khỏe.
Hạ đường huyết được xác định khi glucose máu dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L). Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, hồi hộp, tim đập nhanh, chóng mặt hoặc lú lẫn. Nếu đường huyết tiếp tục giảm, người bệnh có thể co giật, mất ý thức và cần người khác trợ giúp.
2. Ứng phó thế nào nếu lỡ bỏ bữa?
2.1. Người dùng insulin
Khi thay đổi giờ ăn hoặc bỏ bữa, người bệnh đái tháo đường cần thực hiện đúng chỉ định của bác sĩ. Ảnh: AI.
Insulin là thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết, đặc biệt khi người bệnh tiêm insulin tác dụng nhanh hoặc insulin dùng trong bữa ăn nhưng lại bỏ ăn, ăn ít hơn dự kiến hoặc ăn muộn. Với insulin nền, thuốc có tác dụng duy trì mức insulin trong cơ thể giữa các bữa ăn và khi ngủ. Vì vậy, việc bỏ một bữa không đồng nghĩa với việc người bệnh có thể tự ý bỏ mũi insulin nền. Đặc biệt, người mắc đái tháo đường type 1 không được tự ý ngừng insulin nền vì có nguy cơ nhiễm toan ceton.
Người dùng insulin trộn sẵn cũng cần thận trọng vì loại thuốc này có cả thành phần tác dụng nhanh và thành phần tác dụng kéo dài. Khi thay đổi giờ ăn hoặc bỏ bữa, người bệnh cần thực hiện đúng chỉ định của bác sĩ.
2.2. Người dùng sulfonylurea và meglitinide
Các thuốc như gliclazide, glimepiride, glibenclamide thuộc nhóm sulfonylurea, có tác dụng kích thích tuyến tụy tiết insulin. Tác dụng này có thể tiếp tục ngay cả khi người bệnh ăn ít hoặc bỏ bữa, làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.
Meglitinide, điển hình là repaglinide, cũng kích thích tiết insulin nhưng thường được sử dụng gắn với bữa ăn. Với repaglinide, hướng dẫn sử dụng thường yêu cầu bỏ liều tương ứng nếu bỏ bữa. Tuy nhiên, người bệnh cần làm theo đúng hướng dẫn của bác sĩ và tờ hướng dẫn của thuốc đang dùng, không tự áp dụng nguyên tắc này cho các thuốc khác.
2.3. Một số nhóm thuốc khác
Metformin, thuốc ức chế DPP-4, thuốc đồng vận thụ thể GLP-1, thuốc ức chế SGLT2 và một số nhóm thuốc khác thường ít gây hạ đường huyết khi sử dụng đơn độc. Tuy nhiên, nguy cơ có thể tăng lên khi phối hợp với insulin hoặc sulfonylurea.
Riêng thuốc ức chế SGLT2 cần lưu ý một nguy cơ khác là nhiễm toan ceton. Tình trạng này có thể xuất hiện khi người bệnh nhịn ăn kéo dài, ăn quá ít carbohydrate, mất nước hoặc mắc bệnh cấp tính. Người bệnh có thể buồn nôn, nôn, đau bụng, mệt nhiều hoặc thở nhanh, sâu. Đáng chú ý, nhiễm toan ceton vẫn có thể xảy ra dù đường huyết không tăng quá cao. Khi có những biểu hiện nghi ngờ, cần đi khám cấp cứu.
3. Người bệnh cần làm gì khi không thể ăn đúng giờ?
Người bệnh đái tháo đường nên duy trì giờ ăn tương đối ổn định và trao đổi với bác sĩ về cách sử dụng thuốc trong những tình huống phải bỏ bữa, ăn muộn, nhịn ăn để làm xét nghiệm hoặc khi bị ốm.
Một số nguyên tắc cần lưu ý:
- Không tự ý bỏ hoặc thay đổi liều thuốc: Đặc biệt với insulin nền ở người mắc đái tháo đường type 1. Việc điều chỉnh insulin bữa ăn, insulin trộn sẵn hoặc thuốc kích thích tiết insulin cần căn cứ vào loại thuốc và kế hoạch điều trị cụ thể.
- Theo dõi đường huyết: Khi ăn uống thất thường, mắc bệnh hoặc có biểu hiện nghi hạ đường huyết, người bệnh cần tăng cường theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Chuẩn bị nguồn đường hấp thu nhanh: Người có nguy cơ hạ đường huyết nên mang theo viên glucose hoặc nguồn carbohydrate hấp thu nhanh để xử trí khi cần.
- Chú ý dấu hiệu bất thường khi dùng thuốc SGLT2: Nếu buồn nôn, nôn, đau bụng, mệt nhiều hoặc thở nhanh, sâu, cần đi khám ngay, nhất là khi đang ăn uống kém hoặc mất nước.
Lưu ý, nếu đường huyết dưới 70 mg/dL và người bệnh còn tỉnh, có thể nuốt an toàn, cần dùng khoảng 15 g carbohydrate hấp thu nhanh, chẳng hạn viên glucose theo hàm lượng tương ứng hoặc nước đường. Sau 15 phút, kiểm tra lại đường huyết; nếu vẫn dưới 70 mg/dL, tiếp tục xử trí và kiểm tra lại. Người bệnh không nên dùng chocolate hoặc thực phẩm nhiều chất béo để xử trí ban đầu vì đường hấp thu chậm hơn.
Trường hợp người bệnh bất tỉnh, co giật hoặc không thể nuốt an toàn, người xung quanh tuyệt đối không cho ăn, uống vì có thể gây sặc. Cần gọi cấp cứu; nếu có glucagon và được hướng dẫn sử dụng, có thể dùng thuốc trong khi chờ hỗ trợ y tế.
Xem thêm video đang được quan tâm:
Cảnh báo những dấu hiệu nhận biết sớm bệnh đái tháo đường.
