Sau chiến thắng bất ngờ của Thủ tướng David Cameron trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 07/05/2015, EU hiện đang đứng trước nguy cơ buông tay để nước Anh ra khỏi khối này, một khả năng được báo chí mệnh danh là “Brexit”.
Sau khi chắc chắn là sẽ nắm quyền thêm nhiệm kỳ thứ hai, ông Cameron xác nhận là ông sẽ thực hiện lời hứa tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về việc nước Anh có tiếp tục ở trong EU hay không từ đây đến năm 2017. Thật ra thì theo lời của một quan chức cao cấp Ủy ban châu Âu, không chắc là đa số dân Anh bỏ phiếu cho việc rời khỏi EU. Vấn đề là xem ông David Cameron sẽ đòi thương lượng những gì để đổi lấy việc nước Anh tiếp tục là thành viên của EU. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jean-Claude Juncker đã nói trước là ông sẵn sàng chấp nhận những sửa đổi nhỏ trong các hiệp ước của châu Âu. Nhưng ông dứt khoát loại trừ mọi sửa đổi quan trọng, nhất là liên quan đến quyền tự do đi lại bên trong khối EU.
Thủ tướng Đức từng dọa loại Anh khỏi EU.
Một nhà ngoại giao châu Âu ở Bruxelles tuyên bố rằng: “Người Anh sẽ sai lầm nếu nghĩ rằng các đối tác của họ sẵn sàng trả giá cao để giữ họ lại, nhất là nếu cái giá này làm mất đi ý nghĩa của dự án châu Âu hợp nhất”. Một nhà ngoại giao châu Âu khác thì cho rằng nguy cơ “Brexit” đã giảm đi nhiều bởi vì ông Cameron nay đã hoàn toàn được công nhận tính chính đáng và vị thế của ông trong đảng đã được củng cố. Nhưng nhà ngoại giao này cảnh báo rằng các đối tác của châu Âu sẽ phải tính toán cái giá phải trả để giữ nước Anh lại vì việc nước này ra đi sẽ là một tai họa. Cũng theo nhà ngoại giao này, các đối tác châu Âu phải chấp nhận xét lại một số điều khoản trong các hiệp ước để Thủ tướng Cameron có thể thuyết phục cử tri Anh bỏ phiếu thuận cho việc ở lại trong EU. Nhưng sẽ không có chuyện sửa đổi những hiệp ước căn bản như Hiệp ước Schengen liên quan đến quyền tự do đi lại của công dân châu Âu hay hiệp ước về thị trường duy nhất.
Ông Cameron đã yêu cầu cải tổ toàn diện EU, trả lại cho các nước thành viên một số thẩm quyền, đặc biệt là về chính sách ngoại giao châu Âu, chính sách nông nghiệp chung và chính sách năng lượng. Nói chung, theo các nhà phân tích, 2 năm tới đây sẽ là thời gian mặc cả gay go giữa các đối tác châu Âu với Thủ tướng Cameron. Theo một cuộc khảo sát mới được tổ chức bởi Populus, người dân Anh hiện vẫn chưa thể đưa ra một quyết định dứt khoát về “Brexit”. Kết quả của cuộc điều tra cho thấy, 39% số người được hỏi có mong muốn Anh rời khỏi EU, trong khi đó, có 40% người dân muốn nước này tiếp tục ở lại trong Liên minh. Theo ý kiến của một số chuyên gia, việc Anh rời khỏi EU có lẽ khó xảy ra. Richard Buxton - Chủ tịch Công ty Old Mutual Global Investors cho rằng: “Kết quả của cuộc bầu cử này chỉ cho thấy một điều, đó là người dân Anh vốn dĩ luôn dè dặt khi đưa ra quyết định. Tôi sẽ không lo lắng về việc Anh rời khỏi EU”. William Hill Plc - Hãng môi giới lớn nhất nước Anh nhận định, khả năng Anh tiếp tục ở lại EU là khoảng 60% bởi theo họ, cả Đảng Lao động và Đảng Dân chủ tại nước này đều phản đối ý kiến rời khỏi khu vực đồng euro.
Vì sao Anh lại muốn rời khỏi EU sau hơn 40 năm gia nhập? Câu trả lời nằm ở sự phát triển èo uột trong những năm gần đây của khối này. Sự quản lý không vững chắc, các chính sách ngặt nghèo, các vấn đề toàn cầu như di cư, nhập cư, căn bệnh trầm kha về kinh tế khiến cho Anh lưỡng lự. Đó là còn chưa kể đến sự sụt giảm đáng kể về vị thế và tiếng nói của người Anh trong khối này. Đối với châu Âu, nước Anh cũng luôn là nước có vị trí ở châu Âu. Nhưng vì lợi ích của riêng nước Anh nên nước này không tham gia một số các định chế của châu Âu. Vì không tham gia khu vực đồng tiền chung nên cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu từ năm 2009, nước Anh lại đứng ra bên ngoài thay vì cùng nhau tham gia xây dựng lại EU. Chính vì cái chủ nghĩa biệt lập của Anh như thế cho nên vị trí, vai trò của nước Anh ở EU là không lớn.
Cho tới nay Anh quốc vẫn là một thành viên “cá biệt” trong EU. Thứ nhất, Anh không phải là thành viên Hiệp ước Schengen, bao gồm 22 nước Liên hiệp và 4 nước không phải là thành viên (Na Uy, Thụy Sĩ, Iceland và Liechtenstein). Thứ hai, nước này cũng không sử dụng đồng tiền chung euro, mà vẫn giữ đồng bảng Anh. Thứ ba, Anh được hưởng một số ngoại lệ trong các lĩnh vực hợp tác, như về cảnh sát và tư pháp.
(Theo AFP, Bloomberg)
Quỳnh Diệp
