Chuyến công du Trung Quốc 3 ngày của Thủ tướng Putin dường như là một chuyến đi thành công nếu chỉ xét trên bình diện hợp tác kinh tế. Nhiều hợp đồng trị giá hàng tỷ đô - la đã được ký kết. Tuy vậy, liệu đây có phải là bước khởi đầu cho một sự hợp tác lâu dài?
Chuyến viếng thăm của ông Putin diễn ra trong bối cảnh mà theo dự tính, trong năm 2009, nước Nga sẽ mất 7,5% GDP. Trong khi đó, trong cuộc gặp gỡ G20 mới diễn ra cuối tháng 9 vừa qua, Trung Quốc nổi lên như một nền kinh tế đang vượt qua khủng hoảng một cách vững chắc. Đặc biệt, quỹ dự trữ ngoại tệ khổng lồ của Trung Quốc cũng là cái đích mà nhiều nước muốn lôi kéo. Nước Nga có một nguồn tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là dầu mỏ và khí đốt khổng lồ, trong khi đó, Trung Quốc lại là nước luôn luôn trong tình trạng "khát năng lượng", một điều quá dễ hiểu và bình thường đối với một nền kinh tế tăng trưởng mạnh như Trung Quốc. Đó là tất cả những điều kiện hết sức thuận lợi để hai siêu cường xích lại gần nhau hơn nữa.
 Còn quá sớm để nói về môt mối liên minh Nga - Trung. Ảnh: AFP |
Nhìn rộng ra, còn có rất nhiều yếu tố khiến cho hai quốc gia khổng lồ này "cần đến nhau". Trước hết là vấn đề địa chính trị. Cả Nga và Trung Quốc đều là những quốc gia phải đối phó với vấn đề chủ nghĩa ly khai, đặc biệt là với chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo. Đó chính là lý do khiến cho hai quốc gia này phải đứng ra khởi xướng Tổ chức an ninh và hợp tác Thượng Hải với 6 thành viên gồm Nga, Trung Quốc, Kazakhstan, Kirghizstan, Tadjikistan và Uzbekistan. Nga và Trung Quốc cũng có chung quan điểm trong nhiều hồ sơ quốc tế như CHDCND Triều Tiên, Iran hay Iraq. Sâu xa hơn nữa, mặc dù có một giai đoạn đứt đoạn trong những thập niên 60, 70 và 80 của thế kỷ XX nhưng từ khởi thủy, Liên Xô và Cộng hòa dân chủ nhân dân Trung Hoa vốn là những nước cùng trong khối xã hội chủ nghĩa. Chính vì vậy nên ngay sau giai đoạn Liên Xô, mối quan hệ giữa Liên bang Nga và Trung Quốc đã ấm lên nhanh chóng. Có thể nói, Nga là nước mà Trung Quốc đã hoàn tất sớm nhất các vấn đề liên quan đến đường biên giới chung. Và sau đó là một thời kỳ mà những mối quan hệ hợp tác liên tục phát triển.
Trong bối cảnh đó, chuyến viếng thăm Trung Quốc của Thủ tướng Nga Putin đã diễn ra một cách tốt đẹp. Hàng loạt các hợp đồng kinh tế và thỏa thuận kinh tế đã được ký kết mà theo các nguồn tin khác nhau, trị giá có thể lên tới 3,5 tỷ đô - la. Những cuộc đàm phán về vấn đề cung cấp khí đốt bị gián đoạn từ năm 2006 đã được nối lại. Một hiệp định khung đã được ký kết. Nga sẽ cung cấp mỗi năm hàng chục tỷ mét khối khí đốt. Mối quan hệ tài chính giữa các thiết chế tài chính của hai nước cũng đã được định hình. Nguồn tín dụng trị giá 500 triệu đô - la sẽ được chảy từ một số ngân hàng Trung Quốc vào các ngân hàng Nga. Đồng thời, hai nước cũng thỏa thuận sẽ thông báo cho nhau về các vụ thử hỏa tiễn đạn đạo tiến hành trên lãnh thổ nước mình. Ngoài ra, theo các nguồn thạo tin, rất nhiều khả năng Nga sẽ bán chiến hạm có hỏa tiễn cho Trung Quốc. Đó là những bước tiến quan trọng trong mối quan hệ giữa hai nước lớn.
Vậy thì liệu có thể nói đến một mối quan hệ hợp tác chiến lược toàn diện, một liên minh lâu dài trên tất cả mọi lĩnh vực giữa hai nước? Chắc chắn mọi sự sẽ chỉ có thể tiến triển theo chiều hướng tốt. Dẫu vậy, sẽ là quá sớm để nói về một hợp tác chiến lược toàn diện lâu dài. Trước hết, thể chế chính trị của nước Nga không giống với Trung Quốc và bất cứ bước đi nào của chính quyền cũng sẽ gặp phải những tiếng nói từ phía đối lập mà trong đó, có cả những người theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan. Nga cũng không phải là một đối tác mà Trung Quốc có thể áp dụng những công thức hợp tác vốn đã được áp dụng với nhiều nước trên thế giới chẳng hạn như mô hình Trung Quốc đầu tư vốn và các doanh nghiệp Trung Quốc sẽ trúng thầu các dự án tại những nước nhận được tiền đầu tư. Hơn nữa, với tư cách là hai cường quốc, không thể tránh khỏi, có những sự cạnh tranh nhất định giữa hai quốc gia trong một số lĩnh vực từ công nghệ vũ trụ đến công nghệ quốc phòng. Trong khuôn khổ chuyến công du của ông Putin đến Trung Quốc vừa qua, những thỏa thuận hợp tác được ký kết chủ yếu là trong lĩnh vực kinh tế. Những hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng còn khá khiêm tốn. Tất nhiên, đây cũng có thể là "tính toán" riêng của cả hai quốc gia khi mà một bên có thể tự tin vào khả năng tự túc về vũ khí của chính mình đồng thời cũng không có nhu cầu phát triển quốc phòng quá "nóng". Dẫu vậy, vẫn không thể phủ nhận là ít nhất, trong khoảng vài ba năm vừa qua, việc chuyển giao những vũ khí tối tân nhất của Nga cho Trung Quốc đã có sự chững lại, trong khi đó quan hệ hợp tác quốc phòng giữa Nga và Ấn Độ vẫn liên tục diễn ra. Theo một nguồn tin của báo Ấn Độ Times of India, trong mấy ngày tới đây Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ sẽ sang thăm Matxcơva và trong chương trình nghị sự của ông này và người đồng nghiệm Nga, sẽ có việc thỏa thuận cho hàng loạt dự án công nghệ quốc phòng giữa hai nước liên quan tới những vũ khí tối tân như máy bay tiêm kích Su 30 MKI hay các loại hỏa tiễn. Với tất cả những yếu tố đó, chắc chắn sẽ còn là quá sớm để nói về một mối quan hệ liên minh giữa hai nước như dưới thời Liên Xô trước đây.
Lương Xuân Hà