Trong nhịp sống hiện đại, nhiều người dành phần lớn thời gian ngồi làm việc, di chuyển bằng ô tô, xe máy hoặc sử dụng thang máy. Việc thiếu vận động kéo dài được xem là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh tim mạch. Tuy nhiên, không phải ai cũng có điều kiện dành hàng giờ mỗi ngày để tập thể dục. Những nghiên cứu gần đây cho thấy một hoạt động đơn giản như leo cầu thang có thể mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe tim mạch, ngay cả khi được thực hiện trong thời gian ngắn.
1. Người thường xuyên leo cầu thang có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch thấp hơn 39%
Một phân tích tổng hợp được công bố trên tạp chí American Journal of Cardiovascular Drugs đã đưa ra những kết quả đáng chú ý về lợi ích của việc leo cầu thang đối với sức khỏe.
Nhóm nghiên cứu tại Anh đã tổng hợp dữ liệu từ 9 nghiên cứu với tổng cộng 480.479 người tham gia. Các nghiên cứu đánh giá mối liên hệ giữa thói quen leo cầu thang với nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tử vong. Kết quả cho thấy, những người có thói quen leo cầu thang có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch thấp hơn khoảng 39% so với nhóm đối chứng. Nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân cũng thấp hơn khoảng 24%.
Người ít vận động có thể bắt đầu bằng việc leo cầu thang với tốc độ vừa phải và tăng dần theo thể trạng. Ảnh minh họa AI.
Các nhà nghiên cứu còn ghi nhận mối liên hệ giữa leo cầu thang với nguy cơ mắc một số bệnh lý tim mạch thấp hơn, bao gồm nhồi máu cơ tim, đột quỵ và suy tim. Đáng chú ý, những lợi ích này được ghi nhận từ một hoạt động rất phổ biến trong đời sống hằng ngày, không đòi hỏi dụng cụ tập luyện chuyên biệt.
Tuy nhiên, đây chủ yếu là bằng chứng quan sát. Kết quả không có nghĩa cứ leo cầu thang sẽ trực tiếp làm giảm 39% nguy cơ tử vong do tim mạch ở mọi người. Những người thường xuyên leo cầu thang có thể đồng thời duy trì nhiều thói quen sống lành mạnh khác.
Dù vậy, kết quả nghiên cứu tiếp tục củng cố nhận định rằng tăng cường vận động trong sinh hoạt thường ngày có thể góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch.
2. Nghiên cứu mới tiết lộ lợi ích bất ngờ của việc leo cầu thang đối với tim mạch
Không chỉ các nghiên cứu theo dõi dài hạn, một thử nghiệm lâm sàng công bố trên tạp chí Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases cũng ghi nhận tác động tích cực của những đợt leo cầu thang ngắn.
Nghiên cứu được thực hiện tại Hàn Quốc với 24 nam giới trẻ ít vận động, có tình trạng béo phì theo tiêu chuẩn được sử dụng trong nghiên cứu. Những người tham gia được chia thành hai nhóm. Nhóm can thiệp thực hiện chương trình leo cầu thang cường độ mạnh trong 4 tuần, với tần suất 5 ngày mỗi tuần.
Mỗi buổi tập bắt đầu bằng 3 phút khởi động, tiếp theo là 3 đợt leo cầu thang nhanh, mỗi đợt kéo dài 20 giây, xen giữa là 2 phút phục hồi. Như vậy, tổng thời gian leo cầu thang cường độ mạnh chỉ khoảng một phút mỗi buổi, dù toàn bộ chương trình tập luyện kéo dài khoảng 10 phút.
Sau 4 tuần, nhóm leo cầu thang ghi nhận sự cải thiện đáng kể về khả năng hấp thụ oxy tối đa, một chỉ số phản ánh thể lực tim phổi. Khả năng duy trì vận động trong bài kiểm tra gắng sức cũng được cải thiện.
Tuy nhiên, nghiên cứu không ghi nhận sự thay đổi đáng kể về cân nặng, lượng mỡ cơ thể hoặc các chỉ số chuyển hóa được đo trong thời gian thử nghiệm. Điều này cho thấy leo cầu thang ngắn có thể giúp cải thiện thể lực tim phổi, nhưng không nên xem đây là phương pháp giảm cân nhanh hoặc thay thế hoàn toàn những hình thức vận động khác.
Một nghiên cứu khác công bố trên tạp chí Frontiers in Cardiovascular Medicine tiếp tục phân tích dữ liệu của gần 489.000 người tham gia UK Biobank. Sau thời gian theo dõi trung vị khoảng 13 năm, các nhà khoa học ghi nhận những người leo cầu thang thường xuyên có nguy cơ mắc mới bệnh van tim thấp hơn so với người không leo cầu thang.
Ở nhóm leo từ 110 - 150 bậc mỗi ngày, nguy cơ mắc mới bệnh van tim thấp hơn khoảng 22% sau khi điều chỉnh nhiều yếu tố liên quan. Tuy nhiên, đây cũng là mối liên hệ thống kê, chưa đủ để khẳng định leo cầu thang trực tiếp ngăn ngừa bệnh van tim.
3. Thường xuyên leo cầu thang giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch như thế nào?
Leo cầu thang là hoạt động đòi hỏi sự phối hợp của nhiều nhóm cơ, đặc biệt là cơ đùi, cơ mông và cơ bắp chân. Khi cơ thể di chuyển lên cao, nhu cầu sử dụng oxy và năng lượng tăng lên, khiến tim và hệ hô hấp phải hoạt động tích cực hơn. Việc duy trì hoạt động này đều đặn có thể giúp cải thiện sức bền, khả năng vận động và thể lực tim phổi.
Leo cầu thang thường xuyên là cách tăng cường vận động đơn giản, có thể hỗ trợ cải thiện sức khỏe tim mạch. Ảnh minh họa HĐ.
Đối với người khỏe mạnh nhưng ít vận động, có thể bắt đầu bằng việc đi cầu thang bộ một hoặc hai tầng thay vì sử dụng thang máy. Nên leo với tốc độ vừa phải, phù hợp thể trạng và tăng dần khi cơ thể đã thích nghi.
Những người làm việc văn phòng có thể tận dụng thời gian nghỉ giữa giờ để đi lại và leo cầu thang, qua đó giảm thời gian ngồi liên tục.
Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp với việc leo cầu thang nhanh hoặc tập luyện cường độ mạnh. Người có bệnh tim mạch, đau thắt ngực, suy tim, rối loạn nhịp tim, bệnh hô hấp nặng hoặc các vấn đề về khớp gối cần được đánh giá khả năng vận động trước khi áp dụng những bài tập gắng sức.
Nếu xuất hiện đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt hoặc cảm giác sắp ngất khi leo cầu thang, cần dừng vận động và được đánh giá y tế kịp thời. Đặc biệt, không nên cố gắng leo cầu thang nhanh để đạt một số bậc hoặc số phút nhất định khi thể lực chưa cho phép.
Theo khuyến cáo chung của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 - 300 phút hoạt động thể chất cường độ vừa phải hoặc 75 - 150 phút hoạt động cường độ mạnh mỗi tuần, tùy khả năng và tình trạng sức khỏe.
Leo cầu thang có thể trở thành một phần của mục tiêu vận động này, nhưng không nhất thiết phải là hình thức tập luyện duy nhất. Những kết quả nghiên cứu mới cho thấy bảo vệ sức khỏe tim mạch không chỉ bắt đầu từ phòng tập. Việc chủ động đi bộ, giảm thời gian ngồi và lựa chọn cầu thang bộ khi phù hợp cũng là những thay đổi nhỏ có ý nghĩa đối với sức khỏe lâu dài.
