Sau gần một ngày chuếnh choáng trong men say rượu ghè và bữa tiệc thịt trâu, thịt bò tràn trề trên nền đất giữa khu nhà mồ thâm u của buôn Ma Jai, xã Đất Bằng, huyện Krông Pa (Gia Lai), 405 người dân bị đau bụng và nôn ói, choáng váng, ngộp thở, phải lần lượt cấp cứu. Trạm y tế xã quá tải, phải trải chiếu cho bệnh nhân nằm ngoài bãi cỏ. Trung tâm y tế huyện phải lập tức vào cuộc lập bệnh viện dã chiến tại trường tiểu học ngay bên cạnh để cấp cứu bệnh nhân...
 Bệnh nhân ngộ độc thực phẩm được cấp cứu tại Trạm y tế xã Đất Bằng, huyện Krông Pa (Gia Lai). Ảnh: Mao Lam |
Cách thành phố Pleiku hơn 190 cây số, xã Đất Bằng, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai như bị thiêu giữa cái nắng oi bức, ngột ngạt của mùa đại hạn. Bầu không khí trên 40oC như cô đặc hơi thở, khô rốp từng cọng cỏ vỡ giòn dưới bước chân bỏng rát trên đường vào buôn Ma Jai. Già làng Kpă Thia mắt trũng sâu, bơ phờ ngồi tựa cửa nhà sàn nhìn xa xăm về dưới suối E Xăm, nơi vừa diễn ra lễ bỏ mả kinh hoàng (hôm 31/5/2010). "Ăn lễ bỏ mả nhà ông Ơi Ốh, cả buôn và một số người họ hàng từ các buôn khác đến phải nhập viện cấp cứu suýt chết. Số người nhập viện đông còn đáng sợ hơn cả những vụ dịch bệnh lớn mà già từng chứng kiến" - Già Thia nói trong thảng thốt.
Lễ bỏ mả dở dang...
Mới mờ sáng ngày 31/5, tiếng chiêng thủng thẳng từ khu nhà mồ phía dưới suối E Xăm vượt qua những lùm cây thâm u vọng về buôn Ma Jai như réo rắt mời gọi từng nóc nhà tỉnh giấc. Hôm nay nhà ông Ơi Ốh làm lễ bỏ mả cho đứa con mới chết tròn 1 tháng.
Tiếng chiêng giục giã bắt đầu cất tiếng thúc bách đưa bước chân của dòng người từ các buôn làng lũ lượt đến. Hơn 500 người già trẻ, lớn bé đã quây quần đông đặc ở khu nhà mả nằm khuất giữa những lùm cây thâm u bao quanh. Những can nước sóng sánh đục được gạn lên từ lòng suối E Xăm lởn vởn bùn trơ đáy mùa khô hạn. Hai hàng rượu ghè dài được buộc dây nối nhau theo dãy cột tre chông chênh chống nhà mồ ầng ậng rút từng can nước đổ vào ngâm cho nở men trước khi cắm vòi uống. Đám thanh niên bắt đầu dắt 2 con trâu và 3 con bò ra chọc tiết tại chỗ. Máu tràn qua 3 thau nhựa to, lênh láng trên nền đất tanh tưởi. Lửa được chụm lên, mùi thịt nướng trải trên các lá chuối bày dài trên nền đất thơm lừng, khét lẹt bay xa. 7, 8 thau nhựa to đựng các thứ lòng trâu bò, thịt mỡ, bèo nhèo mới luộc xắt nhỏ, trộn với đủ thứ rau thơm, lá tèng leng rừng và mật trâu bò... được người ta múc từng ca máu tươi trâu bò vừa chọc tiết lúc nãy tạt lên rồi xóc trộn đều sóng sánh màu xanh đỏ làm món cà xóc truyền thống. Nhiều nồi thịt hầm to tướng bốc khói... Ruồi và kiến bắt đầu hò nhau kéo đến chia phần đen đặc.
Mọi thứ cứ mặc nhiên diễn ra như muôn đời nay vẫn thế. Sau phần nghi lễ cúng bái, bữa tiệc ăn uống mừng bỏ mả bắt đầu. Mặc cho cái nắng nóng giữa trưa trên 40oC như thiêu như đốt, gần 500 con người lớn bé đứng ngồi trên nền đất. Rượu thịt thừa mứa, thản nhiên ăn uống. Rượu chảy tràn trên nền đất. Ai uống cứ uống, ai say cứ lăn ra nền đất hay dựa vào cột nhà mồ mà ngủ. Tỉnh dậy lại say. Tiếng cồng chiêng vang vọng, chuếnh choáng. Tiếng hát như réo rắt, ai oán vang xa...
... Già làng Kpă Thia, nhớ lại: Chừng ba giờ chiều đột nhiên thằng cu Nay Luyn con bà Men ôm bụng lăn quằn quại, mặt tím tái, nôn thốc nôn tháo dưới nền đất. Mấy người còn tỉnh rượu vội chạy đến bế thốc nó lên xem, đổ nước cho uống. Được một lát thì có thêm con bé H'Oanh cũng ôm bụng lăn ra đất, người rũ như tàu lá héo rên khóc. Rồi thằng Linh, con Ben, cả ông Mlai, ông Uynh ngồi kế bên cũng... nôn. Người ôm bụng bò lết, nằm lăn lóc, ói mửa kêu khóc ra khắp nơi trong khu nhà mả rộng. Bữa tiệc mừng bỏ mả dự kiến kéo dài hai, ba ngày bị bỏ dở giữa chừng. Mọi người hốt hoảng hè nhau cõng người bệnh chạy về trạm y tế xã.
Người người ôm bụng ùn ùn kéo đến trạm y tế xã. Chỉ có 5 giường bệnh, mà có tới hàng trăm bệnh nhân vào một lúc, phải huy động người nhà trải chiếu cho bệnh nhân nằm dài từ sàn nhà ra đến bãi cỏ rộng phía trước. Hơn 20 năm làm cán bộ y tế, chưa bao giờ y sĩ Nay Klớp trải qua cảnh tượng hãi hùng như vậy. Ông luống cuống chân tay, bấm điện thoại gọi lãnh đạo xã báo cáo tình hình và gọi về Trung tâm y tế huyện cầu cứu. Già làng Kpă Thia thảng thốt dựa người vào vách trạm y tế giọng lập cập than: "Thảm họa kinh hoàng đã đổ xuống đầu người dân buôn Ma Jai và cả xã Đất Bằng ta rồi !".
 Người bệnh nằm la liệt. |
Lập bệnh viện dã chiến khẩn cấp
Sau khi nhận được thông tin, Trung tâm y tế huyện đã lập tức huy động lực lượng, phương tiện, thuốc men vượt gần 40 cây số vào xã Đất Bằng để cấp cứu người dân. Đích thân BS. Đinh Viết Bửu -Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Krông Pa dẫn theo hai chục bác sĩ và cán bộ y tế lên đường. Không thể để người dân nằm trên bãi cỏ được. Sáu phòng học tại Trường tiểu học xã Đất Bằng được trưng dụng để thành lập bệnh viện dã chiến. Toàn bộ bàn ghế tiểu học được ghép lại với nhau thành giường bệnh. Phó chủ tịch thường trực UBND huyện Krông Pa, ông Tô Văn Chánh cũng có mặt để chỉ đạo xử lý. Hơn chục cán bộ y tế ở các xã lân cận như: Ia Mlá, Chư Gu, thị trấn Phú Túc cũng được điều động đến để cấp cứu nạn nhân.
Từ chiều đến khuya ngày 31/5 có 405 trường hợp đến cấp cứu; trong đó, 9 trường hợp bị nặng có dấu hiệu trụy mạch phải gấp rút chuyển về Trung tâm y tế huyện; 396 trường hợp điều trị tại bệnh viện dã chiến. Tất cả đều có triệu chứng gần giống nhau là: đau bụng, nôn, tiêu chảy, choáng váng, tụt huyết áp.
Không khí oi nồng, ngột ngạt hơi người. Tiếng rên la, kêu khóc ầm ĩ khắp nơi. Xe cấp cứu của bệnh viện hú còi chạy về hộc tốc phía trung tâm huyện để chuyển bệnh nhân nặng và lấy thêm các trang thiết bị y tế cần thiết. BS. Bửu nhận định ngay: Đây là vụ ngộ độc thực phẩm do bữa tiệc ở khu nhà mồ buôn Ma Jai. Ông gấp rút chỉ đạo các cán bộ y tế tiến hành khám, đo huyết áp và cấp cứu truyền dịch cho các bệnh nhân. Bản thân ông cũng mang ống nghe đi khám, kiểm tra, ra y lệnh chữa trị cho từng bệnh nhân và trấn an người nhà họ. Kinh nghiệm từ những lần đi xử lý các vụ dịch ngoài bệnh viện nên BS. Bửu gấp rút bù nước cho bệnh nhân. Các gói oresol mang theo được hòa vào từng xô nước đầy để múc cho bệnh nhân uống bù nước và điện giải đã mất do tiêu chảy.
BS. Đinh Viết Bửu cho biết: "Đến sáng ngày 1/6, hầu hết người bệnh kể trên sau một đêm được điều trị tích cực đã ổn định sức khỏe; không có trường hợp tử vong. Nhiều người đã được xuất viện về nhà để cán bộ y tế huyện theo dõi tiếp. Bệnh viện dã chiến đã hoàn thành nhiệm vụ, nhưng dường như số bệnh nhân vẫn tăng lên. Trong chiều ngày 1/6 vẫn còn 36 trường hợp phải đến điều trị tại trạm y tế xã, trong đó 5 ca phải chuyển lên tuyến trên".
 Thịt bò treo chạn bếp lâu ngày là nguyên nhân khiến nhiều người dễ bị ngộ độc thực phẩm. |
Ngay trong chiều ngày 31/5, Trung tâm Y tế huyện Krông Pa đã tiến hành điều tra dịch tễ, tiến hành các biện pháp tiêu độc, khử trùng toàn bộ khu vực xảy ra vụ ngộ độc và tuyên truyền cho người dân các biện pháp phòng chống dịch bệnh. BS. Đinh Viết Bửu nhận định: "Nguyên nhân vụ ngộ độc có thể là do nguồn nước người dân dùng để nấu ăn và uống rượu ghè được lấy tại khu nhà mồ của buôn Ma Jai không đảm bảo vệ sinh; đồng thời, do thời tiết tại Krông Pa quá nắng nóng nên thực phẩm dễ bị ôi thiu, mẫu bệnh phẩm thịt trâu đã gửi về xét nghiệm tại TP. HCM".
Đây là vụ ngộ độc thực phẩm hết sức nghiêm trọng, với số người mắc phải nhập viện cấp cứu nhiều chưa từng có tại huyện vùng sâu Krông Pa. BS. Bửu cho biết thêm: "Đối với những trường hợp như thế này, cần nhất là cán bộ y tế phải bình tĩnh để xử lý tình huống. Phải gấp rút bù mất nước để cân bằng điện giải, ổn định thể trạng, huyết áp cho bệnh nhân. Vụ việc này vượt quá khả năng xử lý của y tế cơ sở; cũng may là anh em y tế ở cơ sở nhận định tình hình diễn tiến của vụ việc nên báo cáo lên trên kịp thời để Trung tâm y tế huyện vào cuộc xử lý ổ dịch nên không có trường hợp tử vong xảy ra".
Thói quen ăn uống mất vệ sinh là hiểm họa thường trực dẫn đến các vụ ngộ độc thực phẩm tập thể. Điều đáng quan ngại nữa là đồng bào dân tộc nơi đây vốn có thói quen vừa ăn vừa chia phần đem về nhà ăn dần nên đã làm tăng thêm số bệnh nhân. Trong chiều ngày 1/6, khi theo đoàn cán bộ y tế, cán bộ xã đi xuống vận động người dân phòng trừ dịch bệnh và thu gom số thịt được chia phần trong bữa tiệc để tiêu hủy, chúng tôi bắt gặp khá nhiều hộ dân treo cả tảng thịt to đã bốc mùi khó chịu trên chạn bếp. Chị Nay H'Lam buôn Ma Jai dùng dằng tiếc rẻ trước khi giao nộp tảng thịt bò đã treo trên bếp hơn 2 ngày nay nói: "Xưa nay vẫn ăn như vậy mà có sao đâu. Thịt bò một nắng là đặc sản nổi tiếng của vùng đất Krông Pa này mà!".
Ông Tô Văn Chánh -Phó chủ tịch thường trực UBND huyện Krông Pa thừa nhận: Mặc dù thực hiện nếp sống mới trong cưới hỏi, tang ma, lễ hội... nhưng tập tục tổ chức lễ hội, tiệc tùng kéo dài hai ba ngày trong đồng bào dân tộc bản địa vẫn chưa được cải thiện là mấy khiến thực phẩm bị ôi thiu là nguyên nhân của không ít vụ ngộ độc thực phẩm tập thể ở các buôn làng.
Bài và ảnh: Đức Mao Lam