Ngày 4/10/2013, tạp chí Science công bố một kết quả nghiên cứu gây sửng sốt: Hơn một nửa trong số 304 tạp chí miễn phí, sẵn sàng chấp nhận đăng một bài viết mà không nhận ra được những sai lầm sơ đẳng. Nhà báo John Bohannon làm việc cho tạp chí khoa học Mỹ nổi tiếng Science đã tiến hành một cuộc điều tra trong vòng 10 tháng dưới cái tên giả Ocorrafoo Cobange với chức danh là chuyên gia về dược học tại Viện Y học Wassee ở Errythrée. Đây thực ra là một cơ sở nghiên cứu không còn tồn tại nữa.
Nhà nghiên cứu giả danh đã sử dụng một nghiên cứu về chất chống ung thư làm từ mốc, được sửa đi đổi lại đôi chút để làm mồi nhử gửi đến một loạt các tạp chí trên mạng, đề nghị đăng tải. Trong nghiên cứu này, nhà báo của Science đã đưa vào nhiều sai lầm sơ đẳng.
Kết quả là hơn một nửa trong số 304 tạp chí miễn phí (tức 157 tạp chí) được tiếp xúc, quan tâm đến bài nghiên cứu, mặc dù các sai lầm cố tình đưa vào là rất dễ nhận ra, chỉ cần có trình độ trung học phổ thông là đủ. Chỉ có 36 tạp chí trên tổng số 157 tạp chí nhận công bố nghiên cứu này là phát hiện ra sai lầm và yêu cầu tác giả sửa chữa. Cuối cùng thì không cần sửa chữa gì cả, khoa học gia giả Ocorrafoo Cobange đã công bố được "tác phẩm" của mình trên 16 trong số 36 tạp chí này.
 "Tin vịt" siêu bão mặt trời đã từng khiến nhiều người lo lắng. |
Hiện tại, theo Directory of Open Access Journals, có khoảng gần 10.000 tạp chí mở trên thế giới. Sự ra đời ồ ạt của các tạp chí miễn phí trên mạng mang lại cơ hội lớn cho những nhà khoa học vốn không có điều kiện truy cập một số tạp chí khoa học có uy tín, đòi hỏi phải trả rất nhiều tiền. Đôi khi một viện nghiên cứu phải trả đến hàng nghìn euro/năm để có quyền truy cập chỉ một tạp chí khoa học. Việc phát triển các tạp chí miễn phí là một sáng kiến được Ủy ban châu Âu ủng hộ cách đây mươi năm. Nhưng vấn đề là các cơ sở xuất bản phải kiểm soát được chất lượng của các bài nghiên cứu.
Cuộc điều tra độc đáo kể trên của Science cho thấy, rõ ràng thế giới tạp chí mạng mở open access là nơi vàng thau lẫn lộn. Sự nở rộ của các tạp chí miễn phí trên mạng là một bước tiến tích cực, vấn đề là điều này chỉ tốt đối với những ai có khả năng thẩm định được độ tin cậy của một nghiên cứu.
Việc tin thất thiệt trên mạng là vấn đề đau đầu không chỉ của giới báo chí châu Âu, tại châu Á và nhiều nơi khác, "tin vịt" vẫn đầu độc người đọc bởi "độ hót" của nó. Gần đây nhất là vụ tin siêu bão mặt trời do Snowden tiết lộ. Trước những thông tin gây sốc về siêu bão mặt trời xảy ra vào tháng 9 có thể giết chết hàng trăm triệu người, trang tin tức Inforwars lên tiếng nói rằng đây hoàn toàn là bịa đặt. Internet đang xôn xao về một giả thuyết vô căn cứ nói rằng Edward Snowden, cựu nhân viên CIA của Mỹ tiết lộ về siêu bão mặt trời giết chết hàng trăm triệu người vào tháng 9. Câu chuyện này trở nên nổi tiếng, xuất hiện trên vô số diễn đàn và các trang tin tức, thu hút hàng ngàn lượt chia sẻ trên các mạng xã hội. Cụ thể, thông tin cho biết rằng, các tài liệu do Snowden cung cấp cho thấy Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã tìm hiểu về mối đe dọa này từ 14 năm trước và Chính phủ các nước trên thế giới đã bí mật làm việc để chuẩn bị cho thảm họa này. Các tài liệu do Cơ quan Quản lý tình trạng khẩn cấp Liên bang (FEMA) thu thập cho biết hậu quả của các đợt sóng năng lượng mặt trời cực lớn đó là loài người có thể bị diệt vong chỉ trong vòng 2 tháng. Trận bão mặt trời này giải phóng xung điện từ, gây nguy hiểm cho các mạch điện tử. Các vi mạch điện tử, chẳng hạn như những vi mạch xử lý trung tâm của máy tính là dễ bị tổn thương nhất.
Theo Inforwars, giống như những trò lừa đảo phổ biến khác, thông tin trên không có cơ sở khoa học. Mặt trời cứ 11 năm một lần có một số hoạt động khác thường do từ trường. Điều này khiến hoạt động năng lượng mặt trời cao hơn bình thường, gây nên bùng phát năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, hiện tượng này chỉ gây ảnh hưởng đến vệ tinh là lưới điện trên trái đất chứ không thể khiến hàng trăm triệu người chết như tin vịt này.
Inforwars nói thêm, nguồn gốc của câu chuyện hoang đường này xuất phát từ trang Internet Chronicle, mà nếu bạn là người thường xuyên theo dõi trang web này, bạn sẽ dễ dàng nhận ra đây chỉ là một trang trào phúng, chuyên đăng tải những câu chuyện lố bịch và sai sự thật.
Thậm chí, ngay từ lời giới thiệu website, người đọc cũng có thể nhận thấy tính chất hài hước: "Chúng tôi mang đến cho bạn những tin tức giật gân "kinh hoàng" mà bạn chưa bao giờ từng thấy, nếu không chúng tôi sẽ hoàn lại tiền, đây là lời đảm bảo".