Sự việc diễn ra vào đêm 3 rạng sáng 4/2/2009. Đáng chú ý, đây không phải là hai tàu ngầm thông thường. HMS Vanguard của Hải quân Hoàng gia Anh và Le Triomphant của Hải quân Pháp đều là tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo hạt nhân (SSBN), được thiết kế để hoạt động bí mật và duy trì khả năng răn đe hạt nhân của mỗi quốc gia.
Tàu ngầm hạt nhân Le Triomphant của Pháp. (Ảnh: Bộ Quốc phòng Pháp)
Điều trớ trêu là chính khả năng tàng hình cao của hai con tàu có thể đã góp phần dẫn đến vụ va chạm. Cả hai không phát hiện ra nhau đủ sớm để tránh tình huống nguy hiểm.
May mắn thay, hai tàu đều đang di chuyển với tốc độ tương đối thấp nên vụ va chạm không gây thương vong, không dẫn đến rò rỉ phóng xạ và cũng không làm mất an toàn đối với các vũ khí hạt nhân trên tàu. Cả Vanguard và Le Triomphant sau đó đều có thể tự trở về căn cứ để sửa chữa và tiếp tục hoạt động.
Hai tàu ngầm mang hàng chục đầu đạn hạt nhân
HMS Vanguard (S28) là tàu dẫn đầu của lớp Vanguard gồm 4 tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo hạt nhân của Anh. Con tàu được thiết kế để duy trì lực lượng răn đe hạt nhân trên biển của London và có khả năng mang tối đa 16 tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm Trident II D5. Khi xảy ra sự cố, thủy thủ đoàn của Vanguard có khoảng 135 người.
Ở phía bên kia, Le Triomphant (S616) là tàu đầu tiên thuộc lớp tàu ngầm cùng tên của Pháp. Con tàu có khoảng 111 thủy thủ và có khả năng mang tối đa 16 tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm M45.
Khi hai tàu ngầm va chạm, chúng mang theo hai lò phản ứng hạt nhân cùng hàng chục đầu đạn hạt nhân, khiến sự cố tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng.
Tuy nhiên, những gì thực sự diễn ra dưới lòng Đại Tây Dương vẫn chưa được công bố đầy đủ. Vị trí hoạt động và lộ trình tuần tra của các tàu ngầm SSBN đều thuộc diện bí mật quân sự nghiêm ngặt.
Vanguard khi đó đang thực hiện một chuyến tuần tra thường lệ, trong khi Le Triomphant đang trên đường trở về sau một nhiệm vụ. Hai tàu cuối cùng đã gặp nhau ở khu vực mà không bên nào kịp phát hiện đối phương.
Vụ việc chỉ được công chúng biết đến sau khi Pháp thông báo vào ngày 6/2/2009, rằng Le Triomphant đã va phải một vật thể chìm không xác định, có thể là một container.
Đến ngày 16/2/2009, Đô đốc Sir Jonathon Band, Tư lệnh Hải quân Anh, mới xác nhận rằng vật thể mà tàu ngầm Pháp va phải thực chất là một tàu ngầm của Anh.
Sự việc gây chú ý đặc biệt bởi cả Anh và Pháp đều là thành viên NATO, nhưng các hoạt động tuần tra SSBN của hai nước không được phối hợp với nhau. Việc giữ bí mật tuyệt đối về hoạt động của các tàu ngầm răn đe hạt nhân cũng khiến nguy cơ hai tàu vô tình hoạt động trong cùng một khu vực khó được loại bỏ hoàn toàn.
Hai tàu ngầm chịu thiệt hại nhưng vẫn tự trở về căn cứ
Dấu vết hư hại trên hai tàu cho thấy Le Triomphant nhiều khả năng đã đâm vào Vanguard.
Tàu Vanguard bị hư hại phần vỏ ngoài ở mạn phải, gần khu vực khoang tên lửa. Trong khi đó, Le Triomphant chịu thiệt hại ở phần mũi và vòm sonar.
Dù đều là những tàu ngầm có trọng lượng hơn 14.000 tấn, cả hai vẫn đủ khả năng hoạt động và tự trở về căn cứ sau vụ va chạm. Các báo cáo vào thời điểm đó ước tính chi phí sửa chữa có thể lên tới 50 triệu bảng Anh, tương đương khoảng 73 triệu USD vào năm 2009.
Nguy cơ lớn nhất nằm ở khả năng vụ va chạm có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn nếu hai tàu di chuyển với tốc độ cao hơn. Khối lượng khổng lồ của mỗi tàu đồng nghĩa với việc một vụ va chạm mạnh có thể tạo ra động năng đủ lớn để gây thiệt hại nghiêm trọng cho cả hai.
Đặc biệt, việc cả hai tàu đều mang lò phản ứng hạt nhân và vũ khí hạt nhân khiến bất kỳ tai nạn nghiêm trọng nào cũng có thể kéo theo những hậu quả vượt xa một vụ va chạm tàu thông thường.
Sau sự cố, các nhóm hoạt động chống vũ khí hạt nhân cảnh báo về nguy cơ rò rỉ phóng xạ hoặc ảnh hưởng đến an toàn của kho vũ khí trên tàu. Thế nhưng, phía Anh khẳng định an toàn hạt nhân không bị ảnh hưởng trong vụ việc.
Vụ va chạm năm 2009 trở thành một trong những sự cố bất thường nhất trong lịch sử tác chiến tàu ngầm hiện đại.
Anh và Pháp đã đầu tư rất lớn để phát triển những tàu ngầm có khả năng hoạt động bí mật giữa đại dương, khó bị đối phương phát hiện. Chính khả năng tàng hình đó là yếu tố quan trọng giúp các SSBN duy trì khả năng sống sót và bảo đảm năng lực răn đe hạt nhân.
