Mùa đông nhưng số ngày nắng nóng chiếm ưu thế
TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai cho biết, theo lịch tiết khí, tiết Lập Đông năm 2026 bắt đầu lúc 16h51 ngày 7/11, đánh dấu thời điểm chuyển sang mùa Đông ở Bắc bán cầu. Tuy nhiên, dưới tác động của El Nino mạnh, dự báo mùa Đông năm nay có xu hướng ấm hơn, số ngày nắng nóng có thể chiếm ưu thế so với những ngày rét buốt.
TS Nguyễn Ngọc Huy cho biết, thời tiết mùa Thu năm nay cũng có nhiều diễn biến khác biệt so với những năm trước. Tại miền Bắc, nắng nóng kéo dài, nền nhiệt nhiều thời điểm mang đặc trưng của mùa Hè. Phải đến tuần cuối tháng 10, thời tiết mới bắt đầu chuyển mát, mang lại cảm giác đặc trưng của mùa Thu.
Lập Đông năm nay khá đặc biệt so với mọi năm. Ảnh: Tuấn Anh
Trong khi đó, miền Trung trải qua nhiều ngày nắng nóng, ít mưa bão hơn, đến cuối mùa Thu mới xuất hiện mưa. Ngược lại, khu vực Nam Bộ ghi nhận lượng mưa lớn, thậm chí có thời điểm cao hơn cả giai đoạn chính vụ mùa mưa mùa Hè.
"Nhìn chung, thời tiết trong những tháng mùa Thu năm nay có sự phân hóa rõ rệt giữa các khu vực. Dù nắng nóng xuất hiện nhiều hơn ở miền Bắc và miền Trung, thời tiết vẫn có những mặt thuận lợi nhất định. Miền Bắc có số ngày nắng nhiều, bầu trời khá quang đãng; tình trạng hạn hán chưa xảy ra do nguồn nước tích lũy từ mùa Hè vẫn được duy trì. Nắng mùa Thu cũng ít gay gắt hơn so với mùa Hè", TS Nguyễn Ngọc Huy cho biết.
Tuy nhiên, những diễn biến khác thường này cũng đặt ra vấn đề về sự biến động của hệ thống khí hậu và quy luật thời tiết theo mùa.
Theo lịch tiết khí, tiết Lập Đông năm 2026 bắt đầu lúc 16h51 ngày 7/11, thời điểm kinh độ Mặt Trời đạt 225 độ. Tiết này kết thúc vào khoảng 14h23 ngày 22/11, sau đó chuyển sang tiết Tiểu Tuyết.
Lập Đông là tiết khí đánh dấu thời điểm bắt đầu mùa Đông ở Bắc bán cầu. Đây cũng là giai đoạn không khí lạnh có xu hướng gia tăng, thời tiết chuyển rét, cây cối và các sinh vật bước vào thời kỳ thích nghi với điều kiện nhiệt độ thấp hơn. Một trong những vấn đề được quan tâm là dưới tác động của El Nino rất mạnh, mùa Đông năm nay liệu có diễn biến khác thường, ít ngày rét hay không.
Theo nhận định từ các mô hình dự báo, mùa Đông vẫn diễn ra nhưng xu hướng nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm có thể khiến số ngày rét buốt giảm, trong khi những ngày thời tiết ấm, nắng lại chiếm ưu thế.
Cụ thể, mô hình dự báo tháng 11 của CANSIPS cho thấy nhiệt độ trung bình tháng tại miền Bắc và Bắc Trung Bộ có thể cao hơn khoảng 3,5-4,5 độ C so với trung bình cùng thời kỳ giai đoạn 1981-2010. Xu hướng nhiệt độ cao hơn trung bình cũng được dự báo tiếp diễn trong tháng 12/2026 và tháng 1/2027.
Đáng chú ý, TS Nguyễn Ngọc Huy cho biết, ngay trong ngày Lập Đông 7/11, một đợt không khí lạnh được dự báo sẽ ảnh hưởng đến nước ta. Nhiệt độ ban đêm tại khu vực trung du và miền núi Bắc Bộ có thể giảm xuống 17-19 độ C. Trong khi đó, khu vực đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ phổ biến 20-22 độ C.
Nguyên nhân gây mùa đông ấm bất thường
Theo ghi nhận của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ tháng 9 đến nay, miền Bắc ghi nhận 55 giá trị kỷ lục về nhiệt độ. Đặc biệt, đợt nắng nóng từ ngày 28/9 đến 2/10 có nhiệt độ cao nhất ngày phổ biến 35-37 độ C. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1991 ghi nhận nắng nóng diện rộng trên toàn Bắc Bộ trong tháng 10.
Nền nhiệt trung bình toàn khu vực cao hơn hẳn mọi năm do không khí lạnh xuất hiện ít và hoạt động yếu, trong đó hai đợt không khí lạnh vào ngày 10/9 và 4/10 chỉ làm nhiệt độ giảm nhẹ.
Theo TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, tình trạng nhiệt độ cao bất thường ở miền Bắc trong mùa thu năm nay là kết quả của sự kết hợp giữa các hình thế thời tiết, tác động của El Nino và xu thế nóng lên do biến đổi khí hậu.
Nguyên nhân trực tiếp là hoạt động của không khí lạnh đầu mùa tương đối yếu, trong khi miền Bắc nhiều thời điểm chịu ảnh hưởng của hoàn lưu dòng giáng của áp cao cận nhiệt đới và các hình thế khí quyển thuận lợi cho trời ít mây, nắng nhiều, khiến nhiệt độ ban ngày tăng cao.
Đáng chú ý, đợt nắng nóng từ cuối tháng 9 sang đầu tháng 10 đã ghi nhận nhiệt độ phổ biến 35-37 độ C, một số nơi vượt kỷ lục cùng thời kỳ. Đến cuối tháng 10, dù nắng nóng gay gắt đã giảm, nền nhiệt vẫn duy trì ở mức khá cao so với thông thường.
"Bên cạnh đó, El Nino rất mạnh đang diễn ra cũng là yếu tố góp phần làm gia tăng nhiệt độ. El Nino tác động đến hoàn lưu khí quyển quy mô lớn, làm thay đổi chế độ nhiệt, mưa và hoạt động gió mùa ở khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam", ông Kiên giải thích.
Ông Kiên chỉ ra theo thống kê, trong những năm xảy ra El Nino, nhiệt độ ở Việt Nam nói chung và miền Bắc nói riêng thường có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm, các đợt nắng nóng có thể xuất hiện nhiều hơn, gay gắt và kéo dài hơn.
Mùa đông trong những năm El Nino cũng thường có xu hướng ấm hơn, hoạt động của gió mùa Đông Bắc có thể yếu hơn, rét đậm, rét hại xuất hiện muộn hoặc ít hơn so với trung bình nhiều năm. Đây là những đặc điểm đã được ghi nhận trong nhiều đợt El Nino trước đây, mặc dù mức độ tác động có sự khác biệt giữa các năm.
Theo ông Kiên, năm nay, El Nino đang phát triển với cường độ rất mạnh, góp phần làm gia tăng khả năng xuất hiện các dị thường nhiệt độ. Đặc biệt, trong bối cảnh đang nóng lên toàn cầu do biến đổi khí hậu, tác động của El Nino có thể cộng hưởng với nền nhiệt vốn đã cao, khiến các đợt nóng trở nên gay gắt hơn và có khả năng kéo dài sang cả những tháng cuối năm.
"Tuy nhiên, cần nhấn mạnh El Nino không trực tiếp quyết định từng đợt nắng nóng cụ thể, mà tác động đến hoàn lưu khí quyển và điều kiện khí hậu nền, qua đó làm gia tăng khả năng xuất hiện các đợt nóng bất thường", ông nói.
