3 tháng cuối năm 2010, TP. HCM cần trên 80.000 lao động, trong khi đó, số người đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp trong 9 tháng đầu năm không ngừng tăng và đã vượt con số 30.000 người. Vì sao lại có những nghịch lý như vậy?
Nghịch lý cung - cầu
Theo ông Trần Anh Tuấn - Phó Giám đốc Trung tâm dự báo nhu cầu nhân lực và thông tin thị trường lao động TP. HCM, 3 tháng cuối năm 2010, TP. HCM cần khoảng 80.000 lao động, trong đó 30.000 lao động thời vụ. Nhu cầu lao động có trình độ đại học, cao đẳng trở lên chiếm khoảng 30%; trung cấp, công nhân kỹ thuật chiếm 30%; sơ cấp nghề, lao động phổ thông chiếm 40%. Theo ông Tuấn, nhu cầu tuyển dụng nhân lực là do đây là thời điểm cuối năm, các doanh nghiệp sẽ tuyển dụng lao động để tập trung sản xuất hàng hóa phục vụ cho dịp lễ, Tết. Mặc dù lao động khan hiếm như vậy nhưng số lao động thất nghiệp vẫn không ngừng gia tăng. Cụ thể, 9 tháng đầu năm 2010 TP. HCM đã có trên 30.000 lao động được xét hưởng trợ cấp thất nghiệp. Vì sao lại có nghịch lý trên? Do thu nhập quá thấp, không đủ trang trải cuộc sống hay người lao động chê việc? Theo ông Tuấn, trên thực tế tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm hiện nay có cả ở lao động có tay nghề và cả lao động phổ thông. Đối với lao động có tay nghề cao, chúng ta đang thiếu do công tác đào tạo chưa hiệu quả, chưa chuyên sâu. Sinh viên ra trường còn yếu về kỹ năng làm việc và ngoại ngữ nên chưa đáp ứng nhu cầu của nhà tuyển dụng. Còn lao động phổ thông do mức lương trả cho họ còn thấp, không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hằng ngày, khiến họ không muốn vào làm việc cho các nhà máy, xí nghiệp. Trong khi đó, nếu làm việc tự do, thu nhập của họ có thể cao hơn.
Một nghịch lý khác là hiện nay nguồn cung lao động có trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp chiếm tỷ lệ trên 62%, trong khi các doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng cao như sơ cấp nghề thì nguồn cung chỉ đáp ứng được 8%; công nhân kỹ thuật lành nghề 2,6%. Chính vì cảnh "thừa thầy, thiếu thợ" này đã dẫn đến một bất cập khác là nguồn nhân lực qua đào tạo có trình độ cao lại khó xin việc hơn lao động phổ thông...
 Người lao động đăng ký tìm việc tại sàn giao dịch việc làm TP. HCM . |
Thừa thầy thiếu thợ
Phân tích về tình trạng lao động thất nghiệp gia tăng, ông Cao Văn Sang, Giám đốc BHXH TP. HCM nhận định, có thể đây chỉ là số lượng thất nghiệp ảo. Bởi một lao động có mức tiền lương tham gia BHXH là 1 triệu đồng thì sau 12 tháng, số tiền phải đóng cho bảo hiểm thất nghiệp (1%/tháng) chỉ là 120.000 đồng. Thế nhưng, nếu sau 1 năm, lao động đó chấm dứt HĐLĐ, đi đăng ký thất nghiệp thì sẽ được hưởng 1,8 triệu đồng (gấp 18 lần). Như vậy, có khả năng không ít người không thật sự thất nghiệp nhưng lợi dụng chính sách để trục lợi. Bên cạnh đó, theo phân tích của Trung tâm dự báo nhu cầu nhân lực và thông tin thị trường lao động TP. HCM cho thấy, mức lương yêu cầu của người lao động thường cao hơn khoảng 30 - 40% khả năng mức lương rao tuyển của doanh nghiệp. Cụ thể, trên 50% người lao động tìm việc làm bậc đại học có kinh nghiệm từ một năm trở lên, có trình độ chuyên môn kỹ thuật, tay nghề đều yêu cầu thu nhập trên 5 triệu đồng/tháng thì hầu hết các DN lại chỉ trả mức lương trung bình khoảng 3 triệu đồng/tháng. Trong khi một người bán hàng rong, bán vé số... không cần bằng cấp, tay nghề cũng có thể kiếm được trên 100.000 đồng/ngày. Đây cũng chính là nguyên nhân dẫn đến việc cung - cầu lao động chưa thể gặp nhau.
Một thực tế hiện nay không riêng gì TP. HCM mà nhiều địa phương đang gặp phải là tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ". Một chủ doanh nghiệp đề nghị: Hãy đào tạo cái mà nhà tuyển dụng cần, đừng đào tạo cái mà nhà trường có. Cần có sự "bắt tay" giữa nhà trường và doanh nghiệp để tìm đầu ra cho nguồn nhân lực được đào tạo, cũng như giúp các nhà tuyển dụng tránh được tình trạng "khát" lao động hiện nay.
Phiên giao dịch việc làm TP. HCM tháng 9/2010 có 46 doanh nghiệp, trong đó có 11 doanh nghiệp tham gia tuyển dụng trực tiếp tại sàn cùng 35 doanh nghiệp đăng tuyển lao động trên cổng thông tin việc làm www.vieclamvietnam.gov.vn và website www.vieclamhcm.net với tổng nhu cầu tuyển dụng trên 4.500 lao động, nhưng chỉ tuyển được 950 người. Trong khi đó, tại khu chế xuất Tân Thuận, nhu cầu tuyển dụng lao động phổ thông khoảng 8.000 người. Có những DN rao tuyển trên 1.000 lao động. Theo Trung tâm giới thiệu việc làm Hepza, hiện nay, số lượng đầu việc đang chờ lao động cũng khá nhiều, tập trung ở các ngành cơ khí, may mặc, lắp ráp điện tử...
NGUYỄN NA