Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 17/2026/TT-BGDĐT quy định tiêu chuẩn người đứng đầu và cấp phó của các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp được đánh giá là bước đi kiên quyết nhằm chuẩn hóa đội ngũ lãnh đạo trong bối cảnh mới.
Đây không chỉ đơn thuần là việc cụ thể hóa các quy định pháp lý, mà còn là nỗ lực hiện thực hóa yêu cầu về năng lực quản trị thực chất cho những người giữ vai trò định hướng "con tàu tri thức" quốc gia.
Nền tảng học thuật là uy tín cốt lõi của người điều hành
Một trong những điểm trọng tâm của Thông tư 17 là khẳng định vị thế của người đứng đầu phải dựa trên nền tảng học thuật vững chắc thay vì chỉ là năng lực quản lý hành chính đơn thuần.
Theo TS. Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo), hiệu trưởng đại học không thể chỉ giỏi hành chính, bởi đại học không phải cơ quan làm việc bằng hồ sơ mà là thiết chế sống bằng học thuật.
TS. Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo).
Ông nhấn mạnh, người đứng đầu phải hiểu đào tạo, nghiên cứu, chuẩn mực khoa học và liêm chính học thuật thì mới biết điều gì là cốt lõi để duy trì và nâng cao chất lượng.
Cũng theo vị chuyên gia này, khi sở hữu năng lực học thuật vững vàng, người lãnh đạo mới đủ tầm vóc để đối thoại chuyên môn với đội ngũ giảng viên, nhà khoa học, đồng thời phân biệt rõ giữa giá trị thực và những thành tích hình thức. Khi đó, công tác quản trị mới đi đúng hướng: phục vụ học thuật, nuôi dưỡng tri thức và củng cố uy tín của nhà trường.
TS. Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh: "Nói chung trường đại học cần một người lãnh đạo học thuật biết quản trị, chứ không chỉ một người quản trị hành chính ngồi điều hành thuần túy".
Thâm niên thực chứng và trách nhiệm giải trình về chất lượng
Để quy định về thâm niên giảng dạy 5 năm tại Thông tư 17 thực sự đi vào cuộc sống, TS. Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, cần nhìn nhận hồ sơ nhân sự một cách thực chất, tránh dừng lại ở các loại giấy xác nhận mang tính thủ tục. Kinh nghiệm giảng dạy không nên chỉ được hiểu qua vài dòng chứng nhận, mà phải được kiểm chứng qua cả một quá trình trưởng thành nghề nghiệp bài bản: từ giảng viên trực tiếp đứng lớp đến quản lý bộ môn, khoa rồi mới tham gia ban giám hiệu.
"Chỉ người từng đứng lớp thực sự mới hiểu được nhịp sống của giảng đường, từ đó phân biệt được đâu là trải nghiệm chuyên môn thật, đâu chỉ là hồ sơ mang tính danh nghĩa", ông Vinh lưu ý.
Việc đối soát minh chứng cần gắn liền với kết quả đầu ra và quá trình quản trị chuyên môn cụ thể, để tiêu chuẩn pháp lý trở thành thước đo năng lực thực thụ chứ không chỉ là điều kiện hình thức.
Ảnh minh hoạ.
Trong bối cảnh tinh gọn bộ máy và đổi mới quản trị đại học hiện nay, trách nhiệm giải trình của người đứng đầu càng phải được đặt ở vị trí ưu tiên. Việc lựa chọn lãnh đạo nhà trường vì thế cần dựa trên quy hoạch nghiêm túc, tổ chức thi tuyển hoặc trình bày đề án công khai, đồng thời chịu sự giám sát chặt chẽ của các thiết chế quản trị, cơ quan chủ quản và xã hội. Đích đến cuối cùng không phải là việc đáp ứng đủ điều kiện trên giấy tờ, mà là năng lực thực tế trong việc dẫn dắt nhà trường nâng cao chất lượng đào tạo.
Thông tư 17/2026/TT-BGDĐT đã hoàn thiện về mặt khung pháp lý. Vấn đề cốt yếu còn lại, như TS. Hoàng Ngọc Vinh trăn trở, là thực thi có nghiêm minh hay không, thẩm định có khách quan hay không, và người đứng đầu có đủ tự trọng để đứng đúng chuẩn hay không. Khi tiêu chuẩn không chỉ nằm trên giấy mà được bảo đảm bằng trách nhiệm giải trình và sự tôn trọng chất lượng thực chất, đó mới là nền tảng vững chắc để giữ gìn uy tín cho giáo dục.
Tiêu chuẩn hiệu trưởng, phó hiệu trưởng của cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp
Thông tư số 17/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 27/3/2026, quy định hệ thống tiêu chuẩn cốt yếu đối với vị trí hiệu trưởng và phó hiệu trưởng tại các cơ sở giáo dục.
Tiêu chuẩn đối với cơ sở giáo dục đại học: Nhân sự được bổ nhiệm phải có trình độ tiến sĩ, có uy tín khoa học và kinh nghiệm trong giáo dục đại học. Về kinh nghiệm chuyên môn, yêu cầu bắt buộc có ít nhất 5 năm giảng dạy hoặc nghiên cứu khoa học phù hợp với trình độ đào tạo của cơ sở giáo dục đại học. Về năng lực quản lý, ứng viên cần có tối thiểu 2 năm kinh nghiệm giữ chức vụ cấp trưởng khoa, phòng hoặc tương đương trở lên tại các cơ sở giáo dục đại học. Đồng thời, người đứng đầu phải có năng lực quản trị hiện đại, đổi mới sáng tạo, khả năng huy động các nguồn lực và thúc đẩy hội nhập quốc tế.
Tiêu chuẩn đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp và trường sư phạm: Đối với các trường cao đẳng sư phạm, yêu cầu trình độ từ thạc sĩ trở lên; đối với các trường trung cấp sư phạm, yêu cầu trình độ từ đại học trở lên. Về kinh nghiệm quản lý, nhân sự phải có ít nhất 2 năm đảm nhiệm các chức vụ từ cấp phó trưởng khoa, phòng hoặc tương đương trở lên tại các cơ sở giáo dục có cùng trình độ đào tạo hoặc cấp học tương đương.
Tiêu chuẩn chung và trách nhiệm giải trình: Lãnh đạo cơ sở giáo dục phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, năng lực sức khỏe và các quy định hiện hành của Đảng, Nhà nước về công tác cán bộ. Đặc biệt, Thông tư nhấn mạnh yêu cầu về năng lực dẫn dắt, trách nhiệm giải trình và sự giám sát trực tiếp từ hội đồng trường, các thiết chế quản trị nhà trường, cơ quan chủ quản cùng cộng đồng xã hội nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch trong quản trị giáo dục.
