Nhưng hành trình của cô không dừng lại ở chiếc áo blouse trắng. Trên con đường trở về với núi rừng, Bôn đã chọn cho mình một cách sống khác: Lặng lẽ cho đi, lặng lẽ cưu mang và lặng lẽ gieo những hạt giống hy vọng giữa những phận đời còn nhiều nhọc nhằn.
Hồ Thị Bôn đang viết nên câu chuyện của riêng mình bằng sự tử tế và những hy sinh không cần được nhìn thấy bằng một niềm tin giản dị: sống không chỉ cho mình, mà còn để những người bên cạnh có thêm cơ hội bước tiếp.
Trang nhật ký tuổi 15 và hành trình vượt núi tìm chữ
Mùa hè năm 15 tuổi, Hồ Thị Bôn rời núi rừng Nam Trà My xuống thị thành theo đuổi giấc mơ tri thức. Hành trang của cô gái nhỏ Xơ Đăng ngày ấy không có gì nhiều, chỉ vài bộ quần áo cũ và cuốn nhật ký cũ mềm ghi lại những trăn trở đầu đời với giấc mơ thay đổi số phận. Bôn rưng rưng đọc lại trang nhật ký mộc mạc, chân thành nhưng đầy nội lực của những ngày xưa cũ có đoạn: "Từ đỉnh Ngọc Linh xa xôi… Tôi nhắm mắt nghĩ về tiếng khóc đầu tiên của một đứa trẻ Xơ Đăng cất lên nơi bìa rừng, rồi phần đời còn lại gắn bó với núi, rừng già và bóng đêm. Những đứa trẻ vùng cao có thể lớn lên và sống một cuộc đời bình dị, hạnh phúc hoặc bị cuốn vào vòng luẩn quẩn của đói nghèo không lối thoát. Chúng không được chọn nơi mình sinh ra, nhưng có trái tim trong trẻo mang tiếng cười bình yên cho nhân gian. Những người đi trước có thể làm gì để giúp các em viết nên một cuộc đời khác biệt? Làm sao để những mầm non ấy được sống, được mơ, được học, được lựa chọn con đường của chính mình?".
Ở tuổi 33, khi đã trở thành một bác sĩ giỏi, Hồ Thị Bôn - cô gái nhỏ thó đen nhẻm ngày nào đã viết nên câu trả lời cho khát vọng đổi thay từng được ấp ủ trong những trang nhật ký thuở thiếu thời từ điều giản dị: Trao cơ hội, thắp lên hy vọng, và bắt đầu từ chính mình.
Sinh ra trong một gia đình nghèo với 4 người con ở xã vùng cao Trà Tập (thành phố Đà Nẵng), tuổi thơ của Hồ Thị Bôn gắn liền với nương rẫy, đói nghèo, Bôn từng chứng kiến người em họ đột ngột qua đời vì căn bệnh sốt rét. Căn bệnh đó tưởng chừng đơn giản nhưng lại cướp đi mạng sống nhiều người ở nóc. Không hiếm câu chuyện đau lòng khi người bệnh được bà con cán bộ xuyên rừng đưa xuống trung tâm y tế nhưng chưa kịp đến nơi đã tắt thở. Những mất mát ấy trở thành ký ức ám ảnh, cũng là động lực thôi thúc Bôn quyết tâm theo đuổi con đường y học.
Nóc Tak Pang xã Trà Tập nơi Hồ Thị Bôn sinh ra và lớn lên.
Con đường đi tìm con chữ với một nữ sinh dân tộc thiểu số như Hồ Thị Bôn chưa bao giờ bằng phẳng. Thiếu thốn vật chất, khác biệt ngôn ngữ, văn hóa và khoảng cách hun hút giữa bản làng với phố thị - tất cả như những con dốc cao nối tiếp nhau thử thách bước chân cô gái nhỏ... nhưng Bôn chưa từng nghĩ đến chuyện dừng lại.
Năm 15 tuổi, khi bạn bè cùng trang lứa vẫn quẩn quanh bên những nếp nhà giữa đại ngàn Ngọc Linh, Bôn một mình vượt hàng trăm cây số xuống thành phố Hội An dự tuyển vào Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THPT Quảng Nam. Một cô bé lần đầu rời núi rừng, lần đầu biết đến phố thị, mang theo bên mình chỉ vài bộ quần áo cũ, một chiếc túi vải đơn sơ và ước mơ còn nguyên vẻ trong veo của tuổi mười lăm.
"Đó là lần đầu tiên tôi bước ra khỏi núi rừng Ngọc Linh. Tôi khi ấy chẳng biết phố xá là gì, cũng chưa từng đi xa đến thế. Tôi chỉ biết mình phải đi, phải học. Trong chiếc túi nhỏ có vài bộ quần áo cũ, nhưng trong lòng tôi có một ước mơ rất lớn - học để sau này trở về giúp dân mình", Hồ Thị Bôn xúc động nhớ lại.
Có lẽ, chính từ chuyến đi năm 15 tuổi ấy, một con đường khác đã mở ra trước cô gái Xơ Đăng. Con đường không chỉ đưa Bôn ra khỏi những giới hạn của bản làng, mà còn đưa chị đến gần hơn với ước mơ trở thành bác sĩ để rồi nhiều năm sau, cũng chính đôi chân từng băng qua những con dốc tìm chữ ấy lại trở về, bước trên những con đường núi quanh co, mang kiến thức và tình yêu thương đến với đồng bào nơi mình sinh ra.
Ký ức về chuyến đi năm ấy với ánh mắt lo lắng của bố mẹ tiễn con cùng nắm cơm nguội trộn muối mè vẫn còn vẹn nguyên trong tâm trí Bôn. Và hành trình ấy đã mở ra một thế giới mới thay đổi cuộc đời Hồ Thị Bôn. Bôn thi đỗ vào ngôi trường danh giá dành cho học sinh dân tộc thiểu số là bước ngoặt đầu tiên. Không còn ánh đèn dầu chập chờn, không còn lớp học ghép ván, Bôn bắt đầu tiếp cận với tri thức, với ước mơ lớn hơn trở thành bác sĩ.
Những năm tháng học tập xa nhà là thử thách không nhỏ, nhưng cũng là nơi tôi luyện ý chí cho một cô gái mang trong mình hoài bão: Học để quay về. Tại trường, Bôn bắt đầu làm quen với bạn bè khắp các xã miền núi, những người cũng có hoàn cảnh giống mình đều là con em dân tộc thiểu số, mang trong lòng những ước mơ bé nhỏ học để xây dựng bản làng. Chính môi trường đó đã giúp cô dần hòa nhập, dạn dĩ hơn và quyết tâm học hành nghiêm túc.
Hồ Thị Bôn (thứ hai từ trái qua) cùng những đồng nghiệp.
Ngã rẽ tuổi 18 - chọn giấc mơ thay vì lối mòn quen thuộc
Tốt nghiệp THPT, khi vừa tròn 18 tuổi, một ngã rẽ lớn hiện ra trước mắt Bôn: Trở về núi lập gia đình như bao bạn bè cùng quê, hay dám bước tiếp theo đuổi giấc mơ đại học dù chẳng có gì trong tay, không tiền bạc, không mối quan hệ. Đó là cuộc đấu tranh nội tâm sâu sắc giữa khát vọng vươn lên và áp lực vô hình từ văn hóa bản địa nơi con gái lớn thường sớm yên bề gia thất.
Hồ Thị Bôn chia sẻ: "Tôi biết nếu quay về, cuộc sống sẽ lặp lại như mẹ, như chị quanh quẩn nương rẫy, con cái, bệnh tật và cả những ước mơ dở dang. Nhưng tôi không muốn sống như thế. Tôi muốn thử đi xa hơn số phận đã định".
Và Bôn đã chọn đi tiếp, với lòng quyết tâm cùng thành tích học tập tốt, cô thi đỗ vào hệ cử tuyển ngành Bác sĩ đa khoa, Trường Đại học Y Dược Huế - một trong những ngôi trường danh giá nhất miền Trung. Tấm vé cử tuyển không chỉ là lối mở cho một cô gái nghèo, mà còn là tia hy vọng cho cả nóc Tak Pang. Ngày nhận giấy báo trúng tuyển, Bôn đã khóc, không phải vì lo sợ, mà vì biết mình vừa mở ra một con đường mới không chỉ cho bản thân mà còn cho những em gái Xơ Đăng sau này có thể dám mơ và thay đổi.
Bắt đầu hành trình sinh viên tại Trường Đại học Y Dược Huế, Bôn phải tự lo mọi chi phí giữa thành phố xa lạ, cô sống ở ký túc xá sinh viên, tiết kiệm từng đồng Nhà nước hỗ trợ, vừa học, vừa tranh thủ làm thêm từ phụ quán ăn, đi dạy kèm, phát tờ rơi... để trang trải cuộc sống. Giảng đường Y không hề dễ dàng khối lượng kiến thức nặng nề, những đợt thực tập xuyên đêm, áp lực thi cử… Nhưng suốt 7 năm, Bôn không hề chùn bước, ngược lại cô càng vững vàng ý thức rằng mỗi ngày mình cố gắng là một bước gần hơn đến việc trở về giúp đồng bào mình khỏi bệnh.
Ra trường, trước mắt Bôn là cơ hội ở lại thành phố với một công việc ổn định, thu nhập tốt hơn và một cuộc sống ít nhọc nhằn hơn. Nhưng rồi chị lại chọn quay về nơi những con dốc vẫn nối dài giữa đại ngàn, nơi đồng bào Xơ Đăng, Ca Dong, Mơ Nông còn phải đối mặt với bệnh tật và những khoảng cách địa lý tưởng chừng có thể khiến một người bệnh bỏ lỡ cơ hội được chữa trị.
Bôn nhận công tác tại Trung tâm Y tế khu vực Nam Trà My - nơi điều kiện làm việc còn nhiều thiếu thốn về nhân lực, vật tư và sinh hoạt. Với một bác sĩ trẻ vừa bước ra khỏi giảng đường, đó không phải là lựa chọn dễ dàng. Nhưng với Bôn, trở về dường như đã là điều được quyết định từ rất lâu, ngay từ những trang nhật ký tuổi 15: Học để quay về.
Mỗi ngày, từ nóc Tak Pang đến nơi làm việc là khoảng 60km đường núi. Quãng đường ấy, nếu tính theo những con số, chỉ là một khoảng cách. Nhưng nếu đi qua bằng chiếc xe máy trên những cung đường quanh co, nhiều đoạn trơn trượt, đất đá lởm chởm, mới hiểu được cái giá của hai chữ "trở về".
Hồ Thị Bôn luôn tận tâm với công việc.
Có những buổi sáng Bôn rời nhà khi trời còn chưa sáng rõ. Có những ngày mưa, đường trơn khiến chị ngã xe, tay chân trầy xước, chiếc áo blouse trắng vấy đầy bùn đất. Ngã rồi lại đứng dậy, phủi bùn, dựng xe và tiếp tục đi. Những vết trầy xước rồi sẽ lành, nhưng người bệnh ở phía cuối con đường thì không thể chờ mãi.
"Có những hôm mệt lắm, chỉ muốn nghỉ một ngày. Nhưng nghĩ đến bà con, mình lại đi. Mình là người ở đây, hiểu đường sá, hiểu tiếng nói và hoàn cảnh của họ. Nếu mình không đến thì đôi khi họ cũng chẳng biết tìm ai", Bôn chia sẻ.
Công việc của một bác sĩ vùng cao vì thế không chỉ gói trong những giờ khám bệnh tại cơ sở y tế. Đó còn là những chuyến đi đến tận nóc xa, những lần vượt suối, leo dốc, những buổi tuyên truyền sức khỏe giữa cộng đồng và những cuộc trở về khi trời đã tối. Bôn chọn phần khó về mình để người bệnh bớt đi một phần khó khăn.
Không phải bởi nơi này dễ sống hơn, mà bởi ở cuối những con đường quanh co giữa đại ngàn, có những người đang cần một người bác sĩ như chị. Bác sĩ Hồ Thị Bôn không chỉ khám chữa bệnh, mà còn gieo tri thức bằng sự kiên nhẫn thấu hiểu cho bà con. Bôn nói tiếng Xơ Đăng như hơi thở, gần gũi như người nhà, nên bà con tin tưởng, lắng nghe và dần thay đổi.
Cô còn thường xuyên đi bộ xuyên rừng, leo núi để đến tận các nóc, thôn xa xôi nhất của các xã vùng cao nơi bà con còn chưa quen với việc khám bệnh định kỳ, tiêm chủng hay chăm sóc sức khỏe sinh sản. Đối mặt với mưa nguồn, lũ dữ bất chợt đổ về giữa rừng già, Hồ Thị Bôn chưa bao giờ từ chối hay quay đầu. Trái lại, mỗi bước chân càng vững vàng hơn bởi Bôn biết nơi càng khó đến, thì người dân càng cần bác sĩ.
Cô gái Xơ Đăng nhỏ bé giờ là bác sĩ đa khoa cứu chữa cho đồng bào nghèo.
"Có hôm vừa lội suối xong, chân run, người lạnh buốt vì mưa, nhưng vào tới nhà dân thấy bà mẹ Ca Dong đang ôm con sốt co giật, tôi quên ngay mọi mệt nhọc. May mắn mình tới kịp, có thể cứu được một đứa trẻ vậy là đủ", bác sĩ Bôn nhớ lại.
Năm 2022, bác sĩ Hồ Thị Bôn vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam bước đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình không ngừng phấn đấu cống hiến. Trở thành Đảng viên không chỉ là vinh dự mà còn là lời hứa Hồ Thị Bôn đặt ra cho mình sẽ luôn tận tâm, kiên trì để phục vụ bà con ngày một tốt hơn.
Ông Nguyễn Văn Tuấn, Bí thư Chi bộ thôn 3, xã Trà Tập người chứng kiến từng bước trưởng thành của Bôn chia sẻ: "Bác sĩ Bôn là niềm tự hào của thôn, của bà con dân tộc Xơ Đăng chúng tôi. Từ một cô bé vượt núi đến trường giờ thành bác sĩ trở về phục vụ quê hương. Chúng tôi trân trọng tin tưởng sự nỗ lực của Bôn trong việc thay đổi nhận thức cộng đồng, nâng cao sức khỏe bà con".
Bác sĩ Hồ Thị Bôn, dân tộc Xơ Đăng, sinh năm 1993, hiện là bác sĩ hạng III đang công tác tại Trung tâm Y tế khu vực Nam Trà My. Trong quá trình công tác, Hồ Thị Bôn luôn nỗ lực cố gắng trong công việc chuyên môn, tích cực tuyên truyền, vận động bà con từ bỏ hủ tục, kế hoạch hóa gia đình, phòng chống dịch bệnh... Chính nhờ tinh thần trách nhiệm cao, sự gần gũi, tận tụy với nhân dân, bác sĩ Hồ Thị Bôn nhiều lần được các cấp chính quyền ghi nhận, trao tặng nhiều giấy khen và bằng khen.
Trong lần khám bệnh ở một góc nằm sâu trong rừng, Bôn nhận tin bố mất. Nỗi đau dằn vặt càng trở nên sâu sắc khi cô không thể ở bên bố trong những phút cuối cùng. "Tôi không thể có mặt bên bố lúc ấy, những lời động viên, tình yêu thương của bố vẫn là động lực để tôi tiếp tục công việc mang sức khỏe đến với đồng bào" - Bôn nghẹn ngào nói.
Cô gái Xơ Đăng Hồ Thị Bôn vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ngọn lửa truyền cảm hứng giữa đại ngàn
Nóc Tak Pang, thôn 3, xã Trà Tập là nơi có những thảo nguyên bao la, tươi đẹp. Với kiến thức của mình, Hồ Thị Bôn đã phối hợp cùng Dự án "Trạm Nụ Cười" - một tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ phát triển cộng đồng, đưa du lịch sinh thái văn hóa bản địa trở thành con đường thoát nghèo cho bà con trong làng. Cô tận tình dạy bà con cách làm du lịch cộng đồng, nấu những món ăn đặc sản, kỹ năng đón tiếp khách, tạo dựng những trải nghiệm độc đáo từ văn hóa Xơ Đăng đến du khách.
"Ngôi nhà nụ cười" của gia đình Bôn là nơi khách dừng chân, nghỉ ngơi, phục vụ tận tình mà không thu phí. Hồ Thị Bôn còn thành lập đội cồng chiêng truyền thống, biểu diễn văn nghệ phục vụ khách du lịch, giúp bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc, đồng thời tạo thêm thu nhập cho bà con. Dù công việc bận rộn nhiều áp lực, bác sĩ Hồ Thị Bôn vẫn luôn dành thời gian quan tâm từng nhu cầu nhỏ nhất của bà con. Cô mở "tiệm tạp hóa yêu thương" ngay tại nhà để bà con có thể đến lấy những món nhu yếu phẩm cần thiết mà không phải lo nghĩ về tiền bạc. Ai có điều kiện thì trả, ai không có thì cứ lấy về dùng.
Phát triển du lịch sinh thái văn hóa bản địa giúp bà con thoát nghèo.
Sau những ca trực dài, khi chiếc áo blouse được gấp lại cũng là lúc một "ca trực" khác bắt đầu trong căn nhà nhỏ của Hồ Thị Bôn. Ở đó có 5 đứa trẻ mồ côi ríu rít gọi chị bằng hai tiếng "mẹ", có những bữa cơm giản dị cùng tiếng cười trong trẻo và những câu chuyện vụn vặt của tuổi thơ. Ngôi nhà chẳng rộng, nhưng đủ để những đứa trẻ từng thiếu một mái ấm có một nơi để trở về.
Đứa lớn nhất đã ở bên Bôn hơn 8 năm - đủ dài để những người xa lạ trở thành ruột thịt, để tiếng gọi "mẹ" không còn là cách xưng hô, mà trở thành một phần tự nhiên của cuộc đời. Cô không cho các em một danh phận, bởi điều những đứa trẻ ấy cần có lẽ chưa bao giờ là một cái tên trong giấy tờ. Chúng cần một bàn tay nắm lấy khi sợ hãi, một người chờ cửa mỗi chiều, một bữa cơm nóng sau ngày đến lớp và một lời nhắc nhở trước giờ đi ngủ.
Bôn hiểu hơn ai hết những đứa trẻ ấy cần gì, bởi chính chị cũng từng đi qua những năm tháng thiếu thốn và hiểu giá trị của một cơ hội được học hành, được yêu thương. Vì thế, cô dang tay đón các em về nhà, lặng lẽ san sẻ từ đồng lương của mình, từ những ngày công, những giờ nghỉ ít ỏi. Với Hồ Thị Bôn, tình mẫu tử không chỉ được nối bằng huyết thống. Đôi khi, nó bắt đầu từ một bàn tay chìa ra đúng lúc, một cánh cửa mở ra giữa lúc cuộc đời khép lại và một người phụ nữ chọn ở lại bên những phận đời bé nhỏ.
Tấm lòng của người mẹ cưu mang 5 đứa trẻ đồng bào mồ côi.
Ông Nguyễn Văn Tuấn, Bí thư Chi bộ thôn 3, xúc động nói: "Cái tình của Bôn dành cho lũ trẻ mồ côi như suối nguồn giữa đại ngàn âm thầm, bền bỉ không bao giờ cạn. Người ta nuôi một đứa con đã khó, mà Bôn cưu mang tận 5 đứa coi như máu thịt mình, cái nghĩa cái tình sâu hơn ruột rà".
"Mỗi em nhỏ đến với tôi là món quà ông trời ban tặng, mỗi đứa trẻ là một thế giới riêng, tôi mong các con được học hành, được sống trong yêu thương để mai này có thể tự tin bước đi trên đường đời" - Hồ Thị Bôn khóc khi nói về các con.
Anh Ngô Văn Thế - người chồng tâm lý và đồng cảm là nguồn động viên to lớn để Bôn vững bước trên con đường phục vụ quê hương. Anh Thế luôn thấu hiểu chia sẻ những khó khăn, hy sinh của vợ trong công việc, từ những chuyến đi bộ xuyên rừng đến những đêm thức trắng bên bệnh nhân. Chính anh Thế cũng góp phần khích lệ, giúp đỡ bà con trong làng phát triển dự án du lịch cộng đồng.
Giữa đại ngàn Tak Pang xanh thẳm, nơi mỗi mái nhà rực rỡ sắc cờ đỏ sao vàng, vang vọng tiếng cười trẻ thơ, bước chân của bác sĩ Hồ Thị Bôn vẫn ngày ngày lặng lẽ mang theo tình yêu thương, tri thức cùng khát vọng đổi thay thắp lên niềm tin vào một tương lai tươi sáng cho biết bao thế hệ nơi vùng cao Trà Tập.
