1. PSA là gì?
PSA là viết tắt của prostate-specific antigen, một protein được tạo ra chủ yếu bởi các tế bào tuyến tiền liệt. Một lượng PSA bình thường có thể đi vào máu. Khi tuyến tiền liệt có những thay đổi nhất định, lượng PSA trong máu có thể tăng. Ung thư tuyến tiền liệt là một nguyên nhân. Nhưng không phải nguyên nhân duy nhất.
PSA còn có thể tăng khi:
- Tuyến tiền liệt phì đại lành tính.
- Tuyến tiền liệt bị viêm.
- Có nhiễm trùng đường tiểu.
- Sau một số thủ thuật tác động tới tuyến tiền liệt.
- Sau xuất tinh.
- Sau một số hoạt động thể lực mạnh, đặc biệt những hoạt động tạo áp lực vùng đáy chậu như đạp xe.
Vì vậy, chuẩn bị đúng trước lấy máu giúp kết quả phản ánh tình trạng nền của tuyến tiền liệt tốt hơn.
Nam giới nên tránh xuất tinh, đạp xe và vận động mạnh khoảng 48 giờ trước xét nghiệm PSA để hạn chế những thay đổi tạm thời của chỉ số. Hình minh họa AI.
2. Vì sao xuất tinh có thể ảnh hưởng PSA?
- Sau xuất tinh, PSA trong máu ở một số nam giới có thể tăng tạm thời.
- Mức thay đổi không giống nhau ở tất cả mọi người và thường không kéo dài.
Nhưng nếu một người vốn có PSA nằm gần ngưỡng khiến bác sĩ phải cân nhắc làm thêm xét nghiệm, một mức tăng nhỏ tạm thời cũng có thể làm việc diễn giải kết quả phức tạp hơn.
Do đó, các hướng dẫn thường khuyên tránh hoạt động tình dục dẫn tới xuất tinh trong khoảng 48 giờ trước xét nghiệm PSA.
Điều cần nhấn mạnh là trọng tâm nằm ở xuất tinh, không phải khái niệm mơ hồ rằng nam giới phải “kiêng phụ nữ” hay hoàn toàn tránh gần gũi.
3. 48 giờ trước xét nghiệm PSA nên làm gì?
Có thể xem hai ngày trước xét nghiệm như khoảng thời gian giúp “dọn bớt nhiễu”.
Không cần nằm nghỉ hoàn toàn.
Cũng không cần thực hiện một chế độ ăn đặc biệt.
Bảng dưới đây giúp dễ nhớ hơn:
| Việc trước xét nghiệm PSA | Nên làm thế nào? |
|---|---|
| Quan hệ có xuất tinh | Tránh khoảng 48 giờ trước xét nghiệm |
| Thủ dâm có xuất tinh | Tránh khoảng 48 giờ |
| Đạp xe | Nên tránh khoảng 48 giờ |
| Tập luyện rất nặng | Nên tránh khoảng 48 giờ |
| Đi bộ nhẹ | Thông thường vẫn có thể thực hiện |
| Ăn uống | PSA đơn thuần thường không yêu cầu nhịn đói |
| Uống thuốc đang được kê | Không tự ngừng; báo bác sĩ các thuốc đang dùng |
| Đang sốt, tiểu buốt, nghi nhiễm trùng tiểu | Cần báo cơ sở y tế trước xét nghiệm |
| Vừa sinh thiết hoặc can thiệp tuyến tiền liệt | Báo rõ loại thủ thuật và thời điểm thực hiện |
Nếu cùng buổi lấy máu còn có các xét nghiệm khác như đường huyết hay mỡ máu yêu cầu nhịn ăn, cần thực hiện theo hướng dẫn dành cho các xét nghiệm đó.
Không nên suy luận rằng “PSA không cần nhịn ăn” đồng nghĩa toàn bộ gói xét nghiệm đều được ăn uống bình thường.
PSA tăng không đồng nghĩa ung thư tuyến tiền liệt. Bác sĩ cần đánh giá thêm tuổi, triệu chứng, thuốc đang dùng và các yếu tố có thể ảnh hưởng kết quả. Hình minh họa AI.
4. Mới quan hệ tình dục thì có nên làm xét nghiệm?
Bạn nên bình tĩnh, cũng không nên giấu thông tin này với bác sĩ, nếu đây là xét nghiệm chủ động, không cấp thiết, có thể liên hệ cơ sở xét nghiệm để hỏi việc lùi lịch nhằm bảo đảm khoảng thời gian chuẩn bị phù hợp.
Nếu vẫn lấy máu, cần cho bác sĩ biết đã xuất tinh gần thời điểm xét nghiệm để thông tin này được tính đến khi diễn giải kết quả.
Một kết quả PSA hơi cao trong bối cảnh có yếu tố gây nhiễu không nên tự động được hiểu là dấu hiệu ung thư.
5. PSA cao không đồng nghĩa mắc ung thư tuyến tiền liệt
Đây là điều quan trọng nhất mà nam giới cần biết trước khi quyết định làm xét nghiệm.
PSA không phải xét nghiệm trả lời:
“Có ung thư” hoặc “không có ung thư”.
Nó là một dấu ấn giúp đánh giá nguy cơ.
Một người có PSA tăng có thể mắc ung thư tuyến tiền liệt.
Nhưng cũng có thể chỉ bị:
- Phì đại tuyến tiền liệt lành tính;
- Viêm tuyến tiền liệt;
- Nhiễm trùng đường tiết niệu;
- Hoặc PSA tăng tạm thời.
Ngược lại, PSA không cao cũng không bảo đảm tuyệt đối rằng không có ung thư.
