Tuần làm việc thứ ba, Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII bắt đầu bằng phiên họp toàn thể, thảo luận về Dự thảo Luật Tổ chức Chính phủ (sửa đổi) và Dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Theo đó, các đại biểu (ĐB) sẽ xem xét một cách toàn diện và có tính hệ thống chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của tổ chức bộ máy Nhà nước từ Trung ương xuống địa phương, đặc biệt là việc quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp chính quyền; về nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang Bộ.
Đại biểu Nguyễn Bá Thuyền (đoàn Lâm Đồng) phát biểu tại Quốc hội.
Cân nhắc để phân cấp, phân quyền
Một nội dung được xem là “nóng” nhất của Dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương khi dự luật này được trình Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIII: Mô hình tổ chức chính quyền địa phương nên như thế nào? Các cuộc tranh luận về việc giữ hay bỏ HĐND ở một số cấp chính quyền đã xuất hiện từ nhiều năm trước đó và trở lại đây khi Quốc hội tiến hành sửa đổi Hiến pháp năm 1992 và xây dựng Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Đến thời điểm này, cuộc tranh luận về mô hình tổ chức chính quyền địa phương đã ngã ngũ khi Dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương trình Quốc hội mới đây đã có những điều chỉnh căn bản so với Dự thảo trình Quốc hội lần đầu. Theo đó, Dự thảo Luật đã quy định theo hướng tất cả các đơn vị hành chính quy định tại khoản 1, Điều 110 của Hiến pháp năm 2013 đều tổ chức cấp chính quyền địa phương (gồm HĐND và UBND); đồng thời, quy định những điểm khác biệt về cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương ở nông thôn và đô thị. Phương án này, theo đánh giá của nhiều ĐB là có nhiều ưu điểm như: bảo đảm sự phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và không làm xáo trộn mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay; thể hiện sự thống nhất giữa việc phân chia địa giới hành chính với việc thiết lập tổ chức chính quyền địa phương cùng với các tổ chức Đảng, đoàn thể chính trị, xã hội...; đáp ứng được yêu cầu phải có sự giám sát của HĐND với UBND cùng cấp; bảo đảm thực hiện được nguyên tắc cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương phải chịu sự giám sát của cơ quan do nhân dân địa phương trực tiếp bầu ra; việc tổ chức cấp chính quyền gồm HĐND và UBND ở đơn vị hành chính cấp cơ sở thể hiện sự gần dân, sát dân của chính quyền và phát huy quyền làm chủ của nhân dân...
Dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương cũng đề cập khá nhiều đến việc phân cấp, phân quyền cụ thể sẽ được quy định trong các luật chuyên ngành. Tuy nhiên, các ĐB Quốc hội cũng chỉ rõ, đúng là nhiệm vụ của chính quyền địa phương đang được quy định ở rất nhiều luật và văn bản dưới luật nhưng trên thực tế, các văn bản hiện nay cũng rất khó để xác định đâu là việc được phân cấp, đâu là việc được phân quyền. Theo ĐB Trần Du Lịch, đọc toàn bộ Dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương thì thấy, nhiệm vụ của chính quyền từ cấp tỉnh cho tới xã, phường rất giống nhau, từ triển khai thi hành Hiến pháp, luật trên địa bàn; quyết định những vấn đề của địa phương trong phạm vi được phân cấp, phân quyền theo quy định của luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan đến thực hiện các nhiệm vụ do các cơ quan nhà nước cấp trên ủy quyền... Và khi đối chiếu giữa Dự thảo Luật Tổ chức Chính phủ (sửa đổi) với Dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương thì vẫn không thể biết được việc gì của Trung ương, việc gì của chính quyền cấp tỉnh, việc gì của chính quyền cấp huyện, việc gì của chính quyền cấp xã.
Quy định rõ hơn trách nhiệm của Chính phủ trong phòng chống tham nhũng
Thảo luận những vấn đề còn ý kiến khác nhau về Dự thảo Luật Tổ chức Chính phủ (sửa đổi), nhiều ĐB cho rằng, cần quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, nhất là trong công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng (PCTN), quan liêu, lãng phí, không thể cứ để mãi “chung chung, không rõ ràng”... Theo ĐB Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng), Chính phủ đã ban hành một nghị định quy định trách nhiệm của người đứng đầu, mà Thủ tướng đứng đầu Chính phủ nên cần quy định rõ hơn trách nhiệm của Thủ tướng. Ngoài trách nhiệm báo cáo trước Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, nhân dân, ĐB Thuyền đề nghị bổ sung trách nhiệm của Thủ tướng phải hoàn thành cơ bản trách nhiệm Quốc hội giao; đấu tranh, ngăn chặn và đẩy lùi tham nhũng, lãng phí; trực tiếp trả lời chất vấn trước Quốc hội.
Đề cập đến vấn đề trách nhiệm của Chính phủ trong PCTN, ĐB Huỳnh Văn Tiếp (TP. Cần Thơ) cho rằng, vừa qua trong bộ máy Chính phủ từ Trung ương đến địa phương còn xảy ra nhiều tham nhũng nhưng trách nhiệm chưa được rõ ràng. Cho nên, cần bổ sung nhấn mạnh hơn về trách nhiệm của Chính phủ trong việc đấu tranh PCTN, lãng phí trong hoạt động của bộ máy Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở. Người đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng cũng phải có trách nhiệm lãnh đạo thực hiện tốt công tác đấu tranh PCTN, quan liêu, chống lãng phí. Đồng thời, phải thường xuyên thực hiện công tác kiểm tra, xử lý cá nhân tham nhũng hoặc các cơ quan để xảy ra tham nhũng, lãng phí.
Anh Tuấn - Hoàng Dương
