Nỗi lo ấy không phải không có cơ sở. Thực tế, những biểu hiện như chần chừ, uể oải, né tránh khi nhắc đến bài vở đang xuất hiện ở không ít gia đình. Tuy nhiên, theo các chuyên gia tâm lý giáo dục, đó không đơn thuần là sự lười biếng mà là phản ứng thích nghi tự nhiên của trẻ trước sự thay đổi đột ngột về nhịp sinh hoạt và áp lực học tập.
"Trạm chuyển tiếp" trước khi trở lại guồng học tập
Chuyên gia tâm lý giáo dục Lê Ngọc Trâm - Công ty TNHH Giáo dục OED phân tích, kỳ nghỉ Tết, với đặc trưng thức khuya, sinh hoạt tự do và tạm rời xa kỷ luật lớp học, đã tạo ra một "vùng an toàn" mới trong não bộ trẻ. Khi bị yêu cầu lập tức quay lại với bài tập, con số và công thức, nhiều em dễ rơi vào trạng thái sốc tâm lý nhẹ, biểu hiện bằng mệt mỏi, giảm tập trung hoặc phản kháng âm thầm.
"Đừng coi mùng 4 Tết là hạn chót để hoàn thành bài tập, hãy coi đó là 'trạm chuyển tiếp' để con thích nghi", bà nhấn mạnh. Theo bà Trâm nếu người lớn gia tăng áp lực quá sớm, cảm xúc tiêu cực có thể kéo dài sang nhiều tuần đầu học kỳ.
Tính thời sự của vấn đề càng rõ khi thời gian nghỉ không còn nhiều. Với học sinh Hà Nội, chỉ còn hai ngày nghỉ nữa, mùng 7 âm lịch các em sẽ chính thức trở lại trường. Khoảng đệm ngắn ngủi này khiến nhiều phụ huynh nóng ruột, muốn "siết" lại kỷ luật ngay lập tức.
Ảnh minh hoạ.
Từ thực tế lớp học, cô Mai Vân Hà - giáo viên tiểu học tại Hà Nội cho biết, năm nào sau Tết cũng ghi nhận tình trạng học sinh mất vài ngày đầu để bắt nhịp trở lại. "Các con không hẳn lười học, nhưng rõ ràng nhịp sinh hoạt bị đảo lộn. Có em đến lớp còn buồn ngủ, có em kể chuyện du xuân mãi chưa dứt", cô chia sẻ. Theo cô Hà, nếu những ngày đầu giáo viên và phụ huynh quá nặng về kiểm tra, đánh giá, học sinh sẽ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, ảnh hưởng đến tâm lý lâu dài.
Điều chỉnh nhịp sinh học và khơi lại động lực nội tại
Một trong những nhầm lẫn phổ biến của phụ huynh là đồng nhất "học" với "hoàn thành bài tập". Sau kỳ nghỉ, câu hỏi đầu tiên trẻ thường nghe là "Con đã làm xong bài chưa?". Trong khi đó, theo chuyên gia Lê Ngọc Trâm, bản chất của học tập là sự tò mò và hứng thú khám phá. Khi trẻ chỉ quay lại bàn học vì nghĩa vụ, động lực nội tại sẽ dần suy giảm.
Việc khởi động lại có thể bắt đầu bằng những hoạt động nhẹ nhàng hơn. Một nghi thức khai bút đầu xuân, nơi trẻ viết mục tiêu, ước mong hoặc những điều mong chờ trong năm mới, có thể giúp tái kết nối cảm xúc tích cực với việc học. Khi tâm thế được điều chỉnh đúng cách, trẻ sẽ tự nhiên quay lại quỹ đạo học tập thay vì đối phó.
Bên cạnh đó, nhịp sinh học cũng cần được điều chỉnh. Việc đi ngủ muộn, dậy trễ trong suốt kỳ nghỉ khiến cơ thể trẻ khó thích nghi ngay với khung giờ học đường. Các chuyên gia khuyến nghị nên đưa giờ ngủ sớm dần mỗi ngày 20-30 phút trước khi chính thức đi học lại. Song song đó, phụ huynh nên trò chuyện về bạn bè, thầy cô, hoạt động lớp học thay vì chỉ xoay quanh điểm số.
Từ góc độ giáo viên, cô Hà cho biết những ngày đầu sau Tết, nhà trường thường ưu tiên các hoạt động khởi động nhẹ, giúp học sinh làm quen lại nhịp học thay vì tăng cường kiểm tra. "Điều quan trọng là các con trở lại lớp với tâm thế vui vẻ. Khi cảm xúc tích cực, việc học sẽ tự nhiên hiệu quả hơn", cô nói.
Từ thực tế đó, các chuyên gia tâm lý cho rằng, cách "khởi động mềm" này không chỉ là giải pháp sư phạm, mà còn là nguyên tắc quan trọng trong quá trình chuyển nhịp tâm lý của trẻ.
Theo chuyên gia Lê Ngọc Trâm, khi áp lực thành tích ngày càng lớn, mùng 4 Tết rất dễ bị biến thành "cột mốc siết kỷ luật" trong không ít gia đình. Tuy nhiên, bà cho rằng giáo dục không phải là cuộc chạy nước rút sau kỳ nghỉ mà là hành trình dài đòi hỏi sự bền bỉ và đồng hành của cả cha mẹ lẫn nhà trường. "Khi chỉ còn đếm ngược hai ngày trước khi tiếng trống trường vang lên, điều quan trọng không phải là hoàn thành bao nhiêu trang bài tập, mà là chuẩn bị cho con một tâm thế sẵn sàng", bà nói.
'Một đứa trẻ bước qua cổng trường với sự háo hức sẽ tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn nhiều so với một đứa trẻ mang theo cảm giác bị thúc ép. Vì vậy, việc chuyển nhịp êm ái trong những ngày đầu năm không chỉ giúp hóa giải nỗi lo "ngại trường, sợ lớp", mà còn đặt nền móng tâm lý tích cực cho cả học kỳ phía trước', bà Trâm cho hay.
