Deepfake - Deepvoice là mối đe dọa lớn dịp Tết
Thời gian gần đây, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, dự báo tình hình tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng sẽ vẫn còn tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp, đặc biệt là vào thời trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 do nhu cầu tiêu dùng, đi lại, tìm kiếm việc làm, nhận hỗ trợ chính sách của người dân tăng cao.
Trung tá Lê Thanh Bình, Phó Trưởng Phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an cho biết, tội phạm mạng đã và đang trở thành một vấn nạn toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ. Tại Việt Nam, với hơn 79 triệu người sử dụng Internet, chiếm khoảng 78% dân số, nguy cơ mất an ninh, an toàn trên không gian mạng ngày càng hiện hữu.
Theo thống kê của Bộ Công an, riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện hơn 4.200 vụ việc lừa đảo trực tuyến, gây thiệt hại ước tính khoảng 8.000 tỷ đồng. Cũng theo đại diện Cục A05, trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, bên cạnh 4 thủ đoạn lừa đảo "nổi cộm" gồm giả mạo dịch vụ lữ hành, vé tàu xe; rao bán, thanh lý tour du lịch giá rẻ; phát tán mã độc qua email đặt phòng; và chiêu trò tri ân khách hàng, tặng quà cuối năm, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các biến thể lừa đảo kết hợp giữa deepfake và deepvoice.
Thận trọng với các chiêu thức lừa đảo trên không gian mạng nở rộ dịp Tết.
Tin tặc sau khi chiếm quyền điều khiển tài khoản mạng xã hội sẽ thực hiện các cuộc gọi video giả mạo hình ảnh, giọng nói của người thân, bạn bè để vay tiền hoặc yêu cầu chuyển khoản khẩn cấp. Thủ đoạn này tạo cảm giác tin cậy tuyệt đối, khiến nhiều nạn nhân mất cảnh giác và dễ dàng sập bẫy chỉ trong thời gian ngắn.
Ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) cho biết các đối tượng lừa đảo hiện nay không chỉ khai thác lỗ hổng công nghệ, mà tập trung đánh vào mắt xích yếu nhất trong chuỗi thanh toán: người dùng. Nhiều rủi ro thực tế không phát sinh tại thời điểm chuyển tiền, mà đã xuất hiện từ rất sớm khi người dùng vô tình chia sẻ thông tin cá nhân, dữ liệu sinh trắc học hoặc làm theo các kịch bản được dựng sẵn bằng công nghệ AI, Deepfake.
Trước thực tế đó, Ngân hàng Nhà nước đang triển khai cách tiếp cận quản lý toàn diện hơn, mở rộng các biện pháp phòng, chống lừa đảo từ tài khoản cá nhân sang cả tài khoản doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp mới thành lập hoặc có quy mô nhỏ. Các yêu cầu về xác thực định danh, sinh trắc học, nâng cấp hệ thống bảo mật và phòng chống Deepfake được đặt ra đồng bộ trong quá trình cung cấp dịch vụ ngân hàng số.
Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, ông Dũng cũng nhấn mạnh vai trò của truyền thông và giáo dục tài chính, giúp người dân nâng cao nhận thức, nhận diện thủ đoạn mới và chủ động bảo vệ mình trong môi trường số.
Nhận diện "điểm mù nhận thức" trước làn sóng lừa đảo deepfake
Tại tọa đàm "Vui Tết an toàn - không lo Deepfake" trong khuôn khổ Chiến dịch "Chống lừa đảo trực tuyến 2025", PGS.TS Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQG Hà Nội) đã phân tích sâu những yếu tố tâm lý khiến người dùng, đặc biệt là người trẻ, dễ trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến trong kỷ nguyên AI.
Theo PGS.TS Trần Thành Nam, deepfake không chỉ làm giả thông tin, mà nguy hiểm hơn là làm giả niềm tin. Khi ranh giới giữa đời sống thực và đời sống số ngày càng mờ nhạt, các kịch bản lừa đảo có thể tác động trực tiếp vào cảm xúc, khiến người dùng phản ứng nhanh theo bản năng thay vì tư duy kiểm chứng.
Một nguyên nhân cốt lõi nằm ở các "điểm mù nhận thức"- những khoảng trống xuất hiện khi con người rơi vào trạng thái mệt mỏi, căng thẳng, quá tải thông tin hoặc bị thúc ép cảm xúc. Trong những thời điểm đó, khả năng phản biện và tham vấn gần như bị vô hiệu hóa, tạo điều kiện để các chiêu thức lừa đảo, đặc biệt là deepfake, phát huy hiệu quả.
PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh, phòng chống lừa đảo trực tuyến không chỉ là bài toán công nghệ hay pháp lý, mà còn là vấn đề năng lực tâm lý của mỗi cá nhân. Bên cạnh việc trang bị kỹ năng số, người dùng cần học cách nhận diện trạng thái cảm xúc của bản thân, biết "chậm lại" trước những thông tin khẩn cấp và hình thành thói quen kiểm tra, xác thực trong mọi tình huống.
Tết an toàn trong kỷ nguyên AI, theo ông, không chỉ là tránh rủi ro công nghệ, mà là giữ được sự tỉnh táo trong việc quyết định và xây dựng đời sống tinh thần cân bằng. Khi con người làm chủ được cảm xúc và nhận thức, các kịch bản lừa đảo dù tinh vi đến đâu cũng sẽ khó có cơ hội thành công.
Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó trưởng phòng Tham mưu, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) khuyến cáo, khi tham gia môi trường mạng, người dùng cần chủ động áp dụng các biện pháp, giải pháp để bảo vệ các tài khoản số.
Không nên chia sẻ thông tin cá nhân một cách tùy tiện, bởi điều này có thể tạo điều kiện cho các đối tượng thu thập và sử dụng thông tin vào mục đích phạm tội. Người dùng cần bảo vệ tài khoản của mình bằng các biện pháp như đặt mật khẩu an toàn, đồng thời hạn chế tối đa việc công khai hay chia sẻ dữ liệu cá nhân trên không gian mạng.
Khi xảy ra tình huống thông tin hoặc dữ liệu cá nhân bị rò rỉ hay bị đánh cắp, người dân có thể và cần kịp thời báo cho các cơ quan chức năng. Hiện nay, Bộ Công an đã phân cấp cho công an các đơn vị, địa phương, trong đó có các đơn vị chuyên trách tiếp nhận và xử lý các đơn khiếu nại, tố cáo liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân theo đúng quy định của pháp luật.
