1. Lá ớt - loại rau có nhiều tác dụng với sức khỏe
Hiện nay, ở Việt Nam có nhiều giống ớt được trồng làm thực phẩm. Trong đó, lá của các giống ớt truyền thống như ớt hiểm và ớt chỉ thiên được sử dụng phổ biến để chế biến món ăn cũng như làm vị thuốc trong y học cổ truyền. Đây là những giống ớt có hàm lượng hoạt chất sinh học tương đối ổn định và đã được sử dụng từ lâu trong dân gian.
Trong các tài liệu Đông y, lá ớt được tường được mô tả với tên gọi Lạt tiêu diệp. Đây là vị thuốc có vị đắng, hơi cay, tính ôn, đi vào các kinh tỳ, vị, can. Lá ớt có tác dụng tiêu thực kiện tỳ, trừ thấp tán hàn, giải độc trừ ung, bổ can minh mục, sát trùng. Trong Đông y, lá ớt thường được ứng dụng trong điều trị các chứng:
- Tỳ vị hư hàn, tiêu hóa kém, tiêu chảy thể hàn.
- Trị chứng tiêu khát.
- Phù thũng thể hàn...
Ngoài ra, Đông y còn sử dụng lá ớt dùng ngoài da trong điều trị các chứng mụn nhọt, đinh nhọt độc, chàm, lở ngứa, nước ăn chân, đau nhức xương khớp do hàn thấp và trị rắn rết, côn trùng cắn.
Lá ớt chỉ thiên có hàm lượng dược tính ổn định và độ an toàn cao.
Các nghiên cứu hiện đại cũng phát hiện ra rằng lá ớt có mật độ năng lượng thấp nhưng lại sở hữu hàm lượng dinh dưỡng rất ấn tượng so với các loại rau lá xanh thông thường. Trong lá ớt cũng chứa nhiều vitamin cần thiết cho cơ thể như vitamin C, A, E, một số vitamin nhóm B… cùng nhiều khoáng chất thiết yếu như canxi, magie, sắt, kali, phốt pho, kẽm…
Trong lá ớt cũng chứa nhiều hoạt chất có tác dụng sinh học như các flavonoid, các hợp chất phenolic, tannin, một số alkaloid tự nhiên, cùng một lượng nhỏ capsaicin, saponin... Đáng chú ý, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng hàm lượng tổng của một số chất chống oxy hóa và flavonoid trong lá ớt thậm chí còn cao hơn so với quả ớt.
Nhờ vậy, lá ớt có nhiều tác dụng với sức khỏe:
- Tác dụng kháng viêm.
- Tiêu thũng.
- Hỗ trợ kiểm soát đường huyết và điều trị tiểu đường.
- Tác dụng chống oxy hóa.
- Kháng khuẩn và kháng nấm tự nhiên.
- Bảo vệ hệ tim mạch và điều hòa huyết áp...
2. Một số cách sử dụng lá ớt tốt cho sức khỏe
2.1 Canh lá ớt nấu tôm/thịt băm
Cách làm: Dùng một nắm lá ớt bánh tẻ, rửa sạch, vò nhẹ, nấu canh với thịt nạc băm hoặc tôm giã nhỏ.
Tác dụng: Món canh lá ớt nấu tôm/thịt băm là món ăn dễ chế biến, giúp kích thích tiêu hóa, ấm trung tiêu, giải nhiệt mùa hè. Theo Y học hiện đại, đây là món ăn giúp sung sắt, canxi và vitamin C tuyệt vời cho người thiếu máu nhẹ hoặc mới ốm dậy.
2.2 Trà lá ớt khô
Cách làm: Lá ớt tươi rửa sạch, phơi âm can (phơi trong bóng râm) cho khô hoàn toàn rồi bảo quản trong lọ kín. Mỗi ngày dùng 5 - 10g hãm với nước sôi làm trà uống sau bữa ăn.
Tác dụng: Đây là loại trà có vị đắng nhẹ. Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy dịch chiết lá ớt có khả năng ức chế enzyme α-glucosidase, từ đó có thể giúp làm chậm quá trình phân giải carbohydrate và hấp thu đường sau bữa ăn, có tác dụng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện rối loạn chuyển hóa, thích hợp cho người có nguy cơ tiểu đường hoặc mỡ máu cao.
2.3 Lá ớt chườm nóng trị đau nhức xương khớp do hàn thấp
Cách làm: Lá ớt tươi giã dập, đem sao nóng trên chảo với một chút rượu trắng. Bọc hỗn hợp vào khăn vải sạch và chườm vào các khớp bị đau, lạnh, hoặc vùng bị bong gân do chấn thương.
Tác dụng: Lá ớt chườm nóng giúp kích thích tuần hoàn máu ngoại vi, tán hàn, rất hiệu quả trong giảm đau cơ và khớp nhanh chóng.
2.4 Lá ớt nấu nước ngâm rửa trị lở ngứa, nước ăn chân tay, chàm
Cách làm: Đun một nắm lá ớt lớn với nước và một thìa muối hạt trong 10 - 15 phút, để nước nguội bớt rồi dùng ngâm, rửa vùng da bị tổn thương.
3. Một số lưu ý khi sử dụng lá ớt
Một số loại cây có hình dạng giống ớt nhưng có độc, khi sử dụng chỉ dùng lá của các cây ớt ăn quả truyền thống như ớt hiểm, ớt chỉ thiên.
Tuyệt đối không ăn sống lá ớt với số lượng lớn. Lá ớt cần được ăn sau khi đã nấu chín để nhiệt độ cao phá hủy hoàn toàn liên kết của các chất kháng dinh dưỡng, giải phóng các hoạt chất sinh học có lợi và giúp cơ thể hấp thụ dễ dàng.
Thận trọng khi dùng lá ớt cho người có thể trạng âm hư hỏa vượng, người bị trĩ, viêm loét dạ dày tá tràng.
Khi dùng ngoài da, nên thử phản ứng da trước khi sử dụng, đặc biệt với người có làn da quá nhạy cảm hoặc dùng cho trẻ em. Không đắp lên vết thương hở lớn hoặc hoại tử.
