Theo y học cổ truyền, lá chanh là loại lá có tính thơm, cay, thường được dùng để hỗ trợ tiêu thực, hành khí, hóa đàm và giải cảm. Vậy lá chanh có những tác dụng gì và sử dụng thế nào để vừa phát huy giá trị vừa bảo đảm an toàn?
1. Lá chanh có đặc điểm gì?
Lá chanh ta là bộ phận của cây chanh ta (Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle), thuộc họ Cam (Rutaceae). Lá chanh có màu xanh, hình dạng đặc trưng, mặt lá bóng và mùi thơm đặc trưng. Chỉ cần vò nhẹ hoặc thái nhỏ, mùi thơm càng đậm do tinh dầu trong lá được giải phóng.
Theo y học cổ truyền, lá chanh có vị cay, đắng, tính bình, mùi thơm, thường được sử dụng với một số công dụng như tán phong giải nhiệt, tiêu đờm, tiêu thực và giảm ho, phù hợp với một số biểu hiện thường gặp như cảm lạnh nhẹ, nghẹt mũi, ho có đờm, ăn uống đầy bụng, khó tiêu.
Về y học hiện đại, lá chanh chứa tinh dầu với các thành phần như geranial, limonene, neral, nerol, geraniol và geranyl acetate, cùng flavonoid và polyphenol. Đây là những hợp chất góp phần tạo mùi thơm và được biết đến với nhiều hoạt tính sinh học như chống oxy hóa, kháng khuẩn.
Lá chanh có tác dụng hành khí, tiêu thực, giảm ho... Ảnh: AI.
2. Tác dụng của lá chanh
2.1. Hành khí, tiêu thực, giúp món ăn thơm ngon hơn
Trong y học cổ truyền, khi ăn uống không tiêu, bụng đầy trướng, cảm giác nặng bụng thường được quy về tình trạng khí trệ, thực tích. Những vị thuốc, gia vị có mùi thơm thường được sử dụng để hành khí, giúp sự vận hành của khí trong cơ thể được thuận lợi hơn.
Lá chanh có mùi thơm mạnh, vị hơi cay đắng nên từ lâu được dùng kèm các món ăn nhiều đạm, nhiều mỡ như thịt gà, thịt vịt. Đây cũng là cách sử dụng rất phù hợp trong đời sống, chỉ cần một ít lá thái nhỏ cũng giúp món ăn bớt ngấy, kích thích cảm giác ngon miệng.
Tinh dầu trong lá, đặc biệt các chất như citronellal và linalool, cũng góp phần tạo nên mùi thơm đặc trưng.
2.2. Hóa đàm, giảm ho
Lá chanh từ lâu đã xuất hiện trong dân gian khi ho, nhiều đờm, cảm lạnh. Theo y học cổ truyền, lá chanh có tính thơm, cay, có tác dụng tán phong, hóa đàm. Vì vậy, trong những trường hợp cảm lạnh nhẹ kèm nghẹt mũi, ho có đờm, lá chanh có thể được phối hợp với một số loại lá thơm khác để xông hoặc dùng trong các bài thuốc dân gian. Mùi thơm từ tinh dầu có thể tạo cảm giác dễ chịu khi xông.
Tuy nhiên, đây là cách hỗ trợ đối với triệu chứng nhẹ. Nếu ho kéo dài, đờm vàng xanh nhiều, sốt cao, khó thở hoặc đau ngực, cần đi khám thay vì tiếp tục tự dùng lá.
2.3. Giải cảm, tán phong hàn
Một trong những cách dùng dân gian quen thuộc là xông lá chanh khi bị cảm lạnh. Theo y học cổ truyền, khi cơ thể bị phong hàn xâm nhập có thể xuất hiện các biểu hiện như sợ lạnh, đau đầu, nghẹt mũi, hắt hơi, đau mỏi người. Những loại lá có tinh dầu thơm như lá chanh thường được phối hợp để xông, với mục đích làm cơ thể ấm lên, ra mồ hôi nhẹ và giúp cảm giác dễ chịu hơn.
Có thể dùng một nắm nhỏ lá chanh tươi, rửa sạch, đun với nước rồi xông trong thời gian ngắn. Không nên trùm kín và xông quá nóng hoặc quá lâu, đặc biệt với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh tim mạch.
2.4. Hỗ trợ chống oxy hóa và bảo vệ tế bào
Một số nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa của tinh dầu lá chanh. Một số chất trong tinh dầu như citronellal, citronellol và linalool cũng có hoạt tính sinh học đáng chú ý.
2.5. Hỗ trợ chống viêm, kháng khuẩn
Một số nghiên cứu thực nghiệm trên tinh dầu lá thuộc chi Citrus ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn hoặc chống viêm; tuy nhiên, những kết quả này chưa thể đồng nhất với hiệu quả điều trị ở người.
3. Dùng lá chanh thế nào?
Dùng làm gia vị là cách tốt nhất: Với người khỏe mạnh, nên ưu tiên lá chanh trong bữa ăn thay vì sử dụng như một loại thuốc; có thể thái nhỏ lá chanh rắc lên thịt gà luộc, món hấp, nộm hoặc cho vào món ăn khi gần chín.
Không nên lạm dụng nước lá chanh: Một sai lầm thường gặp là cho thật nhiều lá vào nồi, nấu thật đặc rồi uống hằng ngày. Theo y học cổ truyền, dược liệu dù có tính bình cũng không nên sử dụng tùy tiện với lượng lớn kéo dài. Đặc biệt, lá chanh có tinh dầu nên việc cô đặc bằng cách đun nhiều lá trong thời gian dài sẽ khác hoàn toàn với việc dùng vài lá làm gia vị.
Xông lá chanh phải đúng cách: Nếu dùng lá chanh để xông khi cảm lạnh, có thể dùng một nắm nhỏ lá tươi, rửa sạch, đun với nước rồi xông trong khoảng 5–10 phút. Nhiệt độ phải vừa phải, tránh đưa mặt quá gần nồi nước.
Không nên xông khi đang sốt cao, mất nước, chóng mặt hoặc quá mệt. Trẻ nhỏ không nên tự xông theo cách người lớn vì nguy cơ bỏng và khó kiểm soát nhiệt độ.
Không uống tinh dầu lá chanh: Tinh dầu là phần rất cô đặc, không giống với lượng tinh dầu rất nhỏ nhận được khi ăn vài lá chanh. Do đó, không tự nhỏ tinh dầu lá chanh vào nước để uống hoặc tự sử dụng tinh dầu với mục đích chữa bệnh.
Chọn lá sạch và rửa kỹ: Lá chanh dùng để ăn cần có nguồn gốc rõ ràng, không hái ở ven đường hoặc những nơi có nguy cơ ô nhiễm. Nên rửa kỹ dưới vòi nước sạch trước khi thái hoặc chế biến.
Lá chanh không chỉ giúp món ăn thêm thơm ngon mà còn có những giá trị nhất định. Tuy nhiên, cũng như nhiều loại lá dùng làm gia vị, lá chanh nên được sử dụng với lượng vừa phải, đúng cách, tránh lạm dụng để bảo đảm an toàn cho sức khỏe.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
