1. Công dụng của lá chàm mèo
Chàm mèo là một vị thuốc được ghi chép trong nhiều tài liệu Đông y với tên gọi mã lam, sơn lam, nam bản lam căn, đại thanh… Phần lá cây chàm mèo chính là một nguyên liệu để bào chế vị thuốc thanh đại. Phần lá này có vị đắng, tính lạnh, đi vào các kinh tâm, vị, can, phế, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lương huyết tiêu ban, thường được ứng dụng trong điều trị các chứng:
- Ôn nhiệt phát ban trong giai đoạn nhiệt nhập doanh huyết, gây sốt cao, mê sảng, trên da xuất hiện các nốt ban chẩn đỏ hoặc tím; chứng huyết nhiệt phát cuồng, sốt cao gây loạn thần.
- Viêm đường hô hấp và viêm vùng họng, các chứng viêm họng cấp, viêm amidan có mủ, quai bị.
- Các chứng đan độc, ung thũng sang độc ngoài da, trị vết cắn của rắn rết, côn trùng.
Lá chàm mèo có nhiều công dụng với sức khỏe.
Theo các nghiên cứu hiện đại, lá cây chàm mèo là kho báu với các hoạt chất có dược tính mạnh mẽ cùng hệ dưỡng chất phong phú như các alkaloid - là thành phần quan trọng nhất với indigo là chất chiếm tỷ trọng cao, tạo nên màu xanh đặc trưng, cùng indirubin, tryptanthrin, isatin.
Ngoài ra, lá cây chàm mèo còn có các phenol và flavonoid là các chất chống oxy hóa tự nhiên, giúp bảo vệ tế bào; các terpenoid, steroid, các iridoid glycoside. Bên cạnh đó, chàm mèo tươi còn chứa lượng vitamin đáng kể bao gồm vitamin C, vitamin A, các vitamin nhóm B (B1, B2) cùng nhiều khoáng chất cần thiết cho cơ thể như canxi, kali, magie, sắt, kẽm, mangan…
Cây chàm mèo cũng được chứng minh là có nhiều công dụng hiện đại:
- Tác dụng kháng virus.
- Tác dụng kháng viêm, giảm đau.
- Tác dụng kháng khuẩn, chống lại nhiều chủng kháng thuốc.
- Tác dụng bảo vệ gan, điều hòa miễn dịch.
Đặc biệt, những nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng hoạt chất indirubin chiết xuất từ chàm mèo có tác dụng ức chế các enzyme cyclin-dependent kinases (CDKs) và ngăn chặn sự phân chia của tế bào ung thư, đặc biệt có tác dụng tốt trong điều trị bệnh bạch cầu mạn dòng tủy, ung thư phổi, ung thư vú, và ung thư gan mà ít gây tác dụng phụ ức chế tủy xương như các thuốc hóa trị truyền thống.
2. Một số cách sử dụng lá cây chàm mèo tốt cho sức khỏe
2.1 Trà thanh nhiệt giải độc
Đây là cách dùng phổ biến nhất để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm và làm mát cơ thể khi bị hỏa độc xâm nhập.
Cách làm: Dùng 10g lá chàm mèo khô, hãm với nước sôi hoặc sắc nhẹ trong 15 phút.
Công dụng: Trị sốt cao, đau đầu do thời khí, viêm họng, viêm amidan. Đặc biệt tốt trong mùa dịch cúm hoặc khi cơ thể có dấu hiệu sưng đau hầu họng.
2.2 Thuốc bôi ngoài trị bệnh ngoài da, sưng tấy
Cách làm: Lấy một nắm lá chàm mèo tươi, rửa sạch với nước muối loãng, giã nát với một chút muối hạt, đắp trực tiếp lên vùng bị bệnh.
Công dụng: Lá chàm mèo tươi chứa hàm lượng cao các hoạt chất kháng khuẩn, rất hiệu quả khi dùng trực tiếp, có tác dụng tốt trong điều trị quai bị, mụn nhọt, đan độc, côn trùng cắn, rắn rết cắn, nấm ngoài da, nấm da đầu.
2.3 Nước súc miệng trị viêm lợi, chảy máu chân răng
Cách làm: 20g lá chàm mèo khô (hoặc 50g lá tươi), sắc lá với 500ml nước, cô đặc còn khoảng 200ml; dùng nước này súc miệng ngày 3 - 4 lần, ngậm lâu trong khoang miệng trước khi nhổ bỏ.
Công dụng: Giảm sưng nướu, cầm máu chân răng và khử mùi hôi miệng do nhiệt vị bốc lên.
2.4 Trị rôm sảy, chốc lở ở trẻ em
Cách làm:
- Dùng lá chàm mèo, lá sài đất, mỗi loại một nắm lớn.
- Đun sôi nước lá, để nguội bớt (ấm vừa phải) rồi tắm cho trẻ.
- Không cần tắm lại bằng xà phòng.
Công dụng: Thanh nhiệt da, diệt khuẩn, giúp nốt rôm sảy lặn nhanh mà không để lại sẹo. Vào mùa hè, khi trẻ bị rôm sảy do huyết nhiệt, dùng lá chàm mèo nấu nước tắm là phương pháp lành tính và hiệu quả.
Lá chàm mèo đun với sài đất lấy nước tắm cho trẻ có tác dụng trị rôm sảy mùa hè.
3. Lưu ý khi sử dụng lá cây chàm mèo
- Những người bụng yếu, hay bị đầy bụng, tiêu chảy, hoặc ăn đồ lạnh vào là đau bụng thì tuyệt đối không nên dùng lá cây chàm mèo đường uống.
- Không dùng cho những trường hợp không có thực nhiệt, người đang hư nhược, sắc mặt trắng bệch, sợ lạnh.
- Thận trọng khi dùng lá cây chàm mèo cho phụ nữ có thai và đang cho con bú.
- Không uống trà, các loại nước từ lá chàm mèo thay hoàn toàn nước lọc, không dùng với lượng quá nhiều, không dùng quá thường xuyên trong thời gian dài.
- Khi dùng lá chàm mèo tươi để đắp ngoài da, nếu thấy da bị kích ứng đỏ hoặc nổi mẩn, cần dừng ngay và rửa sạch bằng nước ấm.
