Hơn 50 năm về trước, trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bến phà Long Đại (thuộc xã Hiền Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình cũ, nay là xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị) được ví là nơi "mảnh bom thù dày hơn đá sỏi”. Nằm ở vị trí “yết hầu” trên trục chi viện từ hậu phương vào tiền tuyến, bến phà này là nơi kẻ thù trút xuống hàng trăm tấn bom đạn - một trong những "tọa độ lửa" khốc liệt nhất trên đường Trường Sơn huyền thoại.
Đầu năm 1971, để thực hiện nhiệm vụ trong “mưa bom”, bến phà Long Đại được tách thành hai nhánh phà I và phà II. Năm 1972, Đại đội TNXP C130, Tiểu đoàn 2, Sư đoàn 571, Đoàn 559 (Binh đoàn Trường Sơn) với hơn 100 thanh niên xung phong tuổi mười tám, đôi mươi là con em của huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình cũ (nay là tỉnh Hưng Yên) thực hiện nhiệm vụ tại bến phà II. Trong hiểm nguy, gian khổ, quân và dân nơi đây khắc ghi khẩu hiệu “Sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm”. Ảnh tư liệu.
Ngày 19/9/1972, trong lúc đang làm nhiệm vụ, máy bay Mỹ kéo đến ném bom, 15 thanh niên xung phong (7 nữ, 8 nam) anh dũng hy sinh. Ba người ngã xuống khi đang vận chuyển hàng trên thuyền, 12 người khác hy sinh trên bến phà và trong hầm trú ẩn. Bốn ngày sau, thêm một trận bom trút xuống, một thanh niên xung phong khác hy sinh khi đang làm nhiệm vụ.
Chỉ trong ít ngày, 16 người con quê lúa Thái Bình thuộc Đại đội C130 hy sinh. Người lớn tuổi nhất khi ấy mới 35, và người trẻ nhất hy sinh khi vừa tròn 17 tuổi. Sự hy sinh anh dũng của 16 TNXP tại Bến phà II Long Đại trở thành bản anh hùng ca bất tử.
Năm 2025, Bến phà II Long Đại được nâng cấp, tôn tạo. Ngày 9/9/2025, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch công nhận bến phà II Long Đại là Di tích Lịch sử Quốc gia.
Tổ chức Kỷ lục Việt Nam cũng ghi nhận: “Tôn vinh giá trị nội dung kỷ lục Việt Nam Di tích lịch sử Quốc gia Bến phà II Long Đại - Nơi hy sinh của 16 Thanh niên xung phong tháng 9 năm 1972. Di tích được tôn tạo năm 2025 với điểm nhấn là Đài tưởng niệm hình bó lúa gồm 16 bông lúa (cao 16 m, mỗi bông nặng 1,6 tấn). Bó lúa trên đỉnh ngôi sao vàng là biểu tượng cao quý để tưởng nhớ 16 Thanh niên xung phong quê lúa Thái Bình đã ngã xuống ở Bến phà Long Đại. Đây là một trong những điểm vượt sông trọng yếu, ác liệt nhất trên tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Nơi ghi dấu những chiến công oanh liệt của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, là “địa chỉ đỏ” để tri ân các Anh hùng liệt sĩ của thế hệ hôm nay và mai sau”.
Tượng đài bó lúa 16 bông gợi nhớ về đồng lúa Thái Bình, là hồn quê của những con người bất khuất đã hy sinh. Tượng cao 16 mét, trên đỉnh gắn ngôi sao vàng, dưới chân tượng đài là 16 ô khắc tên, tuổi, quê quán từng liệt sĩ.
Trong nhà khánh tiết còn trưng bày nhiều hiện vật là vỏ bom, đạn cùng dụng cụ sinh hoạt, công cụ lao động, tư trang, nhật ký... của những người từng làm nhiệm vụ tại bến phà Long Đại.
Hiện vật quý giá là cuốn nhật ký của liệt sĩ Bùi Năng Đắc, quê xã Thanh Tân, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình cũ (nay là xã Hồng Vũ, tỉnh Hưng Yên) hy sinh vào ngày 19/9/1972.
Bài thơ "trở về' của liệt sĩ Bùi Năng Đắc được khắc lên tấm bia đá.
Qua những hiện vật, du khách hiểu hơn sự gian khổ, hy sinh của bậc tiền nhân ở bến phà Long Đại trong những năm kháng chiến.
