“Khâm ban đồng bài” là cuốn sách bằng đồng đỏ được mệnh danh cổ nhất Việt Nam có niên đại hơn 500 năm tuổi. Cuốn sách ghi lại một câu chuyện có thật của vua Lê Thánh Tông đánh tan quân Chiêm Thành với sự trợ giúp của thần linh. Được xem là báu vật có một không hai, mang giá trị lịch sử và tinh thần vô giá, “Khâm ban đồng bài” đang được lưu giữ tại Văn An tự, Bắc Lý (Lý Nhân – Hà Nam) cất giữ như một “vật bất ly làng”.
Minh chứng lịch sử vô giá
“Khâm ban đồng bài” được người dân giữ gìn như một cuốn tư liệu lịch sử vô giá về mảnh đất Cầu Không. Giới thiệu về cuốn sách này, ông Phạm Văn Quang - Trưởng ban trông coi chùa Văn An tự, nơi hiện đang cất giữ sách cổ cho biết: Xưa, sách đồng được thờ ở đền Cầu Không, đến những năm 1950, chiến tranh đã làm cho Cầu Không bị đổ sụp. Rồi cũng từ đó, cuốn sách đồng quý này bị lưu lạc về nhà dân, có thời gian dài nó được đưa về Viện Hán Nôm.
 Cổng chùa Văn An - nơi lưu giữ cuốn sách cổ Khâm ban đồng bài. Ảnh: CTV |
Sau khi đem quân đánh thắng giặc, để tỏ lòng thành kính đội ơn thần linh giúp đỡ, vua Lê Thánh Tông đã cho khắc lên sách đồng để ghi lại những chiến tích lưu truyền đời đời.
Đem câu chuyện về cuốn sách quý hỏi và được ông Nguyễn Văn Thùy, người có thâm niên hơn 30 năm trông coi cuốn sách tâm sự: “Trước đây, người dân chưa hiểu hết về lịch sử quê hương nên chưa coi trọng và gìn giữ nó. Giờ ai ai cũng biết giá trị và ý nghĩa lịch sử nên bảo vệ như một báu vật linh thiêng, là một minh chứng của đất nước với bao biến cố thăng trầm hơn 500 năm về trước”.
Qua thời gian, chứng tích về sự hào hùng của Cầu Không vẫn được sách đồng và bia đá ghi tạc. Lịch sử là vậy, thế nhưng để lịch sử sống cùng với nhân dân, phục dựng trùng tu và bảo tồn lại những di tích của cha ông là sự nỗ lực từ nhiều thế hệ, nhiều cơ quan ban ngành.
Sách quý cho muôn đời
Đến thời điểm này, “Khâm ban đồng bài” vẫn là cuốn sách bằng đồng đỏ cổ và nặng nhất ở nước ta. Lần giở từng trang một trong cuốn sổ nhỏ những tư liệu nói về cuốn sách đã được nhiều nhà nghiên cứu kết luận:
Sách có 2 tấm khổ 45cm với 18,5cm, nặng 6,5kg và ra đời cách đây 539 năm (Hồng Đức thứ 3 – 1472). Trải qua bao nhiêu thăng trầm biến cố của thời gian nhưng tất cả những trang trí, hoa văn, độ tinh xảo của cuốn sách vẫn còn nguyên vẹn. Trang 1 bày trí hình “hỷ”, “hả” và hoa văn ở 4 góc với những đường nét độc đáo, giữa có 4 chữ “Khâm ban đồng bài”, trang 2 và 3 khắc chính văn bài Cầu Không từ kí. Trang 4 trang trí hoa văn như trang 1 và khắc dòng chữ niên đại Hồng Đức Tam Nguyên, Tam nguyệt sơ lục nhận. Cuốn sách có 19 dòng, dòng nhiều có 37 chữ, dòng ít có 1 chữ, tổng chữ có 580 chữ và 2 chữ nôm cửa ngòi. Cuốn sách chỉ có khắc tạc chữ ở 3 mặt nhưng nghệ nhân của nó đã khắc được gần 600 chữ sắc nét, hoàn mỹ. Điều này chứng tỏ sự phát triển của kỹ thuật khắc tạc vào thời đó.
 Bề mặt cuốn sách cổ Khâm ban đồng bài. |
Kể về cái duyên “sở hữu” cuốn sách hơn 30 năm nay, ông Thùy tâm sự: “Một lần, có một người bạn cùng làng đến nhà chơi, không biết thế nào mà hai người đem chuyện cuốn sách ra xem, tâm sự, rồi người bạn nói với tôi trong nhà ông đang cất giữ báu vật cổ đó”. Biết chuyện sách cổ linh thiêng, có giá trị nên ông Thùy không thể cất giấu nó mãi ở nhà mình. Ông liền báo ngay cho chính quyền địa phương để có phương án bảo vệ và gìn giữ nó. Vốn có ít hiểu biết về chữ nghĩa, lại là người có thâm niên với cuốn sách nên từ đó ông Thùy được bầu làm chức Trưởng ban trông coi chính cuốn sách cổ.
Cuốn sách vốn cổ nhất từ trước đến nay, chứa đựng nhiều giá trị lịch sử và mang nhiều giá trị tâm linh rất đặc biệt. Để được tận mắt xem cuốn sách này, chúng tôi phải đặt lịch hẹn trước với chính quyền địa phương nơi đây gần một tuần, bởi như ông Quang giải thích: “Sách là vật quý của làng, không phải ai cũng được xem và xem vào giờ nào cũng được. Muốn xem phải đặt lịch hẹn, phải được sự đồng ý của những người trông coi và làm lễ xin được thì mới được xem”.
Mỗi lần có người muốn chiêm ngưỡng sách hay đến ngày lễ của làng tổ chức (6/3 âm lịch hàng năm) hoặc muốn chuyển chỗ cất giấu mới thì những người trong ban trông giữ sách có mặt đầy đủ bởi đấy là lệ làng. Ngoài ra, không ai được tự ý mở xem sách với bất cứ lí do.