Xử lý chất thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên
Trong quá trình khám, chữa bệnh, các cơ sở y tế phát sinh nhiều loại chất thải khác nhau, từ rác sinh hoạt thông thường đến chất thải có nguy cơ lây nhiễm và chất thải nguy hại. Việc thu gom, vận chuyển, lưu giữ và xử lý đòi hỏi quy trình chặt chẽ, đồng thời tạo ra chi phí vận hành đáng kể.
Theo nghiên cứu Circular Transitions in Healthcare Waste Management in Vietnam: An Institutional Perspective, công bố tháng 8/2026 trên tạp chí Business Strategy and the Environment, chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải y tế không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn chịu ảnh hưởng của quy định pháp luật, năng lực quản trị và sự phối hợp giữa các bên liên quan.
Muốn giảm tác động môi trường, bệnh viện cần thay đổi cách quản lý chất thải ngay từ nguồn phát sinh, thay vì chỉ tập trung vào công đoạn xử lý cuối cùng. Ảnh: DT
Nghiên cứu có sự tham gia của các nhà khoa học thuộc Đại học RMIT Việt Nam và Hanken School of Economics (Phần Lan), dựa trên các cuộc thảo luận với đại diện bệnh viện và doanh nghiệp quản lý chất thải tại Hà Nội, TP.HCM.
Kết quả nghiên cứu gợi mở rằng muốn giảm tác động môi trường, bệnh viện cần thay đổi cách quản lý chất thải ngay từ nguồn phát sinh, thay vì chỉ tập trung vào công đoạn xử lý cuối cùng.
Trong đó, phân loại đúng là yêu cầu quan trọng. Chất thải y tế nguy hại phải được thu gom, xử lý theo quy định; chỉ những loại chất thải đáp ứng điều kiện an toàn và pháp luật mới được chuyển giao để tái chế.
Rác y tế tại khu xử lý rác y tế Đông Thạnh (TP HCM). Ảnh Ngọc Trang.
Phân loại hiệu quả có thể giúp hạn chế tình trạng rác thải thông thường bị lẫn với chất thải nguy hại, qua đó giảm khối lượng cần xử lý bằng phương pháp chuyên biệt và tránh phát sinh chi phí không cần thiết.
Một trong những lợi ích đáng chú ý của kinh tế tuần hoàn là thay đổi cách nhìn nhận chất thải từ gánh nặng xử lý sang bài toán quản lý tài nguyên hiệu quả. Thay vì chỉ tính đến chi phí thu gom và tiêu hủy, các cơ sở y tế có thể rà soát toàn bộ quá trình sử dụng vật tư, thiết bị để xác định những khâu phát sinh lãng phí, từ mua sắm, bảo quản đến sử dụng và thải bỏ.
Chẳng hạn, việc quản lý tốt số lượng vật tư tiêu hao, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản có thể hạn chế tình trạng sản phẩm bị hỏng hoặc phải loại bỏ khi chưa sử dụng. Với những thiết bị có thể bảo trì, sửa chữa theo quy định, kéo dài thời gian sử dụng an toàn cũng là giải pháp giúp giảm nhu cầu thay thế và tiết kiệm nguồn lực đầu tư.
Tuy nhiên, mọi giải pháp cần đặt yêu cầu kiểm soát nhiễm khuẩn và an toàn người bệnh lên hàng đầu. Việc tái sử dụng vật tư chỉ được thực hiện khi đáp ứng quy định chuyên môn và hướng dẫn của nhà sản xuất. Kinh tế tuần hoàn trong y tế vì thế không phải là tận dụng bằng mọi giá, mà là sử dụng tài nguyên hợp lý, giảm lãng phí và bảo đảm chất lượng khám, chữa bệnh.
Doanh nghiệp góp sức phát triển công nghệ xử lý xanh
Bên cạnh thay đổi quy trình quản lý, sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ và môi trường có thể mở ra thêm những giải pháp xử lý chất thải y tế.
Tháng 5/2026, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP.HCM và Công ty TNHH Greenmed Ecotech ký thỏa thuận hợp tác nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ xử lý chất thải bằng nước cận tới hạn.
Theo đó, công nghệ dự kiến được thử nghiệm tại khu xử lý Đông Thạnh, trong đó có nghiên cứu khả năng xử lý chất thải y tế và chất thải nguy hại.
Đây mới là hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm nhằm thu thập dữ liệu và đánh giá tính khả thi, chưa phải kết quả chứng minh hiệu quả xử lý trên quy mô thực tế. Tuy nhiên, sự hợp tác này cho thấy doanh nghiệp có thể tham gia vào quá trình tìm kiếm công nghệ phù hợp với yêu cầu quản lý môi trường của ngành y tế.
Để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, cơ sở y tế cần phối hợp với doanh nghiệp trong phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải; đồng thời tăng cường đào tạo nhân viên, kiểm soát quy trình và đánh giá hiệu quả bằng số liệu thực tế.
Doanh nghiệp dược, thiết bị y tế cũng có thể đóng góp thông qua cải tiến bao bì, thiết kế sản phẩm phù hợp và giảm vật liệu dư thừa, nhưng vẫn phải bảo đảm các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn.
Kinh tế tuần hoàn trong y tế không đồng nghĩa với việc tái chế mọi loại chất thải. Mục tiêu quan trọng là giảm lãng phí tài nguyên, bảo đảm an toàn và lựa chọn giải pháp xử lý phù hợp. Khi bệnh viện, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng tham gia, quản lý chất thải có thể trở thành một phần thiết thực của quá trình chuyển đổi xanh.