Cúm gia cầm là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virut cúm typ A H5N1 gây nên. Virut cúm gia cầm H5N1 và H7N7 có độc lực mạnh nhất, gây chết hàng triệu gia cầm ở nhiều nước.
Để phòng chống dịch cúm gia cầm có hiệu quả, việc xử lý ổ dịch đóng vai trò rất quan trọng. Ở nước ngoài (Liên bang Nga), đã áp dụng các biện pháp dập tắt dịch như sau:
Bao vây, khống chế, dập tắt dịch: Đây là biện pháp rất quan trọng trong công tác phòng chống cúm gia cầm. Kinh nghiệm phòng chống dịch ở nước Nga cho thấy, chỉ cần khoanh vùng khống chế và khu trú dịch trong một phạm vi nhất định (trong phạm vi bán kính 10km), thực hiện nghiêm ngặt các quy định đối với một ổ dịch truyền nhiễm nguy hiểm là có thể dập tắt được ổ dịch. Ở tất cả các trung tâm y tế dự phòng của Liên bang Nga đều thành lập tổ cơ động phòng chống dịch, thành phần từ 5-6 người (gồm các bác sĩ về dịch tễ, vi sinh vật, vệ sinh môi trường, xét nghiệm, lâm sàng và thú y). Nhiệm vụ của tổ cơ động phòng chống dịch là giám sát, phát hiện sớm, lấy mẫu bệnh phẩm và triển khai các biện pháp khống chế dịch. Cần chủ động giám sát dịch thường xuyên, nhất là các ổ dịch cũ, tăng cường giám sát vào thời điểm giao mùa, khi thời tiết thay đổi, nhiệt độ ngoài trời xuống thấp (dịch thường xảy ra vào mùa đông). Khi phát hiện thấy có những dấu hiệu đầu tiên của dịch bệnh (gia cầm giảm hoạt động, kém ăn, lông xù, tiêu chảy, chảy dãi ở miệng), đội ngũ giám sát viên báo cáo ngay lên cấp trên theo ngành dọc bằng điện thoại (theo đường dây nóng trực 24/24 giờ), từ đây báo cáo trực tiếp lên trung tâm kiểm soát dịch bệnh toàn liên bang. Trung tâm cử cán bộ chuyên môn đến địa phương có ổ dịch, phối hợp với trung tâm y tế dự phòng và đội vệ sinh phòng dịch quân khu tiến hành lấy mẫu bệnh phẩm để xét nghiệm và áp dụng các biện pháp khoanh vùng, bao vây, khống chế dập tắt dịch. Khi xác định chính xác là có ổ dịch, nhanh chóng khoanh vùng, bên trong ổ dịch tiến hành tiêu hủy gia cầm, khử trùng, tẩy uế chuồng trại, cách ly những người nghi bị nhiễm cúm gia cầm để xét nghiệm và chẩn đoán. Bên ngoài ổ dịch kiểm soát chặt chẽ các đường ra, vào địa phận có ổ dịch, cấm vận chuyển gia cầm từ ổ dịch ra ngoài và ngược lại. Đối với dân cư trên địa bàn có dịch, tuyệt đối không giết thịt gia cầm, mà chuyển sang ăn các loại thịt khác (bò, lợn, dê, cừu, ngựa).
 Rắc vôi khử trùng phòng ngừa dịch cúm gia cầm. |
Các phương tiện vận chuyển bệnh nhân hoặc gia cầm bị bệnh cần được tập kết tại các khu vực riêng để xử lý: phun formalin hoặc dùng tia cực tím trong các khoang kín, phun hoặc lau bề mặt, sàn xe, thành xe, ghế ngồi bằng dungdịch cloramin B 5% từ 1-2 lần, sau 60 phút rửa lại bằng nước sạch. Đối với nhân viên y tế, sau khi đã hoàn thành việc khử trùng, tẩy uế ổ dịch, cần cởi bỏ phương tiện phòng hộ cá nhân theo một trình tự bắt buộc sau: sử dụng tay đi găng để cởi bỏ áo choàng, cho vào thùng chất thải y tế để đưa đi tiêu hủy, tháo ủng, tháo găng tay, rửa tay bằng xà phòng, sát khuẩn bằng cồn, tháo khẩu trang, cởi mũ và kính che mặt, rửa lại tay bằng xà phòng và khử khuẩn tay bằng cồn. Đối với những người nghi ngờ bị nhiễm cúm gia cầm, cần nhanh chóng chuyển bệnh nhân đến bệnh viện để áp dụng các biện pháp cách ly, điều trị kịp thời. Các buồng bệnh cách ly, buồng chứa dụng cụ y tế, phòng thí nghiệm dùng đèn có tia cực tím để khử trùng không khí.
Hy vọng kinh nghiệm xử lý ổ dịch trên đây sẽ giúp phần nào cho công tác phòng chống dịch cúm gia cầm ở nước ta.
TS. Phạm Xuân Ninh