Thuốc lá là nguy cơ lớn nhất đối với sức khỏe con người và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong sớm trên toàn thế giới. Hàng năm, trên thế giới có khoảng 5 triệu ca tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Đến năm 2030, con số này sẽ tăng lên 8 triệu người - nhiều hơn bất cứ nguyên nhân tử vong nào khác.
Hiện nay, nạn dịch gây bệnh tật và tử vong này đang có xu hướng chuyển nhanh về các nước đang phát triển, dự báo đến năm 2020, có đến 70% số người chết do thuốc lá là từ các nước có thu nhập trung bình và thấp.
Để ngăn ngừa nạn dịch thuốc lá, hoạt động phòng chống tác hại của thuốc lá (PCTHCTL) đang là vấn đề y tế công cộng được nhiều nước quan tâm. Công ước Khung về Kiểm soát thuốc lá do Tổ chức Y tế Thế giới khởi xướng cũng đã được hơn 168 quốc gia tham gia với cam kết sẽ thực thi các biện pháp hiệu quả để giảm thiểu các tác hại về sức khỏe, xã hội, kinh tế và môi trường do việc hút thuốc lá gây ra.
 |
Tại Australia, trong 14 yếu tố nguy cơ sức khỏe, hút thuốc lá là nguyên nhân gây ra gánh nặng bệnh tật lớn nhất, chiếm 7,8% tổng gánh nặng bệnh tật và thương tật tại đất nước này và là một trong những nguyên nhân làm tăng số ngày điều trị nội trú của các bệnh nhân do các căn bệnh liên quan đến thuốc lá. Năm 2004-2005, tổng chi phí xã hội cho việc hút thuốc là 31 tỷ USD Australia.
Từ năm 1971-1998, các hoạt động PCTLCTL tại Australia đã làm giảm 17.400 ca tử vong sớm mỗi năm, trong đó giảm 6.900 ca tử vong do bệnh tim, 4.000 ca tử vong do ung thư phổi, 3.600 ca tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, 2.900 ca tử vong do đột quỵ và các bệnh ung thư khác. Theo một nghiên cứu tại Australia năm 2001, lợi ích kinh tế do hoạt động PCTLCTL mang lại là 7.812 triệu USD Mỹ, lớn hơn gấp nhiều lần so với chi phí thực hiện hoạt động là 163 triệu USD Mỹ.
Tại Mỹ, thuốc lá là nguyên nhân gây ra 1/5 số ca tử vong ở Mỹ, tương đương với 443.000 ca tử vong/năm. Theo báo cáo năm 2008 (Quỹ Vì sức khỏe nước Mỹ), việc đầu tư với quy mô 10 USD Mỹ/người/năm cho các hoạt động PCTHTL, tăng cường hoạt độn thể chất và cải thiện dinh dưỡng đã tiết kiệm cho đất nước này hơn 16 tỷ USD Mỹ/năm trong vòng 5 năm. Đầu tư 1 USD Mỹ cho hoạt động nâng cao sức khỏe mang lại tỷ lệ lợi nhuận là 5,6 USD Mỹ.
Trong hơn 10 năm qua, kinh phí do Nhà nước cấp cho hoạt động PCTHCTL đã tăng dần, song không tương xứng với mức độ trầm trọng của tình hình sử dụng thuốc lá tại Việt Nam cũng như các hậu quả của nó. Kinh phí nhiều nhất được cấp năm 2010 là 53.000 USD. Khoản kinh phí này chỉ bằng 0,5% kinh phí dành cho PCTHCTL của Chính phủ Thái Lan, trong khi số người hút thuốc lá ở Thái Lan chỉ bằng 2/3 Việt Nam.
Thời gian qua, hoạt động PCTHCTL tại Việt Nam chủ yếu dựa vào tài trợ của các tổ chức nước ngoài (chiếm hơn 90% kinh phí hoạt động). Tuy nhiên, trên thực tế, khoản tài trợ này sẽ giảm đi nhanh chóng trong vài ba năm tới, trong khi đó, Việt Nam vẫn là 1 trong 15 nước có số người hút thuốc nhiều nhất thế giới. Do đó, việc thành lập Quỹ là yếu tố quan trọng để có nguồn tài chính ổn định nhằm duy trì sự bền vững của công tác PCTHCTL.
Hương Thu