Ngôi đình đồ sộ tiêu biểu cho kiến trúc đình cuối thế kỷ 17 vừa được trùng tu thành công với những kinh nghiệm quý cho việc xây dựng chuẩn mực tu bổ di tích trong tương lai.
Cứu lại ngôi đình 400 tuổi
Bắt đầu từ tháng 4/2007, Dự án thực nghiệm tu bổ, tôn tạo đình Chu Quyến, xã Chu Minh, Ba Vì, Hà Nội do Viện Bảo tồn di tích - Bộ VH-TT&DL bắt tay vào từng bước "cứu chữa" ngôi đình nổi tiếng, một trong những di sản tiêu biểu cho kiến trúc đình làng cuối thế kỷ 17. Theo khảo sát trước khi tiến hành, ngôi đình đã xuống cấp và mọt ruỗng ở nhiều bộ phận. Tất cả 48 cột đình đều bị tiêu tâm và hư hỏng ở các mức độ khác nhau, có cột cái đã bị mục ruỗng đến 90%, có đến 17 loài nấm gây hại lên bề mặt các cấu kiện gỗ, phần sàn đình nhiều chỗ mòn, võng, phần khung dưới không đủ sức chống đỡ, qua mưa nắng, nhiều ngói của đình đã mục bở... Ngôi đình được quyết định "cứu chữa". Sau thời gian dài thực hiện theo quy trình khoa học chuyên ngành một cách nghiêm ngặt, chiều ngày 7/11 vừa qua, ngôi đình đã được khánh thành tu bổ trong sự đón chờ của đông đảo người dân địa phương.
Có mặt tại lễ khánh thành tu bổ, nhiều người dân phấn khởi trước kết quả mà theo họ là khá mỹ mãn. Nhiều người sinh ra, lớn lên ở địa phương, nhìn ngắm, ra vào ngôi đình từ nhỏ, mấy năm trước lo lắng vì đình cũ, mọt, nay đã trở nên vững chắc mà về cơ bản, các bộ phận, chi tiết vẫn được giữ nguyên.
 Đình Chu Quyến sau khi hoàn thành tu bổ. |
Mong đợi cho tương lai
Theo đánh giá của nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền - Cục Di sản văn hoá, di tích trùng tu không bao giờ đạt được kết quả 100% như cũ, mà được đến 70% đã là quý lắm! Bởi đương nhiên, có những bộ phận hư hỏng không thể tái sử dụng được, buộc phải thay thế. Nay đình Chu Quyến sau trùng tu đạt được hơn 70%, giữ được những đặc trưng và độc đáo riêng trong kiến trúc, điêu khắc là một thành công.
Được biết, dự án thực nghiệm này còn có mục đích xây dựng những chuẩn mực, quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn định mức trong công tác bảo tồn, trùng tu di tích nhằm nâng cao chất lượng khoa học và hiệu quả đầu tư trong lĩnh vực bảo tồn di tích. Điều này rất cần thiết trong bối cảnh thực trạng tu bổ di tích vẫn đang có nhiều hạn chế dẫn tới những sai sót, lãng phí, làm biến dạng, mới hoá di tích, không giữ được những giá trị của di tích gần gũi với ban đầu. Phân tích của giới chuyên môn cho thấy, nguyên do bắt nguồn từ việc chúng ta chưa có ngành đào tạo chuyên sâu về trùng tu di tích, thiếu phương pháp, thiếu lực lượng có tay nghề và kinh nghiệm. Cùng với đó là sự tắc trách của đơn vị tu bổ, nhận công trình nhưng giao không đúng người, đúng việc, thiếu sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ dẫn tới những kết quả đáng buồn. Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền nhận xét: Đây là thí điểm có tính chất toàn diện đầu tiên, để xây dựng bài bản, quy tắc có tính chuẩn, cần phải qua thêm một số cuộc trùng tu khác.
Sẽ cần thêm thời gian để tiếp tục thẩm định chất lượng trùng tu đình Chu Quyến cũng như phải tích luỹ thêm kinh nghiệm từ những cuộc trùng tu trong tương lai, từ đó xây dựng thành hệ thống để áp dụng rộng rãi. Nhưng một số điều mà Viện Bảo tồn di tích rút ra từ công trình này đã rất đáng lưu tâm với các cơ quan quản lý văn hoá ở Trung ương và địa phương, đó là để đảm bảo chất lượng, nhất thiết việc trùng tu phải giao cho một lực lượng chuyên ngành đảm nhiệm và phải thực hiện theo những quy trình, kỹ thuật chuyên ngành một cách nghiêm ngặt.
Vừa qua, dự án bảo tồn, tu bổ đình Chu Quyến đã nhận được giải thưởng lớn của Hiệp hội Kiến trúc sư thế giới (UIA) về bảo tồn di sản kiến trúc năm 2010 khu vực châu Á và châu Đại Dương.
Hoàng Hoa