Kỳ trước chuyên mục Câu chuyện quản lý đã giới thiệu tới độc giả một số cách quản lý thuốc từ các nước tiên tiến. Hy vọng những kinh nghiệm quý của các nước tiên tiến trong quản lý thuốc đăng tải trong số báo này phần nào giúp ích cho chúng ta.
Động viên nhiều nguồn lực vào việc quản lý
Mục đích cuối cùng của việc quản lý thuốc là làm cho việc dùng thuốc hiệu quả an toàn. Cũng giống như các nước, quy chế nước ta chỉ qui định những điều cần phải thực hiện, không thể qui định các điều cần có để thuận lợi cho kiểm tra (quy định kê đơn nhưng không thể qui định lưu đơn, vì như thế rất phức tạp). Do thế, việc thực hiện lệ thuộc vào việc hiểu được lợi ích, tự giác chấp hành... của nhân viên y tế và người bệnh; Cơ quan quản lý chỉ có thể kiểm tra tại chỗ khi cần, can thiệp khi có sai phạm. Để làm được việc mang tính xã hội này không chỉ gói gọn việc quản lý trong việc cấp phép cho phát minh mới hay cấp phép nhập khẩu mà cần có một quá trình theo dõi việc dùng thuốc lâu dài tiếp sau đó, phải dùng nhiều biện pháp thích hợp, huy động sức mạnh tổng hợp từ nhiều nguồn: nhà sản xuất, đơn vị nghiên cứu, trung tâm ADR, cơ sở phòng chữa bệnh, HNN, HNB, Hội Bảo vệ quyền lợi người bệnh, các đơn vị truyền thông. Ngay FDA (Mỹ) một CQQLT mạnh trong các nước công nghiệp phát triển cũng cho rằng FDA không thể đơn phương giải quyết các vấn đề quản lý thuốc mà đòi hỏi sự nỗ lực của nhiều đơn vị hữu quan và người bệnh" (như trường hợp quản lý các opioid nói trên).
 Nhà thuốc đạt chuẩn GPP bước đầu phát huy hiệu quả. |
Ưu tiên kết hợp việc quản lý y - dược
Trong quản lý, làm tốt công tác y (khám chữa bệnh) thì tạo điều kiện thuận lợi cho công tác dược và ngược lại. Do đó việc quản lý này phải đồng bộ, chặt chẽ, công bằng như nhau. Dược đề ra làm Thực hành tốt nhà thuốc (GPP) với hy vọng sẽ hoàn thành ở các thành phố lớn vào năm 2010 và toàn quốc vào năm 2013.Trong khi đó, khá lâu sau mới đề ra việc thực hành khám chữa bệnh tốt. Ở thời điểm này, mà hầu hết thầy thuốc tại phòng khám tư đều không kê đơn mà tự bán lấy thuốc, thậm chí có không ít thầy thuốc còn cắt rời thuốc ra từng viên (không còn thấy được nguồn gốc SĐK, HD, SKS), không ít thầy thuốc ghi đơn không rõ ràng, thậm chí cố ý ghi không rõ ràng, ghi ký hiệu để người bệnh chỉ có thể mua tại nhà thuốc riêng của chính mình của người quen thì làm sao nhà thuốc GPP có đơn hay đơn hợp pháp để bán? Bệnh viện thành lập lấy nhà thuốc bệnh viện thì khó tránh khỏi việc thầy thuốc - nhân viên bán thuốc (vì cùng quyền lợi) liên kết với nhau bán những thuốc (không có trong danh mục thuốc của bệnh viện) để người bệnh nội trú phải mua thêm; khó tránh được việc kê đơn quá nhiều thuốc? Chúng ta đề ra (trong quy chế kê đơn) là thầy thuốc chỉ kê đơn vì mục đích chữa bệnh, phải ghi tên thuốc theo tên gốc (hay danh pháp quốc tế) phải ghi tên thuốc rõ ràng? đề ra (trong tiêu chuẩn nhà thuốc GPP) là phải có dược sĩ khi nhà thuốc mở cửa và dược sĩ phải có mặt để tư vấn việc dùng thuốc. Trong bối cảnh phối hợp y - dược chưa nhịp nhàng mà không có cách chấn chỉnh (bằng đạo đức nghề nghiệp, bằng kiểm tra, bằng xử lý nghiêm vi phạm) thì những quy định chặt chẽ trên thật khó đi vào cuộc sống?
Chặt chẽ nhưng cũng cần thông thoáng
Ở các nước có hệ thống bác sĩ gia đình, có nước còn có chế độ kê đơn ủy quyền (bác sĩ có thể thỏa thuận với dược sĩ bán một số thuốc phải kê đơn trong một số bệnh theo phác đồ thỏa thuận giữa thầy thuốc và dược sĩ). Như vậy người bệnh có thể mua amoxicilin (chữa nhiễm khuẩn hô hấp nhẹ) hay mua thuốc huyết áp (dùng trong bệnh huyết áp không kèm theo nguy cơ hay biến chứng) bằng đơn bác sĩ gia đình hay bằng kê đơn sự ủy quyền không quá mất nhiều thì giờ. |
Thực tế, muốn có một cái đơn phải mất cả buổi thậm chí cả ngày (vì phòng khám các tuyến đều quá tải) thì việc đề ra nhiều nhóm kê đơn là chặt chẽ (đưa việc dùng thuốc vào nề nếp, tránh tai biến, tránh dùng sai, tránh lạm dụng...) nhưng đâu dễ thực hiện nếu không qui định thêm một số ngoại lệ thích hợp. Chẳng hạn đề ra tất cả các nhóm kháng sinh phải kê đơn trong điều kiện không có đủ bác sĩ gia đình không có chế độ kê đơn ủy quyền thì rất khó thực thi. Quá chặt đến mức khó thực thi thì sẽ tạo ra hiệu ứng ngược không thực thi một số điểm rồi dần dần tạo ra thói quen không thực thi nhiều điểm.
DS. Bùi Văn Uy